Thủ tướng Lê Minh Hưng và Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul tại lễ đón ngày 8-6 - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH
Khi đặt các sự kiện trên cạnh nhau, chuỗi hoạt động này cho thấy rõ một điều: tiếng nói của Việt Nam trong ASEAN đang lớn hơn, thực chất hơn và đi cùng một tư duy đối ngoại mới - chủ động định hình chứ không chỉ tham gia, kết nối lợi ích quốc gia với lợi ích khu vực, và gia tăng ảnh hưởng bằng sự linh hoạt có nguyên tắc.
Đây là một sáng kiến rất có giá trị của Việt Nam được đưa ra vào một thời điểm hết sức quan trọng đối với khu vực và thế giới. Việt Nam đang tiến bước để đảm nhận vai trò dẫn dắt trong ASEAN.
Nguyên Đại sứ Singapore tại Việt Nam Jaya Ratnam
Uy tín của Việt Nam
Trong ngoại giao khu vực, mật độ tiếp xúc cấp cao như vậy hiếm khi chỉ mang ý nghĩa nghi thức. Nó phản ánh mức độ ưu tiên mà các nước dành cho Việt Nam, đồng thời cho thấy Hà Nội đang trở thành một trong những điểm hội tụ quan trọng của các cuộc trao đổi chiến lược ở Đông Nam Á. Nói cách khác, đây không chỉ là một tuần bận rộn của lịch ngoại giao, mà là một tín hiệu về tầm vóc mới của Việt Nam trong ASEAN.
Theo giới quan sát, việc bốn nhà lãnh đạo ASEAN liên tiếp đến Hà Nội trong khung thời gian rất ngắn tạo một hiệu ứng mạnh về uy tín của Việt Nam.
Với Lào và Campuchia, đó là sự tiếp nối logic của quan hệ láng giềng gần gũi và các cơ chế phối hợp chiến lược ngày càng chặt.
Với Thái Lan, chuyến thăm diễn ra đúng dịp hai nước kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và đặt trọng tâm chuyến đi vào ngoại giao kinh tế.
Còn với Timor-Leste, sự hiện diện của Thủ tướng Xanana Gusmão không chỉ mang ý nghĩa song phương mà còn gắn với tiến trình hội nhập ASEAN vốn nhận được sự ủng hộ nhiệt thành của Việt Nam.
Không chỉ người đứng đầu Chính phủ các nước Lào, Campuchia, Thái Lan và Timor-Leste, đại diện các chính đảng ở Đông Nam Á cũng đã tề tựu tại Hà Nội ngày 8-6 cho một cuộc tọa đàm trong khuôn khổ AFF 2026, đánh dấu lần đầu tiên một cuộc gặp kiểu này diễn ra ở khu vực.
Nói như Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung khi phát biểu khai mạc tọa đàm, ý nghĩa không chỉ đến từ việc đây là cuộc gặp đầu tiên mà còn đến từ chỗ nó diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực đang chuyển động nhanh, mạnh, sâu sắc, tác động sâu rộng tới tất cả các nước và các chính đảng.
Để vượt qua thách thức, giữ vững đoàn kết và tự chủ chiến lược, hợp tác ASEAN không nên chỉ dừng ở kênh nhà nước, chính phủ và nghị viện, mà cần được củng cố từ chính nền tảng chính trị của mỗi quốc gia và các chính đảng.
AFF năm nay có quy mô, số lượng lãnh đạo và đại biểu các nước tham dự nhiều nhất kể từ khi được khởi xướng năm 2023. Một diễn đàn được nhiều lãnh đạo lựa chọn và nhận lời mời tham dự luôn nói lên nhiều điều: nước chủ nhà không chỉ có khả năng tổ chức, mà còn có năng lực tập hợp, tạo lập chương trình nghị sự và dẫn dắt thảo luận.
Nói như một nhà ngoại giao Việt Nam, trong ngôn ngữ quan hệ quốc tế, đó là một dạng ảnh hưởng mềm rất đáng giá, đồng thời cho thấy rõ giá trị của việc duy trì nguyên tắc Việt Nam là bạn, là đối tác tin cậy của các nước.
