Ông Starmer từ chức: Khi 'chiến thắng không tình yêu' của Công Đảng đến hồi kết

Tuyên bố từ chức của ông Keir Starmer có thể xem như một dấu mốc cho thấy niềm tin chính trị tại Anh đã trở nên mong manh, đến mức một trong đa số nghị viện lớn cũng không còn bảo đảm sự ổn định cầm quyền.

Từ "cơn địa chấn" trong bầu cử năm 2024 đến sự ra đi sớm năm 2026, ông Starmer trở thành thủ tướng thứ sáu của Anh phải rời nhiệm sở sớm trong vòng một thập niên. Sẽ là chưa đủ nếu chỉ nhìn sự kiện này như kết quả của áp lực nội bộ Công Đảng.

Áp lực trực tiếp: thất bại địa phương và cái bóng Andy Burnham

Nguyên nhân trực tiếp khiến ông Starmer buộc phải rời vị trí lãnh đạo Công Đảng là sự kết hợp giữa thất bại nặng nề trong bầu cử hội đồng địa phương tháng 5-2026, và làn sóng hoài nghi ngày càng công khai trong nội bộ đảng.

Những thất bại này không chỉ làm bộc lộ sự sa sút trong năng lực vận động cử tri của Công Đảng, mà còn làm dấy lên câu hỏi "Ông Starmer có còn là người phù hợp để dẫn dắt Công Đảng vào kỳ tổng tuyển cử tới hay không?" trong nội bộ đảng.

Trong bối cảnh đó, ông Andy Burnham - cựu Thị trưởng vùng Đại Manchester và hiện là một nghị sĩ - trở thành tâm điểm, được xem như ứng viên sáng giá nhất kế nhiệm ghế lãnh đạo Công Đảng.

Chính trị gia 56 tuổi đã tìm cách thể hiện mình không phải là người kích hoạt hỗn loạn, mà là người có thể khép lại nó. Quyết định từ chức của ông Starmer, theo ông Burnham, "đánh dấu sự khởi đầu của một quá trình chuyển đổi".

"Tôi sẽ tự ứng cử vào vị trí này như một phần của quá trình đó", ông Burnham tuyên bố trên X ngày 22-6, không lâu sau bài diễn văn đầy cảm xúc của ông Starmer bên ngoài số 10 phố Downing.

Sự chuyển hướng của ông Wes Streeting, thành viên Công Đảng và là bộ trưởng cấp cao đầu tiên trong nội các của ông Starmer từ chức vào tháng trước, càng cho thấy cán cân quyền lực đã nghiêng hẳn.

Thay vì tiếp tục đối đầu với ông Burnham, ông Streeting kêu gọi Công Đảng đứng về phía cựu Thị trưởng vùng Đại Manchester.

"Chúng ta có thể dành cả mùa hè để phóng đại những khác biệt nhỏ, hoặc có thể xắn tay áo lên và giúp ông ấy thực hiện sự thay đổi mà đảng và đất nước chúng ta cần", ông Streeting kêu gọi.

Khi một ứng viên tiềm năng tốp đầu cho ghế Chủ tịch Công Đảng chọn ủng hộ ông Burnham, thông điệp đã khá rõ: cuộc đua vào ghế lãnh đạo trong Công Đảng trên thực tế đã kết thúc.

Nguyên nhân sâu xa: một Công Đảng thắng lớn nhưng không được yêu mến

Chiến thắng trong cuộc tổng tuyển cử năm 2024 của Công Đảng từng được mô tả bằng cụm từ "loveless landslide" - một chiến thắng áp đảo nhưng thiếu tình yêu của cử tri.

Người dân khi ấy bỏ phiếu cho Công Đảng phần nhiều vì mệt mỏi với nhiều năm biến động dưới thời Đảng Bảo thủ, hơn là vì một niềm tin mãnh liệt vào chương trình nghị sự của Công Đảng dưới sự lãnh đạo của ông Starmer.

Vì được xây dựng trên nền tảng ủng hộ rộng nhưng nông như vậy, sự rung lắc đã đến rất nhanh khi người ta thất vọng vì những cam kết về tăng trưởng, chi phí sinh hoạt và cải cách dịch vụ công không tạo ra chuyển biến đủ rõ.

