Nguồn hình ảnh, EPA
- Tác giả, Amir Azimi
- Vai trò, Biên tập viên BBC Tiếng Ba Tư
Được đăng một phút trước
Thời gian đọc: 7 phút
Khi Iran phóng tên lửa và drone vào Israel đêm 8/6 để đáp trả các cuộc tấn công của Israel nhằm vào Hezbollah ở Lebanon, tác động tức thời về mặt quân sự trước mắt của cuộc tấn công dường chẳng mấy đáng kể.
Tuy nhiên, ý nghĩa chính trị có thể lớn hơn nhiều.
Trong nhiều năm, Iran thường biện minh cho các cuộc tấn công trực tiếp vào Israel là hành động trả đũa trước những động thái nhắm vào lãnh thổ, các chỉ huy hoặc lợi ích của nước này.
Lần này thì khác.
Tehran hành động sau khi một đồng minh của họ bị tấn công, khi Israel oanh kích một tòa nhà mà họ cho là có liên hệ với Hezbollah ở phía nam Beirut.
Tuy nhiên, việc Tehran quyết định phát động cuộc tấn công ngay từ đầu đã làm dấy lên một câu hỏi quan trọng: vì sao giới lãnh đạo Iran cho rằng đây là thời điểm thích hợp để thực hiện bước đi này, trong khi họ biết rằng điều đó có thể dẫn tới các hành động quân sự đáp trả mới từ Israel và thậm chí làm tổn hại đến các cuộc đàm phán hòa bình mong manh với Hoa Kỳ?
Một phần câu trả lời có thể nằm ở cách các nhà lãnh đạo Iran đánh giá vị thế của họ sau nhiều tháng xung đột.
Khi cuộc chiến lắng xuống, vị thế của Cộng hòa Hồi giáo Iran bị suy yếu trên một số khía cạnh, nhưng lại có niềm tin mạnh mẽ hơn về khả năng phục hồi của chính mình.
Bất chấp áp lực quân sự rộng lớn từ Israel và Mỹ, các lệnh trừng phạt kinh tế hay bị Mỹ phong tỏa đường biển, nhà nước này vẫn tồn tại.
Chính phủ vẫn nắm quyền, bộ máy an ninh vẫn nguyên vẹn, và không có cuộc nổi dậy quy mô lớn nào xảy ra, dù các đối thủ của Tehran nhiều lần dự đoán điều đó sẽ diễn ra.
Kinh nghiệm đó có thể đã thay đổi tính toán chiến lược của Tehran.
Thay vì tự coi mình là một bên dễ bị tổn thương tìm cách tránh đối đầu bằng mọi giá, Iran có thể ngày càng tự coi mình là một cường quốc đã vượt qua những khó khăn tồi tệ nhất và giờ đây có đủ khả năng để thực thi những lằn ranh đỏ mới.
Do đó, cuộc tấn công vào Israel có thể không chỉ nhằm mục đích trả đũa mà còn để răn đe.
Tehran có thể đang phát tín hiệu rằng các cuộc tấn công vào các đồng minh khu vực của họ sẽ không còn được coi là tách biệt với các cuộc tấn công vào chính Iran.
Thông điệp như vậy sẽ có tầm quan trọng đặc biệt đối với Hezbollah, các lực lượng dân quân Iraq và các thành viên khác trong mạng lưới khu vực của Iran, được gọi là "Trục Kháng chiến".
Uy tín và ảnh hưởng của Iran luôn dựa một phần vào niềm tin rằng họ sẽ đứng về phía các đối tác của mình.
Việc không đáp trả sau khi công khai cảnh báo Israel có thể đã làm tổn hại đến uy tín đó.
Xét theo khía cạnh này, cuộc tấn công không chỉ nhằm vào Israel.
Cuộc tấn công đó còn nhắm đến các đồng minh của Mỹ và Israel trên khắp khu vực, vốn đang theo dõi sát sao xem Tehran có hành động theo những lời đe dọa của mình hay không.
Thời điểm diễn ra cuộc tấn công cũng rất đáng chú ý.
Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây cho rằng một thỏa thuận có thể nằm trong tầm tay.
Logic thông thường cho rằng Iran nên tránh các hành động có thể gây nguy hiểm cho tiến trình ngoại giao.
