Mỹ ghi nhận liên tiếp các ca nhiễm ấu trùng ruồi trâu Tân Thế giới (Cochliomyia hominivorax) trên động vật tại bang Texas, loài ký sinh trùng nguy hiểm vốn bị coi là đã xóa sổ hoàn toàn từ hơn nửa thế kỷ trước.
Hôm 8/6, giới chức y tế báo cáo thêm hai ca nhiễm mới, trong đó có một trường hợp xảy ra trên chó. Trước đó một tuần, Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) cũng phát hiện loại ấu trùng có khả năng đục khoét mô sống này trên một con bê tại Texas và nhanh chóng ghi nhận ca thứ hai chỉ cách đó khoảng 10 km.
Sự xuất hiện dồn dập của loài dịch hại buộc chính phủ Mỹ phải tái khởi động chiến dịch ngăn chặn quy mô lớn để bảo vệ ngành chăn nuôi và sức khỏe cộng đồng.
Ruồi trâu Tân Thế giới là nỗi ám ảnh đối với các loài động vật máu nóng, bao gồm cả con người. Theo Hiệp hội Vi sinh học Mỹ (ASM), loài này đặc biệt nhạy cảm với mùi từ các vết thương hở, vết hoại tử hoặc vùng da vệ sinh kém. Ruồi cái trưởng thành thường đẻ từ 200 đến 300 trứng vào những tổn thương này hoặc tại các hốc tự nhiên trên cơ thể vật chủ như mắt, tai, mũi, miệng và cơ quan sinh dục.
Sau khi nở, ấu trùng (thường gọi là dòi) sử dụng các móc miệng sắc nhọn đục sâu vào da thịt theo chuyển động xoắn vặn như đinh vít. Quá trình ký sinh kéo dài khoảng một tuần này gây ra tình trạng nhiễm dòi (myiasis) vô cùng đau đớn, khiến vết thương sưng tấy, hoại tử, bốc mùi hôi thối và rất dễ nhiễm trùng thứ phát trước khi lũ dòi chui ra ngoài, đào sâu xuống đất để hóa nhộng.
Dù trường hợp ký sinh ở người khá hy hữu và không lây truyền từ người sang người hay từ động vật sang người, loài ruồi này vẫn là mối đe dọa lớn đối với những người làm việc tiếp xúc gần với gia súc, người suy giảm miễn dịch hoặc ngủ ngoài trời có vết thương hở.
Năm 2025, nước Mỹ từng ghi nhận một bệnh nhân tại bang Maryland nhiễm loại ký sinh trùng này sau khi trở về từ chuyến du lịch El Salvador và đã hồi phục hoàn toàn nhờ can thiệp y tế kịp thời. Giới chuyên gia cho biết bệnh hoàn toàn có thể điều trị bằng cách gắp toàn bộ ấu trùng ra khỏi cơ thể, nhưng nếu không phát hiện sớm, tình trạng nhiễm trùng nặng vẫn có thể dẫn đến tử vong.
Sự tái xuất hiện của ruồi trâu Tân Thế giới đang đặt ngành chăn nuôi Mỹ trước nguy cơ thiệt hại hàng tỷ USD. Tại Texas, USDA ước tính một đợt bùng phát dịch diện rộng có thể gây tổn thất tới 1,8 tỷ USD mỗi năm do gia súc chết, chi phí thú y, thuốc men và nhân công tăng cao.
Giáo sư Phillip Kaufman từ Đại học Texas A&M giải thích rằng dù loài ruồi này chỉ sống cố định ở những vùng ấm áp phía Nam nước Mỹ như Nam Texas hay Nam Florida do không chịu nổi mùa đông giá rét ở miền Bắc, chúng vẫn có khả năng mở rộng vùng hoạt động sang các khu vực ôn đới khi thời tiết ấm lên.
Để đối phó với mối đe dọa, Mỹ đang chi 750 triệu USD xây dựng một cơ sở sản xuất mới tại Texas nhằm tạo ra khoảng 300 triệu con ruồi triệt sản mỗi tuần, gấp ba lần công suất hiện tại. Đây là phương pháp cốt lõi từng giúp Mỹ đẩy lùi loài dịch hại này ra khỏi biên giới vào thập niên 1960. Bằng cách chiếu xạ khiến ruồi đực bị vô sinh rồi thả hàng loạt ra tự nhiên, tỷ lệ ruồi cái giao phối thành công sẽ giảm xuống tối đa, khiến chúng không thể duy trì nòi giống.
Chiến lược này từng thành công rực rỡ khi xóa sổ hoàn toàn ruồi trâu Tân Thế giới tại Mỹ vào năm 1982, sau đó tiếp tục mở rộng sang Mexico và khu vực Trung Mỹ cho đến tận kênh đào Panama vào năm 2004.
Ấu trùng ruồi trâu Tân Thế giới có các móc miệng rất đặc trưng để đục khoét vào da thịt của vật chủ. Ảnh: CDC
Tuy nhiên, việc chính phủ Mỹ và các quốc gia đối tác cắt giảm ngân sách cho các trung tâm thả côn trùng triệt sản tại các vùng đã sạch bóng dịch theo thời gian đã tạo cơ hội cho loài này quay trở lại. Trong bối cảnh nhà máy mới tại Texas sớm nhất phải đến cuối năm 2027 mới đi vào hoạt động và cần thêm thời gian để vận hành hết công suất, nguy cơ bùng phát dịch trên diện rộng tại Mỹ vẫn ở mức rất cao.
Tình thế hiện tại khiến nhiều nhà nghiên cứu, trong đó có học giả Gregory Kaebnick từ Trung tâm Đạo đức Sinh học Hastings, nhận định rằng ruồi trâu Tân Thế giới là một trong số ít những loài sinh vật nguy hại mà con người cần phải cân nhắc tiêu diệt tận gốc thay vì chỉ dừng lại ở các biện pháp phòng vệ tạm thời.
Bình Minh (Theo NBC News, Livescience, Aljazeera)