Theo Đại sứ Philippines tại Việt Nam Francisco Noel R. Fernandez III, chủ đề mà Việt Nam đề ra cho AFF 2026 có sự đồng điệu và cộng hưởng sâu sắc với chủ đề Năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines là "Cùng chèo lái tương lai chung".
Ông khẳng định các cuộc thảo luận trong khuôn khổ AFF 2026, với trọng tâm hướng tới tương lai, hoàn toàn phù hợp với những nội dung ASEAN đang thảo luận hiện nay.
Thủ tướng Lê Minh Hưng và Thủ tướng Campuchia Hun Manet duyệt đội danh dự Quân đội nhân dân Việt Nam - Ảnh: DANH KHANG
Vị thế mới
Nhìn xa hơn, về trước tuần lễ từ ngày 7 đến 14-6 một chút, chuyến thăm của Thủ tướng 4 nước Lào, Campuchia, Thái Lan và Timor-Leste đánh dấu một giai đoạn sôi động trong tiếp xúc cấp cao giữa Việt Nam với các nước ASEAN.
Trước đó, từ ngày 27-5 đến 1-6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân đã thăm Thái Lan, Singapore và Philippines. Như vậy, chỉ trong vòng chưa đầy 2 tuần, lãnh đạo chủ chốt Việt Nam đã có hoạt động đối ngoại cấp cao với 6/11 nước thành viên ASEAN.
Nguồn: BỘ NGOẠI GIAO - Dữ liệu: T. HIỀN - Đồ họa: T.ANH
Về mặt chính sách đối ngoại, điều này là sự tiếp nối quan điểm Hà Nội luôn coi trọng vai trò của ASEAN kể từ khi gia nhập năm 1995. Việc Việt Nam mở rộng khái niệm "nước láng giềng" từ những nước giáp biên giới trên đất liền sang những nước có chung biên giới trên biển, thể hiện qua việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam và Philippines là "hai nước láng giềng biển" tại Manila ngày 1-6 vừa qua.
"Việt Nam đã đóng góp có ý nghĩa vào chương trình nghị sự đang phát triển của ASEAN về biến đổi khí hậu, quản trị kỹ thuật số và kết nối kinh tế. Sự thực tế trong chính sách đối ngoại của Việt Nam - tìm kiếm đối thoại và cùng phát triển thay vì đối đầu - đã mang lại cho Việt Nam uy tín trong lẫn ngoài Đông Nam Á", nhà nghiên cứu James Borton (Mỹ) nhận định.
Dữ liệu mới của Asia Power Index 2025 do Viện Lowy (Úc) công bố cũng củng cố nhận định đó.
Việt Nam được xếp thứ 12/27 về sức mạnh tổng hợp ở châu Á, nhưng đứng thứ 8 về ảnh hưởng ngoại giao và được đánh giá là một "quốc gia tầm trung" đang tạo ra mức ảnh hưởng lớn hơn tương xứng với nguồn lực hiện có.
Báo cáo này nhấn mạnh Việt Nam biết cách chuyển hóa nguồn lực thành ảnh hưởng hiệu quả hơn nhiều "quốc gia tầm trung" khác.
Nói một cách dễ hiểu, Việt Nam không phải nước lớn nhất trong ASEAN nhưng đang là một trong những nước biết sử dụng vị thế của mình hiệu quả nhất.
Một nghiên cứu mới của Trung tâm Belfer thuộc Đại học Harvard còn đi xa hơn khi mô tả chiến lược ngoại giao của Việt Nam là "cân bằng mà không liên minh".
Theo cách giải thích này, Việt Nam theo đuổi tự chủ chiến lược, mở rộng quan hệ với nhiều đối tác, gắn mình vào các khuôn khổ đa phương và các chuỗi liên kết kinh tế - công nghệ toàn cầu nhưng tránh rơi vào thế chọn phe giữa các cường quốc.
Cách tiếp cận ấy vừa giúp Việt Nam giữ dư địa chiến lược, vừa tạo ra hình ảnh một quốc gia có thể đối thoại với nhiều bên và đóng góp vào các bài toán chung của khu vực.
