Nhiễm HPV kéo dài có thể liên quan đến một số ung thư vùng mũi, miệng như hầu họng, amidan, lưỡi, môi và xoang mũi, một số nhóm xảy ra nhiều hơn ở nam giới.
Theo BS Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, ung thư vùng mũi, miệng có nhiều yếu tố nguy cơ, gồm hút thuốc lá, uống rượu bia, vệ sinh răng miệng kém, ô nhiễm môi trường, tiếp xúc tia xạ nguy hiểm và nhiễm một số type HPV nguy cơ cao. Trong đó, HPV được ghi nhận có vai trò rõ hơn ở nhóm ung thư hầu họng, đặc biệt là các ung thư liên quan amidan và đáy lưỡi.
Ảnh hiển vi cho thấy tế bào viêm kèm theo các biến đổi liên quan đến HPV. Ảnh: Vecteezy
HPV lây chủ yếu qua tiếp xúc tình dục, bao gồm quan hệ đường miệng, đường sinh dục và hậu môn. Phần lớn trường hợp nhiễm có thể tự đào thải sau một thời gian. Tuy nhiên, nếu nhiễm kéo dài, virus có thể tác động đến tế bào niêm mạc, làm tăng nguy cơ tổn thương tiền ung thư và ung thư sau nhiều năm.
Bác sĩ Khương cho biết, các bệnh ung thư liên quan HPV ở vùng mũi, miệng thường không có triệu chứng đặc hiệu ở giai đoạn sớm. Người bệnh dễ nhầm với viêm họng, nhiệt miệng, viêm xoang hoặc bệnh răng miệng thông thường, nên thường chỉ đi khám khi khối u đã lớn, nổi hạch cổ, đau kéo dài hoặc ảnh hưởng ăn uống, nói chuyện.
Hầu họng
Ung thư hầu họng là nhóm ung thư vùng đầu cổ được nhắc đến nhiều nhất trong mối liên quan với HPV, nhất là HPV type 16. Bệnh có thể xuất hiện ở thành sau họng, amidan, đáy lưỡi và các mô lân cận. Nam giới mắc nhiều hơn nữ. Một số trường hợp không có tiền sử hút thuốc hoặc uống rượu nhiều vẫn được phát hiện ung thư hầu họng liên quan HPV.
Triệu chứng thường gặp gồm đau họng kéo dài, nuốt vướng, đau tai một bên, khàn tiếng, hôi miệng, có khối u bất thường trong họng hoặc nổi hạch cổ. Những dấu hiệu này dễ bị bỏ qua vì tương tự viêm họng hoặc viêm amidan thông thường. Người có triệu chứng kéo dài trên hai tuần, nhất là kèm nổi hạch cổ, cần đi khám chuyên khoa tai mũi họng.
Nam thanh niên 33 tuổi, ở Lào Cai mắc ung thư lưỡi, điều trị tại Bệnh viện K vào cuối tháng 5/2026. Ảnh: Bệnh viện K
Lưỡi
Ung thư lưỡi có thể phát triển ở phần trước lưỡi, nơi người bệnh quan sát được khi há miệng, hoặc ở đáy lưỡi, vị trí khó nhìn thấy hơn. Một số nghiên cứu ghi nhận HPV nguy cơ cao, đặc biệt type 16, có liên quan đến một phần trường hợp ung thư lưỡi, bên cạnh các yếu tố quen thuộc như thuốc lá, rượu bia, vệ sinh răng miệng kém hoặc kích thích mạn tính trong khoang miệng.
Dấu hiệu cảnh báo gồm vết loét ở lưỡi lâu lành, lưỡi đổi màu, đau rát, chảy máu, cảm giác vướng như có xương cá hoặc dị vật dưới lưỡi. Ở giai đoạn muộn, khối u có thể ảnh hưởng khả năng nhai, nuốt, nói và làm tăng nguy cơ phải phẫu thuật rộng.