Trong hai năm cầm quyền, Chính phủ của ông Starmer bị bào mòn bởi những tranh cãi về trợ cấp nhiên liệu mùa đông, cải cách phúc lợi, các lần đảo chiều chính sách và cảm giác rằng Công Đảng đang thiếu một câu chuyện thuyết phục về tương lai của nền kinh tế.

Những bê bối như mối quan hệ giữa cựu Đại sứ Anh tại Mỹ Peter Mandelson với tỉ phú ấu dâm Jeffrey Epstein, hay vụ "freebiegate" (liên quan đến việc ông Starmer và vợ nhận số lượng lớn các khoản quyên góp tư nhân và quà tặng xa xỉ thời còn làm lãnh đạo Công Đảng - PV) càng làm suy yếu thông điệp đạo đức và liêm chính mà Công Đảng từng dùng để đối lập với Đảng Bảo thủ.

Các nhà phân tích của Deutsche Bank cảnh báo: "Vẫn chưa có sự rõ ràng nào về một hướng đi mới trong chính sách của chính phủ… những thách thức khổng lồ mà Vương quốc Anh đối mặt sẽ vẫn ở lỳ đấy". 

Nói cách khác, sự ra đi của ông Starmer có thể giải quyết cuộc khủng hoảng lãnh đạo, nhưng chưa chắc giải quyết được khủng hoảng năng lực cầm quyền của Công Đảng.

Truyền thông Anh, vốn luôn khắc nghiệt với các thủ tướng suy yếu, càng khuếch đại cảm giác rằng nhiệm kỳ Starmer đã bước vào hồi kết trước khi kịp định hình di sản.

Trong bối cảnh đó, cộng với sự thất vọng ngày càng lớn, không khó hiểu khi cử tri quyết định dùng lá phiếu để trừng phạt Công Đảng. Đảng Bảo thủ và Dân chủ Tự do cũng hưởng lợi từ lá phiếu phản đối Công Đảng ở những nơi cử tri muốn gửi thông điệp cảnh cáo hơn là trao trọn niềm tin.

Câu hỏi về tổng tuyển cử sớm

Cựu Thị trưởng Burnham bước vào cuộc đua lãnh đạo Công Đảng với lợi thế rõ rệt: ông có hình ảnh gần gũi hơn với các vùng ngoài London, có kinh nghiệm điều hành đô thị lớn và được nhiều nghị sĩ Công Đảng xem như "làn gió mới".

Bà Olivia O'Sullivan, chuyên gia của Chatham House, nhận xét: "Tài sản lớn nhất của Burnham là ông ấy hấp dẫn các nghị sĩ Công Đảng vốn thất vọng với cách ông Starmer điều hành".

Tuy nhiên lợi thế chính trị không đồng nghĩa với lối thoát dễ dàng. Các ràng buộc về nợ công, tăng trưởng thấp, chi phí sinh hoạt và áp lực từ thị trường tài chính vẫn còn đó. Như các nhà phân tích của Deutsche Bank cảnh báo: "Cho đến khi có tăng trưởng kinh tế mạnh hơn và ít bị ràng buộc bởi nợ hơn, rất có khả năng băng chuyền các thủ tướng sẽ còn tiếp diễn".

Vì vậy sự ra đi của ông Starmer không chỉ là câu chuyện một thủ tướng mất ghế. Công Đảng có thể thay lãnh đạo, nhưng để thoát khỏi "chiến thắng không tình yêu", họ cần nhiều hơn một gương mặt mới. 

Công Đảng cần chứng minh rằng quyền lực không chỉ là phần thưởng sau một cuộc bầu cử, mà còn ở năng lực duy trì niềm tin của cử tri sau khi những kỳ vọng ban đầu bắt đầu va vào thực tế.

Truyền thông Anh và không ít chuyên gia tin rằng nếu trở thành lãnh đạo Công Đảng và nghiễm nhiên ngồi vào ghế Thủ tướng Anh, ông Burnham sẽ tính đến việc tổ chức tổng tuyển cử sớm.

Động thái nhằm củng cố vị thế và tính chính danh, làm mới chính phủ, đồng thời dập tắt những chỉ trích từ phe đối lập rằng ông không phải là thủ tướng được dân bầu mà chỉ kế thừa từ ông Starmer.

Tuy nhiên sẽ khó có bầu cử ngay lập tức bởi ông Burnham cần ít nhất vài tháng để củng cố nội bộ, lấy lại niềm tin của cử tri với Công Đảng thay vì đánh cược tổng tuyển cử sớm lúc này.