Một ngày khám phá đầm Ô Loan
Nhìn từ đèo Quán Cau, đầm Ô Loan ở xã Ô Loan (Đắk Lắk) mở ra với mặt nước trải dài dưới chân đèo. Cảnh quan vùng nước lợ, những làng ven đầm và đời sống mưu sinh của cư dân tạo nên sức hút riêng cho danh thắng quốc gia này.
Di tích thắng cảnh quốc gia đầm Ô Loan (xã Ô Loan, Đắk Lắk)
ẢNH: HỮU TÚ
Đến Ô Loan, du khách có thể tìm hiểu làng chiếu trăm năm tuổi, ghé thăm "làng cô đơn" Tân Hòa, thưởng thức đặc sản địa phương hoặc tìm hiểu cách ngư dân đánh bắt tôm bằng đèn dầu.
Ban ngày, những chiếc ghe nối nhau trên mặt nước; chiều xuống, người dân chuẩn bị lưới và đèn cho chuyến đánh bắt ban đêm. Khi trời tối, những đốm sáng liu riu xuất hiện trên mặt đầm, báo hiệu một đêm mưu sinh bắt đầu.
Ô Loan còn nổi tiếng với sò huyết và cua huỳnh đế. Những câu chuyện về thời kỳ nguồn lợi thủy sản dồi dào cùng các giai thoại liên quan đến vua Bảo Đại, thi sĩ Tản Đà góp phần tạo nên chiều sâu văn hóa cho vùng đất này.
Các giá trị "có một không hai" ấy có thể trở thành nền tảng để phát triển sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng, thay vì chỉ dừng ở tham quan, ngắm cảnh hoặc thưởng thức ẩm thực.
"Ngôi làng cô đơn" Tân Hòa bên đầm Ô Loan
ẢNH: HỮU TÚ
Tuy nhiên, đằng sau vẻ đẹp của danh thắng là cuộc sống mưu sinh không ít nhọc nhằn. Người dân ven đầm phụ thuộc vào đánh bắt, nuôi trồng thủy sản trong khi đất nông nghiệp hạn chế, môi trường nước biến động và nguồn lợi tự nhiên suy giảm. Bài toán đặt ra là làm sao để du lịch phát triển mà không ảnh hưởng đến cảnh quan, hệ sinh thái và không gian sinh sống của cộng đồng địa phương.
Tiềm năng vẫn chưa thành sản phẩm hoàn chỉnh
Trao đổi với Thanh Niên, ông Nguyễn Lê Vũ, Phó giám đốc Sở VH-TT-DL Đắk Lắk cho biết theo rà soát bước đầu, cảnh quan, ẩm thực và đời sống cư dân ven đầm có thể tạo sức hút riêng cho Ô Loan. Tuy nhiên, các giá trị này chưa được kết nối đồng bộ thành sản phẩm du lịch có lịch trình, dịch vụ và đơn vị tổ chức ổn định.
Đầm Ô Loan có tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng
ẢNH: HỮU TÚ
Để phục vụ du khách tốt hơn, cần hoàn thiện nội dung trải nghiệm, nâng chất lượng dịch vụ, tăng cường phối hợp giữa các hộ kinh doanh và kết nối với điểm đến lân cận. Có thể nghiên cứu các hoạt động ngắm cảnh, thưởng thức đặc sản, tìm hiểu đời sống cư dân và nghề khai thác, nuôi trồng thủy sản. Các hoạt động cần phù hợp điều kiện thực tế, bảo đảm an toàn, tôn trọng sinh kế cộng đồng và đáp ứng yêu cầu bảo vệ danh thắng.
Đầm Ô Loan cũng có tiềm năng kết nối với Gành Đá Đĩa, Hòn Yến và các điểm đến ven biển lân cận để hình thành hành trình phong phú hơn. Dù vậy, tiềm năng và khả năng triển khai trên thực tế là hai vấn đề khác nhau. Khu vực đầm đã có các định hướng quy hoạch liên quan đến dịch vụ, du lịch, nhưng không phải vị trí nào được thể hiện trong quy hoạch cũng đủ điều kiện triển khai ngay.
Người dân ở đầm Ô Loan sinh sống bằng nghề đánh bắt, nuôi trồng thủy sản
ẢNH: HỮU TÚ
Theo ông Vũ, cần đối chiếu các định hướng quy hoạch với phạm vi bảo vệ danh thắng, chức năng sử dụng đất, điều kiện hạ tầng và quy định pháp luật liên quan. Thông tin rà soát hiện có cũng cho thấy hai định hướng đầu tư là tổ hợp khu du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng cao cấp An Hòa Hải và khu nghỉ dưỡng phía tây đầm Ô Loan hiện chưa có nhà đầu tư.
Phát triển du lịch phải đi cùng bảo tồn
Ông Nguyễn Lê Vũ nhấn mạnh, đầm Ô Loan vừa là danh thắng, vừa là không gian sinh sống và sản xuất của người dân. Vì vậy, việc khai thác du lịch phải đi cùng bảo vệ cảnh quan, môi trường nước và nguồn lợi thủy sản.
Theo ông Vũ, cần cập nhật, đánh giá thông tin về chất lượng môi trường nước, công tác thu gom, xử lý chất thải; đồng thời xác định những khu vực nhạy cảm để có biện pháp quản lý phù hợp. Khi chưa có đủ số liệu kiểm chứng, cần thận trọng khi kết luận về hiện trạng hoặc mức độ tác động của môi trường.
Đầm Ô Loan là điểm đến đang thu hút du khách tham quan
ẢNH: HỮU TÚ
Địa phương cũng cần rà soát các quy hoạch liên quan với ranh giới, yêu cầu bảo vệ danh lam thắng cảnh và quy định pháp luật hiện hành. Trên cơ sở đó mới xác định khu vực ưu tiên bảo tồn, nơi có thể tổ chức tham quan, trải nghiệm và vị trí có thể xem xét bố trí dịch vụ. Việc một vị trí được thể hiện trong quy hoạch không đồng nghĩa được phép xây dựng công trình hoặc tổ chức hoạt động du lịch tại đó.
"Trong thời gian tới, có thể ưu tiên những hoạt động quy mô phù hợp, ít tác động đến cảnh quan và môi trường; đồng thời khuyến khích người dân tham gia cung cấp dịch vụ và hưởng lợi từ du lịch. Mỗi sản phẩm, dự án cụ thể cần được xem xét theo đúng quy hoạch, quy định về bảo vệ di tích, yêu cầu môi trường, an toàn và điều kiện triển khai thực tế", ông Vũ cho hay.
Nghề bắt tôm bằng đèn dầu độc đáo ở đầm Ô Loan
ẢNH: HỮU TÚ
Cộng đồng địa phương cần được đặt ở vị trí quan trọng trong quá trình phát triển. Người dân không chỉ là đối tượng chịu tác động từ hoạt động khai thác mà còn có thể trực tiếp cung cấp dịch vụ, giới thiệu văn hóa và chia sẻ câu chuyện của vùng đầm.
Những trải nghiệm gắn với nghề chấn tôm, đời sống cư dân ven đầm hay ẩm thực địa phương chỉ thực sự có ý nghĩa khi không làm xáo trộn sinh kế, gây áp lực quá mức lên môi trường và mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.
Khi đêm xuống, những đốm đèn dầu vẫn chao đảo trên mặt nước đầm Ô Loan; đó cũng là hình ảnh đời sống cần được tôn trọng trong mọi định hướng phát triển du lịch...
