Công trình cấp nước bị hư hại tại Bemani, miền nam Iran. Trên bức tường còn sót lại vẫn hiện dòng chữ "Nước là mạch đập của sự sống" - Ảnh: NYT
Theo Hãng tin AFP, ngày 10-6, xung đột Mỹ - Iran bất ngờ leo thang trở lại khi quân đội Mỹ oanh tạc hàng loạt mục tiêu tại Iran nhằm đáp trả vụ một trực thăng Apache bị bắn rơi, bất chấp lệnh ngừng bắn tạm thời hồi tháng 4.
Dù cuộc điều tra về vụ rơi trực thăng chưa hoàn tất, nhưng Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc Tehran cố tình bắn hạ phương tiện này và khẳng định "Mỹ bắt buộc phải đáp trả".
Mỹ gọi các đợt tấn công này là "tự vệ và phản ứng tương xứng", và Bộ Chỉ huy quân sự Mỹ tuyên bố chỉ nhắm vào các cơ sở radar và thông tin liên lạc của đối phương.
Tuy nhiên, phía Iran khẳng định các đòn tấn công của Mỹ đã vượt quá mục tiêu quân sự.
Hồ chứa nước bị phá giữa hạn hán kéo dài
Theo lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), các đợt không kích của Mỹ đã đánh trúng nhiều khu vực gồm Sirik, Jask, Minab, đảo Qeshm và cảng Bandar Abbas.
Đáng chú ý, tại thị trấn Sirik (tỉnh Hormozgan), ngoài một tháp viễn thông bị hư hại nặng, hai hồ chứa nước khu vực cũng bị phá hủy.
Hãng tin WANA cũng xác nhận hai hồ chứa bằng bê tông đã trúng bom.
Vụ oanh tạc này khiến hơn 20.000 cư dân tại thành phố Kouhestak và 10 ngôi làng lân cận mất khả năng tiếp cận nguồn nước uống an toàn, trong bối cảnh nhiệt độ tại khu vực dao động từ 45-50 độ và điều kiện sống "vô cùng khó khăn và nghiêm trọng". Thiệt hại ban đầu được ước tính từ 780.000 - 830.000 USD.
Dù đây không phải là lần đầu tiên Mỹ nhắm vào hạ tầng nước của Iran, nhưng vụ tấn công lần này diễn ra trong thời điểm vô cùng nhạy cảm khi nước này đang phải đối mặt với tình trạng hạn hán kéo dài nhiều năm và lượng mưa giảm sút.
Tính đến cuối năm ngoái, 19 đập nước lớn của Iran đã cạn trơ đáy, trong đó đập Amir Kabir cung cấp cho thủ đô Tehran chỉ còn trữ lượng 8%.
Theo dữ liệu Aqueduct của Viện Tài nguyên Thế giới (WRI), Iran hiện đang ở trong năm hạn hán thứ năm liên tiếp với mức độ căng thẳng về nước được xếp vào nhóm "cực kỳ cao" - tức quốc gia này dùng hơn 80% lượng tài nguyên nước tái tạo mỗi năm.
Có phải là "tội ác chiến tranh"?
Những mảnh vỡ ở hiện trường vụ tấn công hồ chứa nước Iran, được các chuyên gia xác định thuộc về bom dẫn đường GBU-39 - Ảnh: MEHR
Trước động thái của Mỹ, người phát ngôn ngành công nghiệp nước Iran Isa Bozorgzadeh cáo buộc các cuộc tấn công nhắm vào các hồ chứa nước là "tội ác chiến tranh".
Đặc biệt, theo phân tích của báo New York Times dựa trên hình ảnh hiện trường do truyền thông Iran công bố, các chuyên gia nhận định những mảnh vỡ thu được có thể thuộc về bom dẫn đường GBU-39 của Mỹ.
Thông tin này lập tức gây chú ý vì loại bom này được thiết kế để tấn công mục tiêu với độ chính xác cao và hạn chế thiệt hại lan rộng xung quanh.
New York Times nhận định nếu một cơ sở nước dân sự bị cố ý nhắm mục tiêu, hành động đó có thể cấu thành tội ác chiến tranh theo luật pháp quốc tế.
Tuy nhiên, hiện chưa rõ Mỹ có chủ ý nhắm vào cơ sở nước hay không và liệu có biết chức năng thực sự của các công trình này hay không.
Đồng thời, việc một cuộc tấn công có cấu thành tội ác chiến tranh hay không vẫn cần được xác định thông qua các cuộc điều tra độc lập và đánh giá đầy đủ về hoàn cảnh quân sự cũng như mức độ thiệt hại đối với dân thường.
Theo luật nhân đạo quốc tế, cơ sở hạ tầng nước - bao gồm các công trình cấp nước sinh hoạt, nhà máy xử lý nước và đường ống dẫn nước - được xem là tài sản dân sự và không phải là mục tiêu hợp pháp trong xung đột.
Bộ Quy tắc Berlin về tài nguyên nước, do Hiệp hội Luật quốc tế (ILA) xây dựng và thông qua năm 2004, cũng quy định các quốc gia tham chiến không được phá hủy các công trình cấp nước nếu hành động đó gây ra "đau khổ quá mức cho dân thường".
