Hàng trăm startup từng được định giá tỷ USD trước khi ChatGPT xuất hiện nay rơi vào tình cảnh khó gọi vốn, giá trị sụt giảm.
5 năm trước, hưởng lợi từ đại dịch Covid-19, công ty công nghệ giáo dục Chegg (Mỹ) phát triển mạnh mẽ với giá trị thị trường đạt hơn 14 tỷ USD. Học trực tuyến bùng nổ, hàng triệu sinh viên dựa vào nền tảng này \ được hỗ trợ làm bài tập, giảng bài và sử dụng công cụ học tập. Các nhà đầu tư tin tưởng triển vọng của Chegg, cho rằng công ty ở vị thế hoàn hảo để đón đầu tương lai.
Nhưng sau đó, ChatGPT xuất hiện. Sinh viên đột nhiên có trong tay một gia sư ảo với khả năng giải thích khái niệm, trả lời câu hỏi, viết luận và giải bài tập trong vài giây. Sự thay đổi diễn ra rất nhanh. Chegg đối mặt với lượng truy cập giảm, tốc độ tăng trưởng chậm lại, niềm tin của nhà đầu tư tan biến.
Theo Reuters, cuối 2025, Chegg sa thải 45% nhân viên nhằm tiết kiệm chi phí và tinh gọn hoạt động. Công ty giải thích: "Thực tế mới do AI tạo ra và lượng truy cập các nhà xuất bản nội dung từ Google giảm đã dẫn đến sự sụt giảm đáng kể về lưu lượng và doanh thu".
Hiện Chegg chỉ được định giá 146,67 triệu USD, kém xa thời kỳ đỉnh cao. Tech Startup nhận định, đây là một trong những "nạn nhân" đầu tiên của kỷ nguyên AI. Khắp Thung lũng Silicon, nhiều câu chuyện tương tự đang diễn ra.
Logo ứng dụng AI ChatGPT trên điện thoại, tháng 3/2025. Ảnh: Lưu Quý
Khoảng 5 năm trước, các nhà đầu tư mạo hiểm ồ ạt rót tiền vào đủ loại startup, từ bán nội y đến phần mềm quản lý lịch trình, định giá chúng ở mức tỷ USD ngay cả khi đa số chưa có lãi. Đây là thời kỳ sôi động với startup, được thúc đẩy bởi nguồn vốn rẻ và nhu cầu tăng cao do đại dịch. Kể cả khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất vào năm 2022, làm giảm bớt sự sôi động, nhiều nhà sáng lập vẫn tin họ có thể phát triển tương xứng với mức định giá cao ngất ngưởng.
Theo Samir Kaul, đối tác tại công ty đầu tư mạo hiểm Khosla Ventures, một trong những nhà đầu tư sớm của OpenAI, "khoảnh khắc ChatGPT" khiến mọi người nhận ra ngôn ngữ lập trình của thế hệ doanh nhân tiếp theo chỉ là lời văn bình thường. "Giờ đây, 50 kỹ sư làm được những việc mà cách đây 5 năm cần đến 500 người. Chúng tôi đã phải điều chỉnh hoàn toàn cách định giá các công ty", Kaul nói với CNBC.
Trong khi startup trí tuệ nhân tạo OpenAI và Anthropics được rót hàng trăm tỷ USD trước khi phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), hàng trăm startup thành lập trước khi ChatGPT trình làng đang rơi vào thế mắc kẹt: khó huy động vốn mạo hiểm do mức định giá bị thổi phồng và công nghệ lỗi thời, nhưng lại chưa đủ lợi nhuận để lên sàn chứng khoán.
Theo công ty nghiên cứu công nghệ và vốn thị trường PitchBook, có 857 startup Mỹ được định giá một tỷ USD trở lên, ngưỡng được gọi là "kỳ lân". Tuy nhiên, gần một nửa số đó không huy động được vốn mới trong ba năm qua, khiến mức định giá này trở nên lỗi thời với họ. Pitchbook ước tính, hiện tại, các startup gọi vốn lần cuối vào năm 2021 trung bình có giá trị giảm 68%, cpnf nhóm gọi vốn lần cuối năm 2022 giảm 52%.
Có nghĩa, hơn 220 công ty từng đạt mức định giá tỷ USD trong thời kỳ bùng nổ đầu tư mạo hiểm giờ trở thành kỳ lân "rớt đài". Trong danh sách này có 75 công ty phần mềm dưới dạng dịch vụ (SaaS), chiếm tỷ lệ lớn nhất, gấp đôi nhóm lớn thứ hai là công ty công nghệ tài chính.
"Nhiều công ty trong số đó vẫn ở giai đoạn tiền AI, không chỉ về cấu trúc chi phí mà còn về sản phẩm. Rõ ràng họ đang rơi vào tình thế khó khăn. Mọi sự chú ý đều dồn vào AI, vì vậy, nếu không phải một công ty ưu tiên AI, bạn cần những con số thực sự ấn tượng để gọi vốn", Immad Akhund, CEO công ty dịch vụ tài chính Mercury, chia sẻ với CNBC.
Theo David Zhu, nhà sáng lập nền tảng AI Reevo, các công ty thành lập trước thời AI tạo sinh bị cản trở bởi bộ máy nhân sự cồng kềnh và phần mềm được thiết kế cho thế giới cũ, vì vậy khó tự chuyển đổi. "Nếu không thay đổi hoàn toàn 180 độ để xây dựng lại mọi thứ từ đầu, họ sẽ dần thất bại", Zhu nhận định, đồng thời cho rằng giới đầu tư thà đặt cược vào công ty mới với định giá thấp còn hơn là tiếp tục rót tiền cho các startup cũ.
Một người dùng thao tác trên giao diện web của ChatGPT. Ảnh: Reuters
Nhiều nhà đầu tư và nhà sáng lập cho rằng những startup chưa huy động được vốn từ năm 2021 hoặc 2022 có rất ít khả năng phát triển. Không có cơ hội tiếp cận vốn đầu tư mạo hiểm hoặc lộ trình IPO khả thi, lối thoát khả dĩ nhất với các kỳ lân thất bại có lẽ là "bán mình" với giá chỉ bằng một phần nhỏ mức định giá cũ.
Theo Kaul, trước đây, startup thường có thể được bán cho một công ty công nghệ lớn hơn muốn mua đội ngũ kỹ sư với giá khoảng 2 triệu USD mỗi người. Startup có 100 kỹ sư sẽ được định giá ít nhất 200-300 triệu USD. Tuy nhiên, "mức sàn" này biến mất khi công cụ lập trình AI cho phép các nhóm nhỏ hơn nhiều xây dựng sản phẩm. Kết quả là startup hậu ChatGPT đang vượt xa đối thủ lâu đời hơn, theo Ryan Falvey, chuyên gia từ công ty đầu tư Restive Ventures. "Chúng tôi nhận thấy các công ty mà mình đầu tư hậu ChatGPT đã kiếm được nhiều tiền hơn đa số công ty mà chúng tôi đầu tư thời tiền ChatGPT", ông nói.
Theo Kaul, các công ty phần mềm cũ vẫn tính phí khách hàng dựa trên số lượng nhân viên sử dụng sản phẩm, nhưng AI sẽ làm suy yếu mô hình này khi các công ty tự động hóa nhiều công việc văn phòng hơn. Ông cho rằng để tồn tại, các nhà cung cấp phần mềm sẽ cần chuyển sang mô hình định giá dựa trên kết quả và xây dựng hạ tầng tích hợp AI.
Thu Thảo tổng hợp