Chủ động, trách nhiệm và tự tin
Nhìn từ chuỗi sự kiện ngoại giao song phương và đa phương tại Hà Nội lần này, có thể thấy rõ sự chủ động và tự tin của ngoại giao Việt Nam, đặc biệt kể từ khi ngoại giao được xác định là "nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên" cùng với quốc phòng và an ninh tại Đại hội XIV (tháng 1-2026).
Như Bộ trưởng Lê Hoài Trung khẳng định: Việt Nam xem hội nhập quốc tế không chỉ là động lực phát triển quan trọng mà là một trong những phương thức hàng đầu để thực hiện các mục tiêu chiến lược của đất nước.
"Tư duy về hội nhập quốc tế chuyển mạnh theo hướng từ "tiếp nhận sang đóng góp", từ "hội nhập sâu rộng sang hội nhập đầy đủ", từ "vị thế một quốc gia đi sau, hội nhập vào thế giới" sang "một quốc gia tiên phong, đi đầu vào những lĩnh vực mới"", ông Trung nhấn mạnh trong cuộc phỏng vấn sau Đại hội XIV.
* Ông Phạm Quang Vinh (nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao):
Việt Nam chủ động cùng kiến tạo tương lai ASEAN
Diễn đàn Tương lai ASEAN ra đời năm 2023, là một trong những sáng kiến thể hiện rõ nhất tâm thế chủ động kiến tạo của Việt Nam. Diễn đàn xuất phát từ nhận thức rằng bên cạnh dòng chảy chính là kênh đối thoại chính phủ, ASEAN cần thêm không gian để lắng nghe tiếng nói cởi mở và đa dạng từ nhiều giới.
Điểm khác biệt là trong khi các diễn đàn khu vực thường tập trung vào một lĩnh vực, đây là diễn đàn đầu tiên lấy ASEAN làm trọng tâm, mở rộng ra các vấn đề hòa bình, hợp tác và phát triển tại Đông Nam Á và châu Á - Thái Bình Dương. Qua ba kỳ tổ chức, diễn đàn đều thu hút hơn 500 đại biểu gồm lãnh đạo cấp cao, doanh nghiệp, học giả trong và ngoài khu vực.
Năm nay, Diễn đàn Tương lai ASEAN mang ý nghĩa đặc biệt khi diễn ra ngay trong năm đầu triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, giữa bối cảnh khu vực đang đối mặt với ba áp lực lớn.
Một là áp lực chuyển đổi mô hình phát triển, khi chuyển đổi xanh, số và đổi mới sáng tạo trở thành các động lực tăng trưởng mới mà ASEAN phải thích ứng để không bị bỏ lại phía sau. Hai là áp lực từ các bước đột phá của khoa học - công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn đang định hình lại tư duy quản trị ở tầm quốc gia lẫn khu vực, đòi hỏi tăng cường hợp tác. Ba là áp lực khi kinh tế toàn cầu đan xen với chính trị, phân mảnh, đứt gãy, đặt ra thách thức về chuỗi cung ứng.
Trước những áp lực đó, nếu không tăng cường hợp tác và cộng hưởng nội khối, các nước ASEAN sẽ khó có thể đứng vững.
Diễn đàn Tương lai ASEAN năm nay với chủ đề "Cùng định hình tương lai chung" dựa trên ba trụ cột "hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm", không chỉ là hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, mà còn là dịp để ASEAN tìm kiếm các giải pháp và chiến lược thích ứng kịp thời trước những áp lực mới.
Phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh hai điểm. Thứ nhất, ASEAN phải chủ động phát huy vai trò trung tâm của mình trong cấu trúc khu vực đang định hình.
Càng có tiếng nói mạnh mẽ và thống nhất, ASEAN càng có khả năng củng cố môi trường hòa bình, ổn định, thúc đẩy tinh thần thượng tôn pháp luật quốc tế, xây dựng lòng tin, hóa giải bất đồng và giải quyết tranh chấp bằng các biện pháp hòa bình.
Thứ hai, vai trò trung tâm của ASEAN không phải tự nhiên mà có. Vì vậy để duy trì vai trò này, ASEAN phải trung thành với những mục tiêu chung, phát huy năng lực nội sinh, đẩy mạnh liên kết nội khối và giữ vững đoàn kết, đồng thời phải phát huy vai trò trong các cơ chế như ASEAN+3, Hội nghị cấp cao Đông Á, Diễn đàn khu vực ASEAN.
