Toàn cầu thải hơn 52 triệu tấn rác nhựa ra đại dương mỗi năm, gấp 4-10 lần lượng rác vài năm trước, gây ảnh hưởng tới 4.000 loài sinh vật biển.
Ngày 8/6, Liên Hợp Quốc công bố báo cáo Đánh giá đại dương thế giới lần thứ ba, trong đó cảnh báo đại dương đang chịu khủng hoảng nghiêm trọng do hành vi của con người.
Báo cáo là công trình nghiên cứu của 600 nhà khoa học đến từ 86 quốc gia, đánh giá "sức khỏe" đại dương giai đoạn 2021-2025. Theo thống kê, hơn 52 triệu tấn nhựa được thải ra đại dương mỗi năm, tăng đáng kể so với mức 4,8-12,7 triệu tấn trong báo cáo lần thứ hai vào 2021.
Trong đó, rác nhựa một lần chiếm 40%, ngư cụ 15% tổng lượng rác thải vào đại dương. Nhựa xâm nhập vào mọi tầng đại dương, gồm các rãnh biển sâu. Riêng tầng nước mặt ước tính có khoảng 24.400 tỷ hạt vi nhựa.
Rác nhựa tại một bãi biển ở Honduras. Ảnh: The Ocean Clean Up
Vi nhựa (microplastic) là mảnh nhựa siêu nhỏ có kích thước dưới 5mm, rò rỉ từ nhiều sản phẩm như lốp xe, quần áo, mỹ phẩm, sơn và vật dụng nhựa. Tình trạng ô nhiễm này ảnh hưởng tới hơn 4.000 loài sinh vật biển. Cá voi xanh, loài động vật có vú lớn nhất thế giới, có thể ăn tới 10 triệu mảnh vi nhựa mỗi ngày, tương đương khoảng 43 kg.
Để giải quyết vấn nạn ô nhiễm nhựa, các nước nỗ lực tìm kiếm một hiệp ước nhựa toàn cầu trong 6 năm qua, nhằm hạn chế sản lượng của ngành công nghiệp nhựa trị giá 1.100 tỷ USD. Vòng đàm phán tiếp theo dự kiến diễn ra vào tháng 3/2027.
Trong khi chờ đợi một hiệp ước giảm sản xuất, giới chuyên gia cho rằng việc đổi mới vật liệu, tăng các giải pháp thay thế cho nhựa dùng một lần là cấp thiết. Tuy nhiên, các giải pháp thay thế này vẫn vướng phải một số trở ngại về giá và tính bền vững.
Cũng theo báo cáo của Liên Hợp Quốc, biến đổi khí hậu và tình trạng đánh bắt công nghiệp gây mất đa dạng sinh học trên diện rộng, đặt hệ sinh thái đại dương vào cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Tình trạng gia tăng nhiệt độ nước biển diễn ra thường xuyên hơn sau năm 2018. Theo quan sát của giới khoa học, vùng biển Đại Tây Dương và phía nam Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương có mức tăng nhiệt cao nhất.
Giới khoa học cũng cảnh báo tốc độ nước biển dâng đã nhanh gấp đôi, từ 2 mm lên 4,3 mm giai đoạn 2015-2023. Ngoài ra, thế giới biển sâu vẫn chưa được tìm hiểu rõ, khi chỉ 27% diện tích đáy đại dương được lập bản đồ, tính đến năm 2025.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cho rằng "không thể tiếp tục coi đại dương là nguồn tài nguyên vô tận". Ông kêu gọi sự hợp tác khẩn cấp trên bình diện toàn cầu để bảo vệ hệ sinh thái biển.
Các nước đã ký kết 57 hiệp ước nhằm bảo vệ đại dương. Trong đó, Hiệp ước Biển cả có hiệu lực từ đầu năm nay được cho là mang tính bước ngoặt, với các quy tắc quốc tế bảo vệ hai phần ba diện tích đại dương toàn cầu, nằm ngoài phạm vi tài phán của các quốc gia.
Biển chiếm 70% diện tích hành tinh, đóng vai trò trung tâm điều tiết khí hậu, duy trì đa dạng sinh học và cung cấp thực phẩm, khoáng sản và năng lượng cho con người. Theo báo cáo, đại dương đã hấp thụ 90% lượng nhiệt dư thừa và 30% lượng khí CO2 thải vào khí quyển từ hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch.
Nhân khẩu học là một yếu tố chính ảnh hưởng đến môi trường biển. Dân số toàn cầu tăng từ 7,7 tỷ người năm 2017 lên 8,2 tỷ người vào cuối năm 2024. Hơn một phần ba dân số sống trong phạm vi 100 km từ bờ biển, 11% sống trên đất liền ở độ cao dưới 10 mét so với mực nước biển.
Bảo Bảo (theo The Guardian, UN)
