'Bạn hy sinh, tự tay tôi an táng ở khoảng đất này, mà gần 60 năm mới tìm được'

Ngày 6-8, có rất nhiều nước mắt đã rơi ở Nhà văn hóa khu phố Lộc Châu, phường An Tịnh, tỉnh Tây Ninh, nơi Đội K71 Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh đang đóng quân tạm để tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong các khu vực lân cận.

Đây cũng là nơi đang quàn 9 bộ hài cốt liệt sĩ mà Đội K71 đã quy tập được trên các địa bàn phường An Tịnh, phường Trảng Bàng từ ngày 31-7 đến nay.

Đặc biệt trong đó có một bộ hài cốt quy tập được vào ngày 4-8, do ông Đoàn Văn Sáng (nguyên Bí thư Huyện ủy Trảng Bàng, nguyên Tỉnh ủy viên, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra tỉnh Tây Ninh) cung cấp vị trí chôn cất tại khu phố Tịnh Phong, phường An Tịnh trùng khớp với thông tin liệt sĩ Võ Văn Phú (quê xã Đôn Thuận, thị xã Trảng Bàng, Tây Ninh, nay thuộc xã Hưng Thuận, Tây Ninh).

Day dứt, ấm ức mấy mươi năm không tìm được bạn

84 tuổi, ông Sáng vẫn khỏe mạnh đi lại, tự tay pha trà mời khách tới nhà và giọng sang sảng khi nhắc về người bạn đặc biệt mà ông quen biết từ khoảng đầu năm 1966: 

"Khu vực này trước đây gọi là khu Cây Dương, là khu trắng bị càn quét, người dân bỏ nhà đi nhiều. Nhưng có Văn phòng Huyện ủy Trảng Bàng ở đây. Lúc đó tui đang là Phó Văn phòng Huyện ủy. Phú là bộ đội huyện, hay lui tới uống trà với tui".

Thuở trai trẻ cùng xưng tao, gọi mày, ông Sáng không biết năm sinh thật của người bạn tên Phú, nhưng nhớ rõ vóc dáng to khỏe, đẹp trai và biết rõ "Phú nhà ở Đôn Thuận". "Hai đứa nói chuyện hạp nhau lắm, tui còn hay ghẹo Phú là ở Văn phòng Huyện ủy có nhiều cô chưa chồng xinh lắm, để tui làm mối", ông Sáng cười rổn rảng nhắc chuyện cũ.

Rồi ông bặt tiếng cười, giọng trầm buồn khi nhắc về ngày người bạn của mình hy sinh. Đó là một ngày năm 1967, ông Sáng và mọi người trong Văn phòng Huyện ủy nghe có tiếng trái nổ, chạy ra đường thì thấy bạn Phú của mình bị thương nặng ở chân.

"Lúc đó khoảng đầu giờ chiều, mọi người đưa Phú vào một căn nhà người dân đã bỏ hoang. Mất máu nhiều, Phú khát nước xin uống. Tui còn dặn là uống chút chút, chầm chậm thôi kẻo sốc nước. Rồi sau đó có dấu hiệu địch càn đến. Tui và mọi người đưa Phú ra chiến hào đặt nằm xuống, lấy cây lá chung quanh phủ lên người bạn để ngụy trang, che giấu cho bạn rồi chạy tránh đi.

Khoảng 30 phút sau, khi địch đã rút càn, mọi người chạy trở lại thì thấy Phú đã hy sinh rồi. Tui và mọi người đưa Phú đến bãi đất trống. Tự tay tôi bọc tăng ni lông chôn bạn xuống", ông Sáng kể một hơi câu chuyện mà ông đã kể không biết bao nhiêu lần trong mấy chục năm qua.

"Ngay hôm sau, người chị ruột của Phú nghe tin, mua quan tài đến. Tui và mọi người lại đưa bạn lên vì chị muốn thấy mặt em trai. Sau đó Phú được tụi tui an táng lần hai, có quan tài, chôn cất bài bản", ông Sáng kể thêm.

Nơi chôn cất người bạn tên Phú chỉ cách nhà ông Sáng đang ở hiện nay chưa tới 500 mét. Nhưng qua bao năm chiến tranh, mặt đất bị bom đạn cày xới. Ông Sáng lại từng bị bắt và đi tù ở Côn Đảo từ năm 1969 đến năm 1973, rồi đi công tác ở Đồng Nai đến sau giải phóng mới về.

