Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH
Sáng 3-8, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thừa ủy quyền Thủ tướng đọc tờ trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù đối với các dự án phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc (tỉnh An Giang).
Ông Tuấn cho biết trong quá trình triển khai các dự án phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027, UBND tỉnh An Giang gặp nhiều khó khăn, vướng mắc.
Trong đó, một phần khó khăn liên quan cơ chế sử dụng khu vực biển để tạo quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư thực hiện dự án BT đã được tháo gỡ tại Nghị quyết số 66 trên cơ sở Nghị quyết 206 của Quốc hội.
Tuy nhiên, để bảo đảm mục tiêu hoàn thành toàn bộ công trình trong quý II-2027, UBND tỉnh An Giang và các nhà đầu tư đã phải triển khai thi công trước một số hạng mục khi chưa hoàn tất đầy đủ các thủ tục về quy hoạch, đầu tư, đất đai, khoáng sản, xây dựng và môi trường.
Chính phủ đánh giá những vướng mắc còn lại không xuất phát từ quy định của pháp luật mà phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện, liên quan trực tiếp đến việc áp dụng các quy định của nhiều luật và vượt thẩm quyền xử lý của Chính phủ, nên cần báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định.
Từ đó, Chính phủ đề nghị Quốc hội ban hành nghị quyết theo trình tự rút gọn nhằm tạo hành lang pháp lý để xử lý các vướng mắc, bảo đảm tiến độ phục vụ APEC 2027.
Theo dự thảo, nghị quyết chỉ áp dụng đối với các dự án phục vụ trực tiếp Hội nghị cấp cao APEC 2027 thuộc danh mục được Thủ tướng phê duyệt tại Quyết định 948, đã triển khai thi công từ tháng 3-2025 đến trước ngày 18-5-2026.
Chính phủ nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt là chỉ xử lý, tháo gỡ các vướng mắc phát sinh đối với những dự án đã triển khai thi công; không hợp pháp hóa các sai phạm có tính chất vụ lợi; không để phát sinh sai phạm mới và không loại trừ trách nhiệm của các cá nhân có hành vi vụ lợi.
Để bảo đảm tiến độ, dự thảo nghị quyết đề xuất nhiều cơ chế đặc thù.
Theo đó, các công trình, dự án được tiếp tục thi công trong thời gian hoàn thiện thủ tục pháp lý. Chất thải xây dựng phát sinh được đổ thải tạm thời tại các vị trí do cơ quan có thẩm quyền lựa chọn, có giám sát chặt chẽ và phải hoàn trả mặt bằng sau khi công trình hoàn thành.
Đối với các dự án đã thi công trước và đến nay đã hoàn thành các thủ tục pháp lý, kết quả thực hiện được ghi nhận.
Trường hợp dự án vẫn còn phải tiếp tục hoàn thiện thủ tục thì được áp dụng quy trình đơn giản, rút gọn hoặc cơ chế đặc biệt như điều chỉnh quy hoạch theo thủ tục rút gọn; thực hiện dự án đầu tư công và đầu tư kinh doanh theo thủ tục đặc biệt; không phải tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc; khối lượng khoáng sản đã khai thác trước khi được cấp phép được tính vào tổng khối lượng được cấp phép sau này hoặc được miễn thủ tục cấp phép nếu đã dừng khai thác.
Đối với các dự án đối ứng của dự án BT đã thi công nhưng chưa hoàn tất thủ tục về đất đai, dự thảo cho phép áp dụng cơ chế giao đất từng phần; xác định giá trị quỹ đất thanh toán theo giá đất cụ thể tại thời điểm hồ sơ thiết kế cơ sở được phê duyệt; thời gian tính giá trị quyền sử dụng đất của quỹ đất là 70 năm kể từ thời điểm bàn giao mặt bằng.
Theo tờ trình, APEC 2027 là sự kiện chính trị, đối ngoại đặc biệt quan trọng của quốc gia. Theo chỉ đạo của lãnh đạo Đảng và Chính phủ, toàn bộ các công trình phục vụ hội nghị phải hoàn thành trước thời điểm diễn ra từ 3-6 tháng để vận hành thử, rà soát tổng thể theo thông lệ quốc tế.
Từ tháng 3-2025 đến nay, tỉnh An Giang cùng các nhà đầu tư đã đồng loạt triển khai nhiều dự án quy mô lớn tại Phú Quốc. Tuy nhiên, điều kiện thi công đặc thù trên đảo cùng yêu cầu tiến độ khiến việc thực hiện đầy đủ các thủ tục theo quy trình thông thường không khả thi.
"Nếu thực hiện đầy đủ trình tự về đầu tư, quy hoạch, đất đai, xây dựng và môi trường thì phải mất từ 18-36 tháng mới hoàn thành thủ tục để khởi công, thậm chí có thể kéo dài hơn, không còn đủ thời gian hoàn thành các công trình trước khi diễn ra hội nghị", tờ trình nêu.
Cũng theo tờ trình, việc thi công trước khi hoàn thiện thủ tục pháp lý cũng kéo theo nhiều hệ lụy như thiếu cơ sở pháp lý để tiếp tục triển khai dự án, nghiệm thu, thanh toán và quyết toán; không đủ điều kiện thực hiện các thủ tục đầu tư tiếp theo đối với các công trình chưa phù hợp quy hoạch; khó xác định khối lượng khoáng sản thu hồi để thanh toán cho nhà thầu; đồng thời phát sinh vướng mắc trong việc xác định giá trị quỹ đất thanh toán đối với các dự án BT.
