6.500 nhà trên kênh rạch, phường Chánh Hưng giải bài toán di dời ra sao để dân đồng thuận cao nhất?

Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới yêu cầu TP "nhanh chóng di dời nhà ở ven kênh rạch". 

TP.HCM cũng đã điều chỉnh chỉ tiêu di dời từ 20.000 lên 40.000 căn nhà ven kênh rạch gắn với chỉnh trang đô thị và cải thiện môi trường đóng góp mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Chánh Hưng hiện là địa bàn còn khoảng 6.500 căn nhà trên và ven kênh rạch, lớn nhất TP.HCM. 

Trao đổi với Tuổi Trẻ, Chủ tịch UBND phường Chánh Hưng Phạm Quang Tú chia sẻ điều quyết định thành công của chương trình di dời không nằm ở những quyết định hành chính, mà nằm ở việc chính quyền cơ sở có thật sự hiểu người dân cần gì để xây dựng chính sách phù hợp hay không. 

Muốn người dân đồng thuận trước hết chính sách phải bước vào cuộc sống

* Chánh Hưng hiện là địa phương có số lượng nhà ven kênh rất lớn. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền hai cấp, công tác chuẩn bị các dự án di dời có gì khác trước, thưa ông?

- Khoảng 6.500 căn nhà trên và ven kênh rạch, dọc gần 14km của khoảng 10 tuyến kênh, rạch là khối lượng rất lớn và cũng là nhiệm vụ trọng tâm của Chánh Hưng nhiều năm tới. 

Qua thực tiễn thực hiện dự án bờ Bắc kênh Đôi, chúng tôi rút ra bài học rất rõ người dân không phản đối chủ trương, điều họ quan tâm nhất là chính sách có công bằng, có đủ để ổn định cuộc sống sau khi di dời hay không.

Trước đây, nhiều hộ dân không có giấy tờ hợp pháp nhưng đã sinh sống hàng chục năm. Thành phố đã ban hành cơ chế hỗ trợ phù hợp, nhiều trường hợp được hỗ trợ từ 36-50% giá trị bồi thường của nhà có pháp lý đầy đủ. Chính sách nhân văn đó đã tạo sự đồng thuận rất lớn.

Khi người dân thấy mình được đối xử công bằng thì việc vận động trở nên thuận lợi hơn rất nhiều, hầu như không phát sinh khiếu kiện đông người kéo dài. Đó là điều quan trọng nhất.

Hiện nay Luật Đất đai mới giao nhiều thẩm quyền hơn cho cấp xã, phường trong việc xây dựng chính sách hỗ trợ. Điều này cũng đồng nghĩa chính quyền cơ sở phải hiểu dân hơn, nắm sát thực tế hơn để đề xuất chính sách phù hợp với từng dự án.

* Điều đáng chú ý là từ khi thực hiện mô hình chính quyền hai cấp, nhiều thẩm quyền đã giao về phường. Theo ông, điều đó thay đổi gì trong các dự án di dời nhà ven kênh?

- Thay đổi lớn nhất là chính quyền gần người dân hơn. Trước đây, nhiều việc phải qua nhiều cấp. Bây giờ, từ xác minh nguồn gốc đất, khảo sát, kiểm đếm đến giải quyết kiến nghị của người dân đều được thực hiện ngay tại phường. Một vấn đề người dân phản ánh hôm nay thì lãnh đạo phường có thể trực tiếp nắm và chỉ đạo xử lý ngay.

Không còn phải chờ chuyển qua nhiều cấp trung gian. Điều đó rút ngắn rất nhiều thời gian. Nhưng ngược lại, trách nhiệm của phường cũng lớn hơn trước rất nhiều. Mỗi xác nhận nguồn gốc đất, mỗi phương án hỗ trợ đều phải thật chính xác. Bởi khi người dân đã đặt niềm tin vào chính quyền cơ sở thì mình không được phép sai.

Chính quyền hai cấp rút ngắn thủ tục, nhưng muốn thành công phải gần dân hơn

* Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang tạo thuận lợi gì cho việc triển khai các dự án chỉnh trang kênh rạch?

- Điểm thuận lợi lớn nhất là giảm rất nhiều tầng nấc trung gian. Trước đây, nhiều công việc phải qua cả phường rồi quận. Hiện nay UBND phường trực tiếp chỉ đạo khảo sát, kiểm đếm, xác minh nguồn gốc đất và giải quyết ngay nhiều kiến nghị của người dân. Nhờ đó tiến độ xử lý hồ sơ nhanh hơn, việc giải quyết đơn thư cũng rút ngắn hơn vì người dân làm việc trực tiếp với chính quyền gần mình nhất.

Tuy nhiên, quyền hạn lớn hơn đồng nghĩa trách nhiệm cũng lớn hơn. Mỗi kết quả xác minh nguồn gốc đất, mỗi phương án bồi thường đều phải chính xác ngay từ đầu. Nếu sai sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người dân cũng như uy tín của chính quyền địa phương.

Do đó, cùng với phân cấp, chúng tôi rất chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường, nhất là kỹ năng tiếp xúc, đối thoại và giải quyết khiếu nại để cán bộ đủ tự tin thực hiện nhiệm vụ mới.

* Để hoàn thành mục tiêu di dời hàng ngàn căn nhà trong các năm 2026-2027, Chánh Hưng kiến nghị gì với thành phố?

- Điều đầu tiên là cần tiếp tục hoàn thiện chính sách bồi thường sát thực tế hơn. Đối với nhiều khu vực như rạch Ông Bé, nhà nằm sâu trong hẻm nên nếu áp hoàn toàn theo vị trí đất thì mức bồi thường sẽ thấp hơn rất nhiều so với thực tế giá trị tài sản. 

Chúng tôi kiến nghị việc xác định giá cần linh hoạt hơn để bảo đảm người dân có điều kiện mua được chỗ ở mới.

Thứ hai là sớm chuẩn bị đủ quỹ nhà tái định cư. Nếu thiếu nhà tái định cư hoặc giá căn hộ quá cao thì rất khó tạo đồng thuận. Địa phương cũng mong muốn thành phố cân nhắc kỹ bài toán xã hội hóa đầu tư để vẫn bảo đảm giá nhà phù hợp với khả năng của người dân.

Bên cạnh đó là bài toán nhân sự. Khối lượng công việc tăng rất lớn nhưng lực lượng làm bồi thường hiện nay chỉ còn khoảng một phần ba so với trước. Chúng tôi kiến nghị được bổ sung nhân lực và có cơ chế sử dụng lâu dài đội ngũ đã được đào tạo, tránh lãng phí nguồn nhân lực sau khi các dự án hoàn thành.

Quan trọng hơn cả, tôi cho rằng truyền thông phải đi trước một bước. Người dân Chánh Hưng đã chứng kiến hiệu quả của dự án bờ Bắc kênh Đôi. Họ thấy khu vực thay đổi, thấy những hộ đã di dời có cuộc sống ổn định hơn. Đó là cơ sở rất quan trọng để tiếp tục tạo niềm tin.

Phường sẽ tăng cường tuyên truyền trên các nền tảng số, nhóm Zalo, cổng thông tin của Trung tâm Phục vụ hành chính công, công khai toàn bộ tiến độ dự án để người dân theo dõi.

Đồng thuận luôn là mục tiêu cao nhất. Nhưng đồng thuận phải đi cùng kỷ cương pháp luật. Với những trường hợp cố tình chống đối, khi đã đủ điều kiện theo quy định thì vẫn phải thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo đảm tiến độ chung của thành phố.