Đại biểu Đặng Ngọc Huy lo giấy phép được bãi bỏ nhưng lại xuất hiện dưới tên “văn bản đồng ý”, “hướng dẫn”, khiến doanh nghiệp vẫn phải chờ và chịu chi phí như trước.
Sáng 7/8, Quốc hội thảo luận tổ về sửa đổi 10 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường nhằm cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh.
Đại biểu Đặng Ngọc Huy, Phó chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu, cho rằng thước đo của cải cách không nằm ở số thủ tục được bãi bỏ, mà là thời gian, chi phí và gánh nặng tuân thủ của người dân, doanh nghiệp có thực sự giảm hay không.
Ông dẫn quy trình nhập khẩu động vật và sản phẩm động vật theo quy định của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Thủ tục cấp giấy phép đã được bãi bỏ, nhưng lô hàng chỉ được thông quan sau khi có "văn bản đồng ý và hướng dẫn kiểm dịch" của cơ quan quản lý. Như vậy tên gọi của thủ tục đã thay đổi nhưng doanh nghiệp vẫn phải nộp hồ sơ, chờ cơ quan nhà nước đồng ý và chịu chi phí như trước khi cải cách.
"Nói là bỏ giấy phép, nhưng lại thay bằng văn bản đồng ý, xác nhận, hướng dẫn hay chấp thuận thì về bản chất, doanh nghiệp vẫn phải xin phép", ông nói.
Đại biểu cho rằng tình trạng này xuất phát từ cách cải cách thiên về hình thức. Nếu pháp luật chỉ kiểm soát văn bản mang tên "giấy phép" mà bỏ qua các văn bản có giá trị tương tự, mục tiêu cắt giảm điều kiện kinh doanh sẽ khó đạt được. Cơ quan quản lý vẫn có thể ghi nhận số thủ tục đã bãi bỏ, trong khi doanh nghiệp chưa giảm được thời gian và chi phí.
Ông đề nghị mọi văn bản hành chính, không phân biệt tên gọi, nếu đặt ra điều kiện bắt buộc đối với hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh thì phải được xác định là điều kiện kinh doanh và chịu cơ chế kiểm soát tương ứng. Đây là cách ngăn giấy phép con chuyển sang tồn tại dưới hình thức khác sau cải cách.
Đại biểu Đặng Ngọc Huy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu, phát biểu tại tổ sáng 7/8. Ảnh: Ngọc Thành
Đại biểu Đặng Ngọc Huy cũng lưu ý rủi ro khi chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Đây là phương thức quản lý phù hợp, nhưng phải đi kèm cơ sở dữ liệu số, cơ chế phân loại rủi ro và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Nếu thiếu các điều kiện này, quy định có thể được nới lỏng nhưng tần suất, mức độ kiểm tra trên thực tế lại tăng lên. Doanh nghiệp khi đó không giảm được gánh nặng tuân thủ mà còn đối mặt với rủi ro pháp lý lớn hơn.
Theo ông, hậu kiểm cần căn cứ mức độ chấp hành của doanh nghiệp. Đơn vị tuân thủ tốt phải được giảm tần suất kiểm tra; trường hợp có nguy cơ vi phạm mới cần giám sát chặt. Mỗi thủ tục cũng chỉ nên giao một cơ quan chủ trì và chịu trách nhiệm toàn diện, tránh doanh nghiệp phải xin ý kiến nhiều đầu mối.
Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị đánh giá hiệu quả cải cách bằng khảo sát độc lập từ người dân và doanh nghiệp. Các tiêu chí chính phải là thời gian giải quyết, chi phí tuân thủ và mức độ hài lòng thực tế, thay vì số lượng văn bản được sửa đổi hoặc thủ tục được tuyên bố bãi bỏ. "Nếu khoảng cách giữa báo cáo cải cách và trải nghiệm của doanh nghiệp ngày càng lớn, niềm tin vào chủ trương cải cách sẽ suy giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường đầu tư, kinh doanh", ông nói.
Sơn Hà
