Lý do Đức 'thất bại cay đắng' khi tranh cử ghế Hội đồng Bảo an LHQ

Thất bại của Đức trong cuộc đua vào Hội đồng Bảo an được cho là hệ quả của nhiều yếu tố, từ quan điểm của nước này với xung đột Gaza đến quá trình vận động tranh cử.

Các thành viên Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 3/6 bỏ phiếu bầu 5 ghế ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an cho nhiệm kỳ hai năm, bắt đầu từ 1/1/2027, trong đó Đức, Áo và Bồ Đào Nha cạnh tranh hai ghế dành cho nhóm "Tây Âu và các nước khác".

Hội đồng Bảo an gồm 15 thành viên, trong đó 5 ủy viên thường trực có quyền phủ quyết là Mỹ, Anh, Pháp, Trung Quốc và Nga, cùng 10 ủy viên không thường trực được bầu theo nhiệm kỳ hai năm, phân bố theo khu vực địa lý.

Đức từng giữ ghế ủy viên không thường trực 6 nhiệm kỳ, gần nhất là giai đoạn 2019-2020. Bởi vậy, Berlin đã rất tự tin khi ra tranh cử lần này. Ngoại trưởng Johann Wadephul tuyên bố Đức có "một đề nghị tốt" và sẵn sàng đảm nhận trách nhiệm tại Hội đồng Bảo an. Ông cũng ủng hộ cải cách cơ quan này nhằm tăng vai trò cho các quốc gia thuộc Nam Bán cầu.

Nhưng kết quả bỏ phiếu cho thấy Áo và Bồ Đào Nha chiến thắng với lần lượt 131 và 134 phiếu ủng hộ. Đức thất bại khi chỉ có 104 phiếu, thấp hơn 23 phiếu so với ngưỡng hai phần ba cần thiết. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1987, Đức thua khi ứng cử vào cơ quan quyền lực nhất Liên Hợp Quốc.

"Một thất bại cay đắng. Tôi đã nói trước rằng đây là cuộc cạnh tranh rất khốc liệt. Đức tham gia cuộc đua muộn, đồng nghĩa với việc chúng tôi ở thế bất lợi ngay từ đầu. Và chúng ta đã thấy rất rõ điều đó, không thể nào bù đắp được khoảng cách bị dẫn trước", Ngoại trưởng Wadephul thừa nhận sau cuộc bỏ phiếu.

Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul đến Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ở New York, Mỹ ngày 3/6. Ảnh: AFP

Thất bại này được coi là đòn giáng nặng nề vào chính phủ của Thủ tướng Friedrich Merz, người đã nỗ lực xây dựng hình ảnh của Đức như một đầu tàu dẫn dắt châu Âu. Nó cũng khiến Berlin loay hoay tìm câu trả lời vì sao họ "mất điểm" trong mắt các nước thành viên Liên Hợp Quốc.

Ngoại trưởng Wadephul nêu ra một giả thuyết rằng Nga đã góp phần kích động tâm lý phản đối Đức trong quá trình vận động tranh cử, nhằm ngăn Berlin chiến thắng.

"Chúng tôi hỗ trợ kiên định cho Ukraine và Nga không muốn có một tiếng nói như vậy tại Hội đồng Bảo an", ông nói, thêm rằng "rõ ràng" Moskva đã thúc đẩy tâm lý phản đối Berlin.

Báo DW của Đức cũng dẫn các nguồn tin ngoại giao mô tả Nga đã tích cực vận động hành lang ngăn cản lại nỗ lực tranh cử của Đức. Berlin hiện là một trong những nước ủng hộ chủ chốt cho Ukraine trong xung đột kéo dài hơn 4 năm ở châu Âu.

Nga chưa lên tiếng về cáo buộc từ Đức. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng nguyên nhân thất bại của Đức không hoàn toàn nằm ở vấn đề Ukraine, mà ở cách cộng đồng quốc tế nhìn nhận lập trường của Berlin đối với những gì diễn ra ở Gaza.

"Sự ủng hộ của Đức dành cho Ukraine rõ ràng không ảnh hưởng đến kết quả. Bồ Đào Nha và Áo cũng ủng hộ Ukraine không kém", Trita Parsi, phó chủ tịch Viện Quincy về quản trị nhà nước có trách nhiệm, nhận định với Al Jazeera.

Theo ông Parsi, Đức bị đánh giá là áp dụng tiêu chuẩn khác nhau đối với các cuộc xung đột quốc tế. Berlin là một trong những tiếng nói mạnh mẽ nhất tại châu Âu trong việc lên án Nga mở chiến dịch ở Ukraine và bảo vệ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Trong khi đó, cách tiếp cận của Đức đối với Israel không cho thấy lập trường tương tự.

Kể từ khi xung đột Gaza bùng phát, Đức vẫn duy trì sự ủng hộ đặc biệt dành cho Israel, dựa trên trách nhiệm lịch sử đối với thảm họa Holocaust nhắm vào người Do Thái trong Thế chiến II.

Tại Liên Hợp Quốc, Đức theo đuổi cách tiếp cận thận trọng đối với các nghị quyết liên quan Israel và Palestine, nhiều lần bỏ phiếu trắng. Berlin tránh ủng hộ những nghị quyết gây sức ép lên Tel Aviv, dù vẫn khẳng định ủng hộ giải pháp hai nhà nước và luật pháp quốc tế.