Tuy nhiên, Tehran có thể nghĩ theo hướng ngược lại.
Các nhà lãnh đạo Iran có thể đã kết luận rằng việc thể hiện sức mạnh thông qua một hành động quân sự hạn chế hoặc được tính toán kỹ lưỡng thực sự có thể củng cố vị thế của mình trên bàn đàm phán hơn là làm suy yếu.
Từ góc nhìn của Tehran, việc thể hiện sẵn sàng sử dụng vũ lực có thể nhằm nhắc nhở cả Washington và Israel rằng Iran vẫn còn nhiều lựa chọn.
Điều đó không nhất thiết có nghĩa là Iran muốn các cuộc đàm phán thất bại.
Tehran dường như đã hành động để thiết lập tiền lệ và gửi một thông điệp chính trị, nhưng không ở quy mô khiến việc leo thang là không thể tránh khỏi.
Tính toán đó liệu có đúng hay không vẫn còn phải chờ xem.
Phản ứng của người dân Iran trước cuộc giao tranh mới nhất phản ánh cuộc tranh luận rộng hơn.
Một số người coi hành động của Iran là một phản ứng chính đáng.
Một khán giả của BBC Tiếng Ba Tư nói: "Iran tham gia xung đột để bảo vệ Lebanon là hành động đúng đắn và thể hiện sự trung thành. Kể từ thỏa thuận hạt nhân, Iran chưa từng vi phạm luật pháp quốc tế, và cuộc tấn công này là để đáp trả việc phía bên kia vi phạm các quy tắc ngừng bắn."
Những người khác đặt câu hỏi về các ưu tiên của Tehran:
"Trong gần hai tháng qua đã có một số cuộc giao tranh (ném bom) ở miền nam Iran, nhưng không có phản ứng nghiêm túc nào. Có vẻ như miền nam Lebanon được coi trọng hơn miền nam Iran."
Tuy nhiên, đối với nhiều người, cảm giác chủ đạo là lo ngại về những gì cuộc đối đầu có thể dẫn đến.
"Thành thật mà nói, tôi rất buồn khi chiến tranh lại nổ ra," một khán giả nói với BBC Tiếng Ba Tư.
Những người khác tin rằng cuộc giao tranh này khó có thể leo thang thành một cuộc xung đột lớn.
Một người xem lập luận: "Cuộc đụng độ này không nghiêm trọng lắm và sẽ không biến thành một cuộc chiến tranh toàn diện như hai cuộc trước. Iran biết Mỹ không còn muốn một cuộc chiến tranh trực tiếp nữa, vì vậy họ đang chủ động nắm thế dẫn dắt. Một phần là để phô trương và tuyên truyền, để những người ủng hộ cảm thấy như họ đang chiến thắng."
Một khả năng khác là cuộc tấn công phản ánh sự bất mãn ngày càng tăng đối với hướng đi của các cuộc đàm phán.
Nếu Iran tin rằng họ đang bị yêu cầu nhượng bộ mà không nhận được lợi ích đáng kể nào đổi lại, hành động này có thể là một cách để tăng cường đòn bẩy trước giai đoạn đàm phán tiếp theo.
Dù thế nào đi nữa, cuộc tấn công cho thấy giới lãnh đạo Iran đang cảm thấy tự tin hơn nhiều so với dự đoán của nhiều nhà quan sát bên ngoài chỉ vài tháng trước.
Câu hỏi then chốt không phải là liệu Iran có sẵn sàng chịu đựng thêm một đợt ném bom của Israel hay không, mà là liệu Tehran hiện có tin rằng họ có thể làm điều đó trong khi vẫn đồng thời theo đuổi ngoại giao.
Nếu đúng như vậy, Iran có thể đang tìm cách thiết lập một thực tế mới trong khu vực: họ đàm phán từ vị thế tự tin hơn đồng thời chủ động áp đặt và thực thi các lằn ranh đỏ của riêng mình.
Dù cách tiếp cận đó có rủi ro đến đâu, điều đó cũng đại diện cho một sự thay đổi đáng kể trong cách Cộng hòa Hồi giáo nhìn nhận cả vấn đề an ninh và vị trí của mình ở Trung Đông.
