Bể bơi thường dùng clo đến làm sạch - Ảnh minh họa: TRẦN MAI
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, khẳng định phần lớn các thông tin này là hiểu sai về cơ chế sinh học và chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy.
Clo có gây bệnh tuyến giáp như lời đồn?
Theo bác sĩ Hoàng, nhận định clo trong nước sinh hoạt thẩm thấu qua da, đi vào máu rồi tác động đến tuyến giáp là không đúng.
Ông giải thích da là hàng rào bảo vệ rất hiệu quả của cơ thể. Lớp sừng ngoài cùng chứa nhiều lipid và protein, có chức năng ngăn cản các chất từ môi trường xâm nhập.
Khi nước có chứa clo tiếp xúc với da, clo sẽ phản ứng ngay với các thành phần hữu cơ trên bề mặt da và nhanh chóng bị trung hòa, chuyển thành ion clorua - một dạng chất bình thường vốn đã tồn tại trong cơ thể.
"Không có chuyện clo giữ nguyên trạng thái để xuyên qua da, đi vào máu rồi gây ảnh hưởng đến tuyến giáp", bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.
Tương tự, khi tắm vòi sen hoặc bơi, một lượng nhỏ clo có thể bay hơi. Trong không gian kín hoặc khi nồng độ clo cao, người tiếp xúc có thể bị cay mắt, rát mũi hoặc khó chịu đường hô hấp.
Tuy nhiên, đây chỉ là phản ứng kích ứng tại chỗ do clo phản ứng với lớp dịch nhầy ở đường hô hấp, chứ không tồn tại dưới dạng nguyên vẹn để đi vào hệ tuần hoàn.
Ngay cả khi uống nước máy, lượng clo dư cũng nhanh chóng bị trung hòa trong môi trường tiêu hóa, không hấp thu theo cơ chế "đi thẳng vào máu rồi gây độc tuyến giáp".
Theo bác sĩ Hoàng, nguyên nhân khiến nhiều người hiểu nhầm là đã đánh đồng clo dùng để khử trùng với perchlorate - hai chất hoàn toàn khác nhau.
Perchlorate có khả năng cạnh tranh với iodide tại hệ vận chuyển i-ốt (NIS) của tuyến giáp, từ đó ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp hormone T3 và T4 nếu phơi nhiễm kéo dài. Trong khi đó, clo dùng để khử trùng nước không có đặc tính này.
"Cho đến nay, chưa có bằng chứng dịch tễ học đáng tin cậy cho thấy việc tắm nước máy hay bơi trong hồ có clo ở ngưỡng an toàn gây bướu giáp hoặc suy giáp", bác sĩ Hoàng nói.
THMs có tồn tại nhưng nguy cơ ở mức rất thấp
Bài đăng trên mạng xã hội cũng cảnh báo clo phản ứng với chất hữu cơ tạo thành nhóm phụ phẩm THMs (Trihalomethanes), từ đó gây rối loạn nội tiết.
Theo bác sĩ Hoàng, THMs thực sự được hình thành khi clo phản ứng với các chất hữu cơ có trong nước, bao gồm cả mồ hôi, dầu trên da, mỹ phẩm hoặc tế bào chết của người bơi. Vì vậy, hồ bơi đông người, nước ấm và không gian kín thường có xu hướng tạo ra nhiều THMs hơn.
Tuy nhiên, việc THMs tồn tại không đồng nghĩa với nguy cơ gây bệnh ở điều kiện sinh hoạt bình thường.
Các nghiên cứu ghi nhận tác động lên gan, thận hoặc một số thay đổi sinh học chủ yếu được thực hiện với liều phơi nhiễm rất cao, cao hơn nhiều so với mức người dân tiếp xúc trong thực tế.
Trong khi đó, nước sinh hoạt hiện được kiểm soát theo các quy chuẩn an toàn.
Các ngưỡng giới hạn được xây dựng dựa trên dữ liệu nghiên cứu dài hạn nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
"Ngay cả với người bơi thường xuyên, mức phơi nhiễm cũng chưa đủ để kết luận gây rối loạn nội tiết trên lâm sàng. Điều người dân dễ gặp hơn vẫn là khô da, cay mắt hoặc kích ứng hô hấp nếu hồ bơi vận hành không tốt", bác sĩ Hoàng nói.
Có nên vắt chanh vào nước tắm để "khử clo"?
Liên quan đến khuyến cáo dùng chanh hoặc vitamin C để trung hòa clo trong nước tắm, bác sĩ Hoàng cho biết điều này "đúng về nguyên lý hóa học nhưng sai khi áp dụng một cách tùy tiện".
Vitamin C (axit ascorbic) có khả năng phản ứng với clo và được sử dụng trong một số quy trình xử lý nước hoặc trong phòng thí nghiệm để loại bỏ clo dư trước khi phân tích mẫu.
Tuy nhiên, chanh không phải vitamin C tinh khiết. Hàm lượng vitamin C trong mỗi quả chanh không cố định, do đó khẳng định "một quả chanh đủ xử lý 30 lít nước" hoàn toàn không có cơ sở khoa học.
Ngoài ra, nước chanh còn chứa chủ yếu là axit citric, có thể làm thay đổi độ pH của nước. Nếu dùng thường xuyên, môi trường quá axit có thể ảnh hưởng đến lớp lipid bảo vệ da, khiến da khô, bong tróc hoặc châm chích, đặc biệt ở người có làn da nhạy cảm hoặc mắc bệnh da liễu.
"Việc tự ý vắt chanh vào nước tắm chủ yếu là kinh nghiệm truyền miệng chứ không phải biện pháp được khuyến cáo về mặt khoa học", bác sĩ Hoàng nhận định.
Theo bác sĩ Hoàng, người dân không nên quá lo lắng trước các thông tin lan truyền trên mạng xã hội. Sau khi bơi, người dân nên tắm lại bằng nước sạch, lau khô cơ thể, sử dụng kem dưỡng ẩm nếu cần và đeo kính bơi để giảm kích ứng mắt.
Người bơi thường xuyên nên lựa chọn các hồ bơi có hệ thống xử lý nước tốt, nước trong, không có mùi clo quá nồng và bảo đảm thông thoáng.