Amidan
Amidan là mô lympho nằm hai bên họng, tham gia bảo vệ cơ thể trước tác nhân xâm nhập qua đường miệng và hầu họng. Ung thư amidan có thể liên quan đến HPV, đặc biệt ở người trẻ hơn so với nhóm ung thư đầu cổ do thuốc lá, rượu bia. Bệnh thường biểu hiện bằng đau họng một bên, nuốt đau, hơi thở có mùi, chảy máu nhẹ, đau lan lên tai hoặc nổi hạch cổ.
Bác sĩ Khương lưu ý, nhiều người chỉ nghĩ đến viêm amidan mạn tính khi đau họng lặp lại. Tuy nhiên, nếu triệu chứng dai dẳng, không đáp ứng điều trị thông thường hoặc có khối u bất thường ở cổ, người bệnh không nên tự mua thuốc uống kéo dài mà cần khám chuyên khoa.
Môi
Ung thư môi thường liên quan nhiều đến tia cực tím, hút thuốc, uống rượu và tổn thương mạn tính vùng môi. HPV cũng được ghi nhận là một yếu tố có thể góp phần trong một số trường hợp. Bệnh có thể bắt đầu bằng vết nứt, mảng trắng, mảng đỏ, vết loét hoặc nốt cứng ở môi không lành sau nhiều tuần.
Do tổn thương nằm ở vị trí dễ quan sát, ung thư môi có cơ hội phát hiện sớm nếu người bệnh chú ý thay đổi bất thường. Ngược lại, tự bôi thuốc, đốt tổn thương hoặc trì hoãn thăm khám có thể khiến bệnh lan sang khoang miệng, hàm hoặc hạch vùng cổ.
Xoang mũi
Ung thư hốc mũi và xoang cạnh mũi là nhóm bệnh hiếm hơn, có thể liên quan đến nhiều yếu tố như bụi gỗ, hóa chất, hút thuốc, viêm mạn tính và một số type HPV nguy cơ cao. Khi khối u còn nhỏ, người bệnh thường chỉ nghẹt mũi một bên, chảy dịch mũi, giảm khứu giác hoặc chảy máu mũi lặp lại. Các biểu hiện này dễ bị nhầm với viêm xoang hoặc cảm lạnh.
Nếu phát hiện muộn, khối u có thể xâm lấn ổ mắt, nền sọ hoặc các cấu trúc lân cận, khiến điều trị phức tạp hơn. Người có nghẹt mũi một bên kéo dài, chảy máu mũi không rõ nguyên nhân, đau vùng mặt hoặc nhìn mờ cần đi khám sớm.
Hai cha con ở phường Gia Định, TP HCM cùng tiêm vaccine Gardasil 9 tại VNVC Điện Biên Phủ để phòng cách bệnh do virus HPV gây ra. Ảnh: Diệu Thuần
Theo bác sĩ Khương, phòng ngừa các ung thư vùng mũi, miệng cần phối hợp nhiều biện pháp. Người dân nên không hút thuốc, hạn chế rượu bia, giữ vệ sinh răng miệng, điều trị sớm các viêm nhiễm kéo dài ở tai mũi họng, quan hệ tình dục an toàn và khám khi có dấu hiệu bất thường.
Vaccine HPV giúp cơ thể tạo miễn dịch với các type HPV có trong vaccine. Trong đó, vaccine HPV Gardasil 9 được chỉ định cho nam và nữ từ 9-45 tuổi, giúp phòng các type HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58. Ngoài phòng ung thư, vaccine còn giúp phòng bệnh sùi mào gà do hai type HPV 6,11 gây ra. Người từng nhiễm một hoặc các type HPV vẫn có thể được bác sĩ tư vấn tiêm để giảm nguy cơ nhiễm các type khác có trong vaccine và tránh tái nhiễm. Vaccine không cần xét nghiệm trước khi tiêm, người đã quan hệ tình dục, sinh con vẫn nên tiêm.
Vaccine không có tác dụng điều trị nhiễm HPV hoặc tổn thương đã hình thành. Người đã tiêm vaccine vẫn cần duy trì lối sống lành mạnh, quan hệ an toàn và đi khám khi có dấu hiệu nghi ngờ như loét miệng lâu lành, đau họng kéo dài, nổi hạch cổ, nghẹt mũi một bên hoặc chảy máu mũi bất thường.
Diệu Thuần
