Lan, 28 tuổi, dạy tại một trường trung học ở phường Cầu Giấy, Hà Nội. Trước kỳ thi tốt nghiệp THPT, cô đứng lớp liên tục 12 tiếng mỗi ngày, không có cả thời gian uống nước. Những cơn đau nhức ở chân xuất hiện từ từ rồi ngày một dữ dội hơn.
Lan mô tả cảm giác như có quả tạ buộc vào cổ chân, bắp chân căng tức đến mức "da thịt như sắp nứt toác". Đêm về, chuột rút co cứng liên tục dọc theo thớ cơ. Lan tự xoa bóp và ngâm chân nước nóng vì nghĩ mình vận động sai tư thế, cho đến khi ngã quỵ giữa lớp học.
"Lúc này, tôi mới đi khám, ngỡ ngàng khi biết mình mắc bệnh người già", Lan nói. Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Phó giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế Phương Đông, cho biết bệnh nhân bị suy giãn tĩnh mạch chân trái ở giai đoạn 3. Trước đó, cô gần như không có biểu hiện gì quá bất thường ngoài những cơn đau nhức nhẹ và chuột rút thoáng qua.
Liên, 30 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội, nhập viện trong tình trạng tương tự sau nhiều tháng ngồi trước màn hình máy tính 12 tiếng mỗi ngày, ngủ chưa đến 4 tiếng mỗi đêm trong những đợt chạy dự án. Cô không có bệnh nền, chưa từng phải vào viện. "Không ngờ chiếc ghế văn phòng lại có thể quật ngã đôi chân mình sớm đến thế", Liên nói.
Bác sĩ Mạnh thăm khám cho bệnh nhân. Ảnh: Bác sĩ cung cấp
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), suy giãn tĩnh mạch ảnh hưởng đến khoảng 35% người trong độ tuổi lao động và gần 50% người đã nghỉ hưu. Tỷ lệ mắc bệnh ở phụ nữ cao gấp ba lần nam giới.
Tại Việt Nam, bác sĩ Nguyễn Tuấn Hải, Viện Tim mạch, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết hơn 30% người trưởng thành đang đối mặt với nguy cơ này. Đáng lo hơn, các bác sĩ ngày càng gặp nhiều bệnh nhân mới ngoài 20 tuổi đã ở giai đoạn 2 đến 3.
Bệnh hình thành khi các van tĩnh mạch bị suy yếu, không còn đủ sức đẩy máu từ chân trở về tim, khiến máu ứ đọng và gây áp lực lên thành mạch. Thói quen ngồi hoặc đứng bất động nhiều giờ liên tục là nguyên nhân trực tiếp. Nhưng theo bác sĩ Mạnh, còn một loạt yếu tố cộng hưởng: ít vận động, lười uống nước, thức khuya thường xuyên, thừa cân và thói quen mang giày cao gót.
Nhóm nghề nghiệp có nguy cơ cao nhất là giáo viên, nhân viên văn phòng, lễ tân, điều dưỡng và nhân viên bán hàng, tức là những người có ít nhất 8 đến 12 tiếng mỗi ngày gần như không rời khỏi chỗ ngồi hoặc không bước ra khỏi vị trí đứng.
Điều khiến bệnh trở nên nguy hiểm là các dấu hiệu ban đầu rất dễ bị bỏ qua như đau nhức, nặng chân về cuối ngày, phù mắt cá chân, chuột rút về đêm, đôi khi chỉ là cảm giác ngứa ran hay nóng rát. Đến khi nổi tĩnh mạch xanh tím ngoằn ngoèo dưới da hoặc xuất hiện loét da, bệnh thường đã tiến triển qua nhiều giai đoạn. Huyết khối tĩnh mạch sâu là biến chứng nặng nhất, có thể đe dọa tính mạng nếu cục máu đông di chuyển lên phổi.
Bác sĩ Mạnh yêu cầu cả Lan và Liên thay đổi triệt để lối sống, cứ 45 phút phải đứng dậy đi lại, tập đi bộ hoặc đạp xe 20 đến 30 phút mỗi ngày, uống đủ 2 đến 2,5 lít nước, kê chân cao hơn tim 10 đến 15 cm khi nghỉ ngơi và ngủ đúng giờ. Chế độ ăn cần tăng chất xơ, bổ sung vitamin C và E, giảm muối để hạn chế phù nề.
Với những trường hợp nặng hơn, bác sĩ có thể chỉ định thêm tất áp lực hoặc can thiệp thủ thuật. Ngâm chân nước nóng trên 40 độ C hay mang giày cao gót quá 3 cm là những việc cần tránh hoàn toàn, dù nhiều bệnh nhân vẫn làm theo thói quen vì tưởng rằng như vậy giúp dễ chịu hơn.
Về phần Lan, sau khi xuất viện, cô cố gắng tập luyện và thay đổi thói quen. Nhưng áp lực công việc vẫn ở đó và cô tự biết mình dễ sa lại vào guồng cũ. "Chỉ vài ngày là mọi thứ trở lại như cũ", cô thừa nhận.
