"Điều khiến tôi khó hiểu khi người gọi điện báo cảnh sát là hàng xóm vẫn vui vẻ chào hỏi nhau mỗi sáng", Tuân, 29 tuổi, quê Bắc Giang nói.
Vài tuần sau, cảnh sát tiếp tục xuất hiện khi anh bật máy giặt và gọi điện thoại vào buổi tối. Tiếng máy giặt cùng cuộc trò chuyện bình thường dù ở trong nhà anh vẫn bị hàng xóm cho là quá ồn. "Lúc đó tôi nghĩ nếu khó chịu tại sao họ không sang nhắc một câu. Ở quê tôi mọi người thường là như vậy", Tuân nói.
Tuân sang Nhật 5 năm trước theo diện thực tập sinh. Khu anh ở gồm hai tòa chung cư với khoảng 40 căn hộ. Khoảng 21h, nhiều gia đình đã tắt đèn. Do tường mỏng, âm thanh sinh hoạt như máy giặt chạy, hút bụi hay bước chân mạnh dễ truyền sang nhà bên. Khác với nhiều khu dân cư ở Việt Nam, nơi các âm thanh sinh hoạt thường được chấp nhận ở một mức độ nhất định, giữ yên tĩnh tại Nhật là quy tắc được nhiều cư dân đặc biệt coi trọng.
Thay vì sang tận nhà góp ý, nhiều người Nhật lựa chọn liên hệ ban quản lý hoặc gọi cảnh sát. "Sau này, tôi hiểu đó là cách họ tránh đối đầu trực diện và gây ra những rắc rối, bất hòa không cần thiết", Tuân nói.
Anh Trần Văn Tiến ở tỉnh Kasumigaura, tỉnh Ibaraki, Nhật Bản, năm 2025. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Khác biệt văn hóa cũng xảy ra trong giao tiếp thường ngày. Năm 2022, Trần Văn Tiến, 30 tuổi, quê Hưng Yên chuyển đến thành phố Kasumigaura, tỉnh Ibaraki. Anh mang bánh sang chào hỏi hai gia đình cạnh nhà. Họ nhận quà, nhưng trong ba năm tiếp theo, mọi người chỉ gật đầu chào khi gặp ở không gian chung.
"Tôi cứ nghĩ sau lần mang quà sang chào hỏi, mọi người sẽ qua lại nhiều hơn. Nhưng sau đó chỉ còn những cái gật đầu", Tiến kể.
Ở Việt Nam, tặng đồ ăn tự làm là cách thể hiện sự quan tâm. Trong khi đó, nhiều người Nhật e ngại vấn đề an toàn thực phẩm hoặc cảm thấy áp lực vì phải đáp lễ tương xứng.
Sự khác biệt văn hóa và mối quan hệ hàng xóm xuất hiện trong trải nghiệm của nhiều người nhập cư ở Nhật. Khảo sát năm 2025 của AlbaLink, công ty bất động sản trụ sở Tokyo, về các vấn đề phát sinh với người thuê nhà là người nước ngoài cho thấy 31,6% người được hỏi từng gặp rắc rối với hàng xóm. Trong các nguyên nhân được nhắc đến, gây tiếng ồn đứng đầu với 71,4%, tiếp theo là không tuân thủ quy định đổ rác với 33%.
Một khảo sát khác của công bố bởi Viện Nghiên cứu Nhà ở FLIE (thuộc nền tảng giao dịch bất động sản trực tuyến FLIE) cùng năm 2025 chỉ ra 62% cư dân Nhật Bản từng gặp rắc rối với hàng xóm và thường báo chính quyền thay vì đối thoại.
Trên các cộng đồng người Việt tại Nhật, những bài viết chia sẻ kinh nghiệm ứng xử với hàng xóm, đổ rác hay xử lý phản ánh tiếng ồn thường thu hút hàng trăm đến hàng nghìn lượt tương tác.
Bà Jiho Yoshimizu, Giám đốc đại diện Hội hỗ trợ Nhật Việt Tomoiki, cho biết trong quá trình hỗ trợ người Việt hòa nhập với cuộc sống tại Nhật, bà nhận ra nhiều người bất ngờ trước các quy định chi tiết về phân loại rác, thời gian đổ rác hay yêu cầu hạn chế tiếng ồn trong khu dân cư. Tuy nhiên, bên cạnh các quy tắc sinh hoạt, cách ứng xử giữa hàng xóm mới là điều khiến nhiều người mất thời gian thích nghi.
Ở Việt Nam, việc trò chuyện, qua lại hay giúp đỡ lẫn nhau diễn ra khá tự nhiên. Trong khi đó người Nhật tôn trọng không gian riêng tư và giữ khoảng cách với hàng xóm. Việc không làm phiền người khác là cách họ thể hiện sự tôn trọng. Việc nhắc nhở thông qua bên thứ ba giúp tránh xung đột trực tiếp.
"Việc bị nhắc nhở thông qua bên thứ ba (cảnh sát) thay vì được góp ý trực tiếp cũng tạo cảm giác căng thẳng trong giai đoạn đầu", bà Yoshimizu nói. "Nhưng rào cản lớn nhất đối với người nước ngoài nằm ở việc phải học cách hiểu những quy tắc ứng xử không được nói ra thành lời".
Sau 5 năm, Tuân cho biết anh thấy thoải mái khi hàng xóm ít can thiệp vào đời sống cá nhân. Các chủ đề riêng tư như thu nhập, hôn nhân hiếm khi được mang ra thảo luận. Điều khiến anh ấn tượng nhất là cách người Nhật tránh bàn tán về người khác. Một lần, khi Tuân nhắc đến người khác như cách mọi người vẫn thường tán gẫu, người đối diện đã chủ động dừng câu chuyện.
"Họ nói nếu hôm nay mình nói xấu người khác sau lưng thì một ngày nào đó mình cũng có thể nói xấu họ", Tuân kể.
Tiến cũng cho biết các quy định về tiếng ồn hay đổ rác được áp dụng chung cho mọi người. "Khi không ai can thiệp vào cuộc sống của mình, mình cũng không phải bận tâm tới chuyện của người khác. Sau giờ làm là khoảng thời gian để nghỉ ngơi", Tiến nói.
Dẫu vậy, bà Yoshimizu cho rằng quá trình thích nghi không chỉ là nỗ lực của người nước ngoài. Cộng đồng người Nhật cũng cần truyền đạt thông tin rõ ràng hơn, chủ động hỗ trợ và hướng dẫn cư dân mới.
Bà khuyến khích người nước ngoài mạnh dạn hỏi khi chưa hiểu các quy định, đồng thời chủ động tìm hiểu nơi mình sinh sống. Về phía người Nhật, cần nhìn nhận người nước ngoài như những thành viên của cộng đồng địa phương. Khi cả hai bên cùng thấu hiểu và hỗ trợ lẫn nhau, việc xây dựng một xã hội đa văn hóa hài hòa sẽ khả thi hơn.
