"Mang bao tải tiền đến xin bỏ qua"
Theo thống kê của Hạt Kiểm lâm số 4 (Chi cục Kiểm lâm Hà Nội, Sở NN-MT Hà Nội), từ năm 2024 đến hết quý 1/2026, lực lượng kiểm lâm đã phát hiện 323 vụ vi phạm trên rừng và đất lâm nghiệp ở rừng phòng hộ Sóc Sơn. Trong đó, 2 nhóm vi phạm phổ biến nhất là xây dựng công trình trái phép và san gạt, cào gạt thực bì để tạo mặt bằng.
Khu nghỉ dưỡng mang tên Homestay Huy Hoàng bị phát hiện đang xây bể bơi, nhà hộp khung thép hồi tháng 1.2026 và đến nay đã hoàn thiện
Ảnh: THC
Theo lực lượng kiểm lâm, việc mua bán đất lâm nghiệp dưới mọi hình thức đều không được pháp luật cho phép. Tuy nhiên, ghi nhận thực tế của PV tại nhiều khu vực ở thôn Minh Tân cũ (nay là thôn Thái Vụ, xã Kim Anh) cho thấy các lô đất vẫn được rao bán công khai bằng giấy viết tay, thậm chí được quảng bá là có thể xây dựng villa, homestay để kinh doanh nghỉ dưỡng.
Một lãnh đạo Hạt Kiểm lâm số 4 cho biết đơn vị chỉ có chức năng phát hiện, lập hồ sơ, biên bản đối với các hành vi vi phạm liên quan đến cây rừng và đất lâm nghiệp, còn việc xử lý công trình xây dựng vi phạm thuộc thẩm quyền của chính quyền địa phương. "Nhiều nơi khóa cổng suốt ngày nên chúng tôi không thể tiếp cận hiện trường. Vật liệu xây dựng thường được vận chuyển vào ban đêm hoặc ngày nghỉ. Đến khi vào được kiểm tra thì công trình đã thành hình rồi", vị lãnh đạo này chia sẻ.
Trong khi lực lượng kiểm lâm cho rằng việc xử lý công trình vi phạm thuộc trách nhiệm chính quyền địa phương, ông Nguyễn Văn Toàn, Phó chủ tịch UBND xã Kim Anh, phân bua công tác quản lý đất rừng trên địa bàn còn nhiều thách thức do quá trình rà soát, điều chỉnh ranh giới giữa đất ở và đất rừng chưa hoàn tất.
Lý giải về việc vẫn xuất hiện các công trình mới trong đất quy hoạch rừng phòng hộ, ông Toàn cho hay việc ngăn chặn gặp nhiều khó khăn do ý thức chấp hành của một bộ phận người dân còn hạn chế. Cạnh đó, lực lượng quản lý cũng "mỏng" và địa phương phải đồng thời thực hiện nhiều nhiệm vụ để phát triển kinh tế - xã hội.
Ngoài ra, cũng theo ông Toàn, tất cả các công trình vi phạm trật tự xây dựng phát sinh từ sau ngày 1.7.2025 đều được lập hồ sơ xử lý, không cho phép tồn tại. Đối với những công trình vi phạm cũ xuất hiện trước thời điểm 1.7.2025, Phó chủ tịch UBND xã Kim Anh mong "chia sẻ với chính quyền vì bây giờ quay vào xử lý thì không có thời gian để làm việc khác". Cạnh đó, nếu phá tan hoang thì khu vực hồ Đồng Đò sẽ "không khác gì đống rác". Theo ông Toàn, sau khi hoàn thành việc rà soát, điều chỉnh ranh giới đất rừng, ông sẽ đề xuất phân loại để xử lý theo từng nhóm.
Khi PV đề cập việc một số chủ đất kể muốn xây dựng công trình trong rừng phòng hộ thì phải chi từ vài trăm triệu đồng đến cả tỉ đồng để "làm luật", ông Toàn cho hay địa phương cũng từng gặp người "mang bao tải" (bao tải tiền - PV) đến xin bỏ qua vi phạm nhưng ông kiên quyết từ chối. Sau đó, ông Toàn đề nghị PV cung cấp thông tin về những cá nhân này để giao cơ quan công an xác minh, làm rõ.
Trách nhiệm thuộc về ai?
Đáng chú ý, khi tiếp nhận thông tin, hình ảnh do PV cung cấp về các công trình vi phạm trong quy hoạch rừng phòng hộ ở xã Kim Anh tiếp tục gia tăng và việc lãnh đạo xã phân bua do lực lượng mỏng cùng ý thức chấp hành của người dân còn hạn chế, Phó giám đốc Sở NN-MT Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương cho rằng để xảy ra tình trạng này là do chính quyền cơ sở "đã buông lỏng quản lý nhà nước".