Bao lần nhớ bạn, ông Sáng cũng đinh ninh bạn mình nằm ở khoảng đất đó. "Vậy mà cuối những năm 1990, khi thằng Dánh tới tổ chức tìm, đào lại không thấy. Trước đó nữa địa phương cũng từng tìm kiếm, xác định mộ mà cũng không thấy. Cứ thỉnh thoảng tui lại mơ thấy bạn", ông Sáng nói về nỗi day dứt, ấm ức đã đeo đẳng ông suốt mấy mươi năm.

"Cậu về rồi mẹ ơi"

"Thằng Dánh" mà ông Sáng kể là ông Nguyễn Văn Thánh, năm nay cũng đã 67 tuổi, cháu ruột gọi liệt sĩ Võ Văn Phú bằng cậu. 

Ông Dánh cũng ở Đôn Thuận, nhưng sau về Đồng Nai ở với con gái. Vừa trải qua một đợt tai biến khiến việc đi lại khó khăn, ông Dánh lại càng mất ngủ hai hôm nay khi nghe báo tin "cậu Phú" đã tìm được.

"Mẹ tui chỉ có một mình cậu. Ông bà ngoại mất sớm, mẹ tui nuôi cậu từ nhỏ nên rất thương cậu. Khi hòa bình rồi, mẹ cứ dặn đi dặn lại tui phải tìm cho được mộ cậu, vậy mà đào ngay đó rồi lại tìm không được", ông Dánh rấm rứt khóc.

Thắp nhang tại nơi Đội K71 đã quy tập được liệt sĩ Phú, ông Dánh lại dâng lên cảm giác day dứt khi nhớ rằng mình và mọi người đã từng dùng cuốc, xẻng đào ở chỗ này nhưng không tìm được cậu.

"Cậu cưng mấy đứa cháu lắm. Biết tui thích, mỗi lần cậu ghé về nhà đều cho tui mấy vỏ bao thuốc lá để chơi. Khi nghe cậu có người yêu, lại đang chuẩn bị cho chiến dịch Mậu Thân, mẹ hay động viên cậu là sắp hòa bình rồi, khỏe rồi, cưới vợ được rồi", hình ảnh người cậu đã mất gần 60 năm vẫn còn in trong ký ức ông Dánh giúp ông nở được nụ cười.

Rồi ông Dánh lại khóc muốn ngất, khi chạm vào quan đựng hài cốt của liệt sĩ Phú, cầm vào chiếc thắt lưng còn khá nguyên vẹn mà Đội K71 đã quy tập được cùng với hài cốt của liệt sĩ.

"Qua nay tui thắp nhang lạy mẹ suốt. Nói với mẹ là mẹ ơi tìm được cậu rồi. Hoàn thành tâm nguyện của mẹ rồi", ông Dánh nói khi vừa qua cơn xúc động. Vợ chồng ông Sáng, con gái ruột và cháu ngoại của ông Dánh cùng nhiều người có mặt cũng đỏ hoe mắt khi nghe những lời ấy.

Kể về quá trình quy tập hài cốt liệt sĩ theo thông tin từ ông Sáng, Thượng tá Nguyễn Hoài Thanh, Chính trị viên Đội K71, cho biết sau khi khảo sát kỹ thực địa, đội đã nhanh chóng phát hiện và quy tập được hài cốt khá thuận lợi. Thượng tá Thanh nhận định có thể trước đây gia đình tổ chức đào kiếm bằng tay, cuốc, xẻng và đào chưa chính xác đúng vị trí.

"Có khi chỉ đào lệch đi một chút là nghĩ không có rồi bỏ qua. Hoặc đào chưa đủ độ sâu. Nghe nhân chứng kể về liệt sĩ Phú, chúng tôi rất xúc động khi nghe về cảnh liệt sĩ từng được mai táng vậy mà bao nhiêu năm nằm trong đất lạnh không được hương khói, anh em quyết tâm lắm.

Nay có người thân đến nhận và nghe họ tâm sự, anh em lại càng thêm xúc động. Chúng tôi cũng quán triệt phải xem đó là sự động lực để cố gắng hơn nữa, đạt cho được mục tiêu của Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".