Du khách tham quan đền Angkor Thom ở tỉnh Siem Reap (Campuchia) - Ảnh: T.T.D.
Du lịch nội khối ASEAN: Động lực mới của thương mại dịch vụ khu vực
Trong nỗ lực tăng cường kết nối kinh tế nội khối, du lịch đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc thương mại dịch vụ ASEAN.
Trong khi du lịch toàn cầu vẫn đang trong giai đoạn phục hồi sau đại dịch COVID-19, ASEAN ghi nhận lượng khách quốc tế dần tăng trở lại. Trong đó dòng khách du lịch nội khối gia tăng đã trở thành điểm sáng, góp phần bù đắp sự sụt giảm từ các thị trường truyền thống, đồng thời thúc đẩy kết nối kinh tế trong khu vực.
Người dân ASEAN đi du lịch qua lại nhiều hơn
Theo báo cáo Tổng quan du lịch ASEAN 2025 của Ban Thư ký ASEAN, du lịch không chỉ là ngành kinh tế mũi nhọn mà còn thúc đẩy mạnh mẽ dòng chảy dịch vụ, đầu tư và tiêu dùng xuyên biên giới trong khu vực.
Năm 2024, du lịch và lữ hành đóng góp 9,7% GDP của ASEAN, tương đương 379 tỉ USD, đồng thời hỗ trợ khoảng 42 triệu việc làm.
Trong giai đoạn 2019 - 2024, dù một số thị trường truyền thống như Trung Quốc ghi nhận sự sụt giảm lượng khách đến ASEAN, nhiều quốc gia trong khu vực lại bù đắp bằng sự gia tăng mạnh mẽ của dòng khách nội khối.
Du lịch nội khối ASEAN chiếm ưu thế trong năm 2024, khi các phân khúc như du lịch tàu biển và du lịch MICE (hội nghị, hội thảo, triển lãm và sự kiện) ghi nhận phục hồi và vượt mức trước đại dịch.
Tại Campuchia, lượng khách Trung Quốc giảm 64%, song khách từ các nước ASEAN khác tăng tới 90%, trong đó khách Thái Lan tăng 360% và Việt Nam tăng 48%. Tương tự, Việt Nam cũng ghi nhận sự dịch chuyển rõ rệt về cơ cấu thị trường: khách Trung Quốc giảm 36%, nhưng khách từ ASEAN tăng 15% và từ khu vực châu Á - Thái Bình Dương tăng 12%...
Hợp tác tăng cường du lịch nội khối
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Nguyễn Thị Khánh - Phó chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch TP.HCM - nhận định dư địa hợp tác du lịch giữa Việt Nam và các nước ASEAN còn rất lớn, đặc biệt với Thái Lan, Lào, Campuchia và Timor-Leste.
Theo bà Khánh, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, xu hướng du lịch ngắn ngày, gần điểm đến ngày càng được ưa chuộng nhờ chi phí hợp lý, thời gian di chuyển ngắn và sự thuận tiện.
Gần đây Saigontourist Group, Vietnam Airlines và Hiệp hội Công ty du lịch Thái Lan đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác giai đoạn 2026 - 2029 nhằm tăng cường trao đổi khách, phát triển sản phẩm liên tuyến và định vị Việt Nam - Thái Lan như "một điểm đến chung". Các bên cũng thúc đẩy mở rộng đường bay trực tiếp, xúc tiến quảng bá và ứng dụng công nghệ du lịch.
Với Lào, năm 2025 ghi nhận khoảng 1,3 triệu lượt khách Việt Nam, đưa Việt Nam trở thành thị trường khách quốc tế lớn thứ ba của quốc gia "triệu voi". Hai bên tiếp tục tăng cường hợp tác thông qua Chương trình hợp tác văn hóa, du lịch giai đoạn 2026 - 2030.
Trong khi đó Campuchia đang nổi lên như một thị trường gửi khách quan trọng đến Việt Nam. Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, lượng khách từ Campuchia tăng hơn 40% so với cùng kỳ, đưa nước này lên nhóm thị trường lớn thứ 5 của Việt Nam...