Sở NN-MT Hà Nội nhấn mạnh việc rừng Sóc Sơn tiếp tục bị “xẻ thịt” sẽ làm suy giảm chức năng của rừng phòng hộ
Ảnh: THC
Theo ông Phương, trước ngày 1.7.2025, công tác quản lý hành chính về đất đai và trật tự xây dựng trong phạm vi rừng phòng hộ Sóc Sơn thuộc thẩm quyền của UBND H.Sóc Sơn. Sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai, UBND cấp huyện chấm dứt hoạt động, toàn bộ diện tích rừng phòng hộ Sóc Sơn được phân giao cho UBND 4 xã quản lý, trong đó có xã Kim Anh. Riêng tại xã Kim Anh, nhiệm vụ này được giao cho trung tâm dịch vụ nông nghiệp của xã.
Theo ông Phương, ở địa phương "nếu có người đổ một xe cát thôi, chưa cần làm gì đã có người đến hỏi rồi", nên việc có thể xây dựng villa, quần thể công trình để kinh doanh dịch vụ nghỉ dưỡng trong rừng phòng hộ cho thấy trách nhiệm thuộc UBND xã Kim Anh do đã "buông lỏng quản lý nhà nước".
Chia sẻ ở góc độ chuyên môn, lãnh đạo Sở NN-MT Hà Nội đánh giá việc tiếp tục để xảy ra tình trạng san gạt đất rừng, xây dựng công trình trong rừng phòng hộ Sóc Sơn sẽ làm ảnh hưởng đến lớp phủ, thảm thực vật che phủ mặt đất dưới tán rừng, từ đó làm ảnh hưởng kết cấu đất và phá vỡ hệ sinh thái. Đồng thời gây nguy cơ sạt lở, xói mòn..., làm suy giảm chức năng của rừng phòng hộ.
Về tiến độ rà soát, bóc tách sự chồng lấn giữa đất rừng và các loại đất khác để làm căn cứ điều chỉnh quy hoạch rừng Sóc Sơn, ông Phương cho biết tính đến ngày 23.7.2026, công tác này "đã cơ bản hoàn thành". Các xã có rừng trên địa bàn TP.Hà Nội đã báo cáo, gửi lên Sở NN-MT. Hiện Sở đang phối hợp với các sở, ngành liên quan để đối chiếu rồi báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, cho ý kiến.
Lãnh đạo Sở NN-MT Hà Nội cho rằng việc cá nhân, tổ chức có thể xây dựng công trình trong rừng phòng hộ là do UBND xã Kim Anh “đã buông lỏng quản lý nhà nước”
Ảnh: THC
Khi PV đặt vấn đề về việc làm thế nào để tránh hợp thức hóa nguồn gốc đất cho những trường hợp đã nhận chuyển nhượng đất rừng được giao từ những hộ dân gốc, ông Phương cho biết chính quyền cấp xã sẽ chịu trách nhiệm trước pháp luật, trước thành phố về kết quả rà soát này. "Nếu để xảy ra sự dung túng hay "núp bóng" trục lợi thì trách nhiệm thuộc về xã", Phó giám đốc Sở NN-MT Hà Nội nhấn mạnh.
Song, việc quy trách nhiệm cho địa phương không đồng nghĩa vấn đề ở rừng phòng hộ Sóc Sơn sẽ được giải quyết triệt để nếu quá trình rà soát, điều chỉnh quy hoạch rừng không đi kèm hàng rào pháp lý chặt chẽ để ngăn nguy cơ hợp thức hóa các vi phạm.
Theo đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa, nếu những bất cập, vi phạm ở rừng phòng hộ Sóc Sơn không sớm được xử lý dứt điểm sẽ tạo hiệu ứng dây chuyền lan sang những khu vực khác. Hiện Hà Nội đã được trao đầy đủ công cụ pháp lý thông qua luật Thủ đô 2026 và các cơ chế đặc thù, vượt trội để chủ động xử lý các vi phạm về đất đai, xây dựng.
Đối với khó khăn do lịch sử để lại, Hà Nội cần tháo gỡ theo hướng phù hợp quy hoạch nhằm tránh lãng phí của cải, tài sản của nhà nước cũng như nguồn lực xã hội. Tuy nhiên, ông Phạm Văn Hòa lưu ý trong quá trình rà soát, bóc tách sự chồng lấn đất rừng với đất ở và các loại đất khác cũng có thể có trường hợp "núp bóng", thấy thủ đô được trao những cơ chế đặc thù, chính sách vượt trội rồi tìm cách lợi dụng chính sách.
Do đó, mặc dù có chính sách đặc thù cho phép Hà Nội toàn quyền xử lý vấn đề ở rừng phòng hộ Sóc Sơn thì thành phố vẫn phải thực hiện theo đúng quy định của pháp luật, nhất là luật Đất đai, luật Nhà ở, luật Kinh doanh bất động sản, luật Xây dựng… Không để xảy ra tình trạng cố tình vi phạm rồi sau đó "hợp thức hóa" theo kiểu chuyện đã rồi.
