Cách để thực hiện 'giấc mơ công nghệ lõi' từ hệ thống phòng thí nghiệm quốc gia

5 시간 전 9

Các nhà khoa học cho rằng, để trở thành hạ tầng nghiên cứu chiến lược của quốc gia, tạo năng lực phát triển, làm chủ công nghệ lõi, các phòng thí nghiệm trọng điểm thế hệ mới cần thay đổi về cách thức đầu tư, vận hành, giao nhiệm vụ.

Đóng góp ý kiến vào đề án của Bộ Khoa học và Công nghệ về xây dựng hạ tầng nghiên cứu công nghệ chiến lược quốc gia, các nhà khoa học cho rằng đây là bước đi cần thiết, song cần rút kinh nghiệm từ hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia "thế hệ đầu" - 16 phòng thí nghiệm được đầu tư xây dựng trong những năm 2000.

Cụ thể, hệ thống phòng thí nghiệm mới cần có cơ chế giao nhiệm vụ dài hạn, kinh phí vận hành hàng năm và các cơ chế linh hoạt hơn về nhân sự, đầu tư mua sắm, hợp tác doanh nghiệp.

"Đầu tư trước đây của chúng ta ngắn quá - đầu tư phòng thí nghiệm, sau đó thì hỗ trợ tùy từng bối cảnh, có những giai đoạn khác nhau - không thành một gói đầu tư toàn diện, do đó phòng thí nghiệm trọng điểm rất khó duy trì hoạt động", PGS. TS Nguyễn Thanh Bằng, Phó giám đốc Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam, đơn vị quản lý Phòng thí nghiệm trọng điểm Quốc gia về động lực học sông biển (IHRCE), nói tại hội thảo "Báo cáo và trao đổi, đề xuất mô hình tổ chức, quản lý, vận hành các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia", hôm 2/6.

IHRCE là một trong 16 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia hiện nay, được thành lập năm 2008 với nhiệm vụ nghiên cứu lĩnh vực sông ngòi, cửa sông, ven biển, thủy lực công trình, phòng tránh, giảm nhẹ thiên tai.

PGS Bằng cho biết các phòng thí nghiệm trọng điểm hiện nay được duy trì vận hành bằng cách nhận các nhiệm vụ nghiên cứu, hỗ trợ các cơ quan, địa phương, doanh nghiệp. Việc "chạy theo" các nhiệm vụ được đặt hàng khiến cho phòng thí nghiệm khó duy trì một định hướng nghiên cứu xuyên suốt.

Do đó, ông mong muốn các phòng thí nghiệm thế hệ mới cần được "có một gói đầu tư, bao gồm đầu tư ban đầu, đầu tư duy tu bảo dưỡng, nâng cấp, vận hành để duy trì một nhiệm vụ xuyên suốt, theo đuổi một công nghệ hay một sản phẩm chiến lược nào đó đến cùng", ông nói. Bên cạnh đó PGS Bằng cũng lưu ý về cơ chế riêng để giám sát nhiệm vụ của các phòng thí nghiệm dựa trên cả công bố khoa học và phát minh sáng chế.

GS. TS Mai Thanh Phong, Hiệu trưởng Đại học Bách khoa TP HCM - đơn vị chủ quản của 2 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về vật liệu và điều khiển hệ thống, cũng cho rằng phương án tổ chức các phòng thí nghiệm trọng điểm mới cần làm rõ nguồn kinh phí vận hành. Hiện báo cáo đề án của Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến cơ cấu nguồn lực dành 40% đầu tư thiết bị và hạ tầng, 30% phát triển nhân lực, 20% vận hành và bảo trì, 10% nâng cấp công nghệ và dự phòng đổi mới; không phê duyệt đầu tư nếu chưa bảo đảm nguồn kinh phí vận hành tối thiểu trong 5 năm đầu.

"Có thể tách bạch phần đầu tư trang thiết bị, có các đề án dài hạn về mặt chuyên môn để thấy sự cần thiết của việc đầu tư này, và phần đảm bảo kinh phí hàng năm. Hiện tại, kinh phí hàng năm của các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia rất hạn chế", GS Phong cho biết.

Cụ thể, đại diện Đại học Bách khoa TP HCM cho rằng chi phí vận hành nên tách khỏi nhiệm vụ khoa học, để chi trả các khoản mang tính thường xuyên như vận hành, trả lương đội ngũ chuyên gia, nghiên cứu viên, kỹ thuật viên. Việc phát triển nguồn nhân lực công nghệ chiến lược cho quốc gia, một chức năng của phòng thí nghiệm trọng điểm, sẽ thuộc về kinh phí nhiệm vụ khoa học.

PGS. TS Nguyễn Quang Huy, Giám đốc Phòng thí nghiệm trọng điểm Quốc gia công nghệ enzym và protein, cho rằng cần một cơ chế rộng mở hơn về nhân sự cho các phòng thí nghiệm, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ thay đổi có thể đòi hỏi mở rộng ra các lĩnh vực chuyên môn khác để đáp ứng nhu cầu nghiên cứu.

GS Phong cũng lưu ý một vướng mắc hiện nay mà đề án mới cần giải quyết là cơ chế phối hợp giữa phòng thí nghiệm và doanh nghiệp. Hiện bị vướng mắc theo cơ chế sử dụng và quản lý tài sản công. "Nếu có sự tham gia của doanh nghiệp thì hình thức sẽ như thế nào, khi có đóng góp thì họ có quyền sử dụng như thế nào", GS Phong đặt vấn đề.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, Bộ Khoa học và Công nghệ phát triển hệ thống các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia theo hướng một chương trình phát triển hạ tầng quốc gia trong nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, không phải một dự án đầu tư.

Lãnh đạo Bộ đánh giá giải pháp đầu tư một lần không còn phù hợp với tốc độ thay đổi của công nghệ hiện nay, do đó sẽ tính đến việc đầu tư nhiều lần cho một phòng thí nghiệm trọng điểm, song song với các chi phí vận hành, duy trì, nâng cấp.

Thứ trưởng Lê Xuân Định cũng cho biết Đề án "Phát triển hệ thống các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, tập trung cho công nghệ chiến lược" hiện nay đề cập tổng thể cả về đầu tư, sử dụng kinh phí, nhân lực, tài sản công. "Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đang đề xuất xây dựng một nghị định riêng cho đề án phòng thí nghiệm này", ông nói, thêm rằng cách tiếp cận này sẽ giải quyết dứt điểm những vướng mắc đối với mô hình phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, xây dựng hạ tầng nghiên cứu công nghệ chiến lược vận hành hiệu quả.

Nam Nguyễn