Thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran sẽ ký trong vài ngày tới?

Cả Mỹ, Iran và Pakistan - quốc gia đóng vai trò trung gian trong tiến trình đàm phán - đều bày tỏ lạc quan về khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình trong vài ngày tới.

Tuy nhiên những tuyên bố từ hai phía cho thấy vẫn còn không ít khác biệt, về cách diễn giải các điều khoản cốt lõi của thỏa thuận.

Khẳng định hòa bình đã ở rất gần

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết "Bản ghi nhớ Islamabad" - tên gọi của thỏa thuận được đàm phán với sự trung gian của Pakistan - chưa bao giờ tiến gần đến hiện thực như hiện nay.

Ông cho rằng bản thỏa thuận sơ bộ chứng minh Iran đã bước ra khỏi cuộc chiến với vị thế mạnh hơn, và thậm chí tuyên bố Tehran là "bên chiến thắng" trong cuộc xung đột với Mỹ.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cũng khẳng định hai bên đã đạt được đồng thuận về "phần lớn các vấn đề".

Trong khi đó Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif xác nhận một văn bản hòa bình cuối cùng đã được thống nhất, và cho rằng "hòa bình chưa bao giờ ở gần như lúc này".

Từ phía Mỹ, một quan chức cấp cao của chính quyền Tổng thống Donald Trump cho biết Washington kỳ vọng sẽ ký một thỏa thuận ban đầu trong vài ngày tới.

Theo vị quan chức này, nếu buổi sáng 12-6 khả năng ký kết được đánh giá ở mức 75% thì đến chiều đã tăng lên 80 - 85%.

Một nguồn tin phương Tây cho biết thỏa thuận có thể được ký sớm nhất vào cuối tuần này bởi Phó tổng thống Mỹ JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, dù địa điểm ký kết vẫn chưa được xác định.

Thụy Sĩ đã đề nghị làm nơi tổ chức lễ ký, trong khi ông Araghchi nói văn bản có thể được ký từ xa trước khi chính thức công bố.

Triển vọng đạt được thỏa thuận đã tác động ngay tới thị trường tài chính toàn cầu. Chứng khoán tăng điểm, trong khi giá dầu giảm mạnh, với dầu Brent có thời điểm giảm hơn 3%, xuống mức thấp nhất trong gần hai tháng.

Vẫn khác biệt về chương trình hạt nhân và các điều khoản then chốt

Dù đều thể hiện sự lạc quan, Mỹ và Iran lại mô tả những nội dung quan trọng của thỏa thuận theo những cách rất khác nhau.

Theo các nguồn tin tham gia đàm phán, thỏa thuận dự kiến bao gồm việc Iran mở lại eo biển Hormuz và Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.

Tuy nhiên, bất đồng lớn nhất vẫn nằm ở chương trình hạt nhân của Tehran.

Một quan chức cấp cao Nhà Trắng cho biết thỏa thuận cuối cùng sẽ dẫn tới việc dỡ bỏ chương trình hạt nhân của Iran, tiêu hủy kho dự trữ uranium làm giàu ở cấp độ cao và thiết lập cơ chế giám sát lâu dài. Washington cũng khẳng định Iran sẽ không nhận được bất kỳ khoản tiền nào từ các tài sản bị phong tỏa cho đến khi thực hiện đầy đủ các cam kết.

Phó tổng thống Mỹ JD Vance nhấn mạnh Tehran sẽ không được giải ngân tiền chỉ vì ký thỏa thuận hoặc tham gia đàm phán. Theo ông, các lợi ích kinh tế chỉ đến sau khi Iran hoàn thành nghĩa vụ của mình.

Trong khi đó phía Iran bác bỏ quan điểm này. Ông Araghchi cho rằng giải pháp phù hợp nhất đối với lượng uranium làm giàu cao là pha loãng ngay bên trong Iran, thay vì tiêu hủy hoặc đưa ra nước ngoài.

Hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA còn khẳng định quyền làm giàu uranium và việc duy trì lượng uranium đã làm giàu sẽ tiếp tục được thảo luận trong giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày sau khi ký thỏa thuận ban đầu.

Truyền thông Iran cũng đưa tin thỏa thuận có thể bao gồm việc giải phóng 24 tỉ USD tài sản bị phong tỏa của Tehran và cho phép nước này tiếp tục tham gia quản lý hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, phía Mỹ bác bỏ các thông tin này.

Một điểm đáng chú ý khác là Israel - đồng minh thân cận của Mỹ và cũng là bên tham chiến với Iran - không tham gia các cuộc đàm phán hiện nay. Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố Israel sẽ không là một bên của thỏa thuận.

Chính phủ Israel cũng khẳng định nước này không có ý định từ bỏ quyền hành động quân sự đối với những mối đe dọa mà họ cho là ảnh hưởng đến an ninh quốc gia.