Tuy nhiên, khi cuộc chiến Gaza kéo dài và số thương vong dân thường gia tăng, lập trường này của Đức ngày càng vấp phải chỉ trích từ nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước thuộc Nam Bán cầu.

Craig Mokhiber, cựu giám đốc văn phòng New York của Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc, chung quan điểm với ông Parsi. Theo ông Mokhiber, thất bại của Đức cho thấy phản ứng từ nhiều quốc gia trước lập trường với Israel mà Berlin theo đuổi trong những năm gần đây.

Ngoại trưởng Wadephul cũng thừa nhận mối quan hệ đặc biệt giữa Đức và Israel có thể khiến Berlin mất đi sự ủng hộ từ một số quốc gia thành viên.

"Việc Đức luôn phải gánh vác trách nhiệm đặc biệt đối với Israel trong cuộc xung đột ở Trung Đông có thể cũng khiến chúng tôi mất phiếu", ông nói với báo giới.

Các ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Chiến dịch vận động muộn màng

Kết quả bầu cử còn phản ánh sự khác biệt trong cách Áo, Bồ Đào Nha và Đức vận động cho chiến dịch tranh cử ghế ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an.

Theo truyền thông Đức, Áo và Bồ Đào Nha đã bắt đầu vận động từ hơn một thập kỷ trước. Trong nhiều năm, đại diện của hai nước duy trì hiện diện thường xuyên tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York và tích cực xây dựng mạng lưới quan hệ với các quốc gia thành viên.

Ngược lại, Đức được cho là tham gia cuộc đua tương đối muộn. Dù Ngoại trưởng Wadephul đã trực tiếp tới New York vận động trong những ngày cuối cùng trước bỏ phiếu, gặp khoảng 80 bộ trưởng và đại sứ, nhiều ý kiến cho rằng những nỗ lực này chưa đủ để bù đắp khoảng thời gian chuẩn bị ngắn hơn so với đối thủ.

Bồ Đào Nha duy trì quan hệ rộng khắp với cộng đồng các nước nói tiếng Bồ Đào Nha tại châu Phi, Mỹ Latin và nhiều khu vực khác trên thế giới. Đồng thời, việc các chính trị gia Bồ Đào Nha đảm nhiệm những vị trí quan trọng trong hệ thống quốc tế cũng góp phần nâng cao hình ảnh ngoại giao của Lisbon.

Áo được hưởng lợi từ chính sách trung lập quân sự kéo dài nhiều thập kỷ. Do không phải thành viên NATO, Vienna thường được nhìn nhận là đối tác dễ chấp nhận hơn đối với nhiều quốc gia không liên kết ở châu Phi, châu Á và Mỹ Latin.

Thủ đô Vienna cũng là nơi nhiều cơ quan quốc tế đặt trụ sở. Điều này giúp Áo xây dựng hình ảnh một quốc gia cam kết với chủ nghĩa đa phương và các thể chế toàn cầu.

Chủ tịch Đại hội đồng Liên Hợp Quốc Annalena Baerbock phát biểu trước khi bắt đầu bỏ phiếu bầu thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an ngày 3/6. Ảnh: AFP

Thất bại tại Hội đồng Bảo an nhanh chóng trở thành chủ đề tranh luận trên chính trường Đức. Diễn biến làm dấy lên câu hỏi về vị thế ngoại giao của Đức, khi chính phủ Thủ tướng Merz đang nỗ lực khẳng định Berlin là tiếng nói hàng đầu châu Âu trong các vấn đề toàn cầu.

Đức là một trong những nước đóng góp ngân sách nhiều nhất cho Liên Hợp Quốc. Trong nhiều thập kỷ, vai trò về mặt kinh tế góp phần giúp Berlin duy trì ảnh hưởng đáng kể tại các tổ chức quốc tế. Tuy nhiên, cuộc bỏ phiếu đã cho thấy nguồn lực này không còn tự chuyển hóa thành sự ủng hộ chính trị.

Diễn biến cũng làm bùng lên tranh cãi trên chính trường Đức. Đảng Xanh đối lập gọi đây là "điều đáng xấu hổ", cho rằng chính phủ Thủ tướng Merz đã không có ý tưởng mới và nỗ lực ngoại giao cần thiết để hỗ trợ chiến dịch tranh cử. Đảng cực hữu AfD cho rằng kết quả phản ánh hậu quả của chính sách đối ngoại mà họ mô tả là "xa rời thực tế" và khiến Đức bị cô lập trên trường quốc tế.

Thủ tướng Merz, lãnh đạo liên minh bảo thủ CDU/CSU khẳng định Đức tiếp tục là quốc gia ủng hộ mạnh mẽ hệ thống quốc tế và gửi lời chúc mừng tới Áo cùng Bồ Đào Nha.

"Kết quả này không làm thay đổi những nhiệm vụ mà chúng tôi phải thực hiện tại Liên Hợp Quốc. Đức vẫn là một trụ cột đáng tin cậy của hệ thống đa phương", ông Merz nói.

Như Tâm (Theo DW, Al Jazeera, Reuters)