Bên cạnh chính sách an sinh của nhà nước thì mỗi người phải có sự chuẩn bị để bản thân có cuộc sống chất lượng hơn khi đến tuổi già - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Có một sự thật mà rồi ai cũng phải nghĩ đến: tuổi già cần tiền. Nếu không chuẩn bị từ sớm, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng.
Nền tảng tài chính cho tuổi già
Nước Úc đã chuẩn bị cho quá trình già hóa dân số hơn nửa thế kỷ trước. Việc chuẩn bị cho tuổi già kết hợp giữa chính sách của chính phủ, nhận thức của cộng đồng, trách nhiệm cá nhân và cách nhìn nhận về tuổi già.
Úc có quỹ hưu trí bắt buộc (superannuation), người Úc gọi ngắn gọn là "super".
Đây là chương trình tiết kiệm bắt buộc, người lao động trích một phần tiền lương để đóng vào quỹ hưu trí do các tổ chức tài chính được cấp phép quản lý.
(Đến năm 2025, hơn 90% người lao động tại Úc tham gia hệ thống này, theo trang tin nine.com.au - PV).
Bên cạnh đó là lương hưu tuổi già (age pension). Chương trình này là tấm lưới an sinh xã hội của chính phủ dành cho những người đến tuổi nghỉ hưu nhưng không có tiết kiệm cá nhân. Khoản trợ cấp này sẽ được tính dựa trên thu nhập và tài sản của mỗi người.
Ngoài ra, người cao tuổi còn được chăm sóc y tế công miễn phí thông qua hệ thống Medicare, được trợ giá mạnh khi sử dụng phương tiện giao thông công cộng, và được giảm đáng kể nhiều loại thuế, phí của chính phủ như phí liên quan đến bất động sản hay xe cộ.
Nếu quỹ hưu trí là nền tảng tài chính cho tuổi già thì nhận thức cộng đồng chính là nền tảng về tư duy để chuẩn bị cho tương lai.
Các chương trình giáo dục cộng đồng và chiến dịch do chính phủ tài trợ thường xuyên thảo luận về quá trình già đi, khuyến khích người dân quan tâm đến sức khỏe trước khi bệnh tật trở nên nghiêm trọng hoặc đe dọa tính mạng.
Tầm soát miễn phí và phát hiện bệnh từ sớm
Các kênh truyền thông ở Úc liên tục truyền tải thông điệp về sức khỏe cộng đồng, lối sống lành mạnh và phòng ngừa bệnh tật.
Những chiến dịch này triển khai lâu dài và có nguồn kinh phí ổn định, hướng đến mọi nhóm dân số, với thông điệp "những lựa chọn ở độ tuổi 50 - 60 sẽ trực tiếp quyết định chất lượng cuộc sống của bạn ở tuổi 70 - 80".
Các tổ chức như Hiệp hội Người cao tuổi Úc cung cấp cho người già những thông tin cập nhật về sức khỏe, lối sống và các dịch vụ hỗ trợ hiện có.
Tổ chức này cũng có các chương trình kết nối cộng đồng nhằm giúp người cao tuổi tiếp cận những quyền lợi, dịch vụ hỗ trợ mà nhiều người thậm chí còn chưa biết mình được hưởng.
Ở Úc có chương trình tầm soát sức khỏe trên toàn quốc. Phụ nữ từ 40 tuổi trở lên được mời khám kiểm tra vú miễn phí mỗi hai năm. Người dân từ 45 tuổi trở lên được tầm soát ung thư đại trực tràng miễn phí.
Ngoài ra, còn có các chương trình kiểm tra ung thư da, đánh giá sức khỏe tim mạch và tầm soát bệnh đái tháo đường.
Đây đều là những bệnh mà nếu được phát hiện sớm thì chi phí điều trị sẽ thấp, giảm nguy cơ tử vong.
Trong văn hóa của người Úc, tính độc lập được đề cao nên nhiều người cao tuổi thường cố gắng tránh việc phải nhờ giúp đỡ.
Con cái không coi việc đón cha mẹ về sống cùng khi tuổi già là điều đương nhiên. Nhiều người cao tuổi chọn sống tại các viện dưỡng lão. Đây cũng là lý do ngành chăm sóc người cao tuổi và các khu hưu trí ở Úc phát triển thuộc hàng nhất thế giới.
Việt Nam có thể học hỏi điều gì?
Ở Việt Nam, các cơ sở chăm sóc người cao tuổi đã ra đời ngày càng nhiều.
Nhà ở, thực phẩm và chăm sóc y tế là ba trụ cột giúp một xã hội già hóa duy trì chất lượng cuộc sống. Úc đã xây dựng hệ thống chính sách xoay quanh ba lĩnh vực này trong gần một thế kỷ qua.
Với độ tuổi trung vị năm 2024 chỉ khoảng hơn 33 (theo Dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024–2074 do Cục Thống kê và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc công bố tháng 12-2025), Việt Nam đang ở một vị thế khá thuận lợi và vẫn còn thời gian để chuẩn bị.
Chính phủ cũng có thể học hỏi kinh nghiệm từ Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc về những chính sách hiệu quả cũng như những bài học cần tránh. Chính phủ Việt Nam cũng đã bắt tay vào chuẩn bị chứ không chờ đến khi vấn đề trở nên cấp bách.
Xét cho cùng, để một quốc gia duy trì sức mạnh khi dân số già đi cần có hai điều: người dân cần được làm việc lâu nhất có thể và phải có hệ thống hỗ trợ bảo đảm chất lượng cuộc sống cho những người không còn khả năng lao động.
40 chưa phải là già
Người trên 40 tuổi chưa phải là già. Ở hầu hết các nước phương Tây, một người 40 tuổi vẫn còn ít nhất khoảng 30 năm làm việc phía trước.
Nhưng ở Việt Nam, nhiêu người cho rằng ai đã ngoài 40 tuổi thì sẽ không còn, hoặc không thể, thấu hiểu thế hệ trẻ. Đây là một quan niệm cần sớm thay đổi.
Tôi từng làm việc tại một công ty công nghệ thông tin ở TP.HCM. Khi đó, người quản lý nhân sự nói với tôi rằng tôi không phù hợp với một vị trí nọ vì tôi "quá già" và sẽ không thể hiểu được các nhân viên trẻ.
Nếu quan niệm này tiếp tục tồn tại, theo tôi, nó sẽ kìm hãm năng suất lao động và cản trở tăng trưởng.
