5 nhà lãnh đạo ASEAN kêu gọi đoàn kết, tự cường và chủ động định hình tương lai

Sáng 9-6, Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) lần thứ ba khai mạc tại Hà Nội. Sau phát biểu định hướng của Thủ tướng Lê Minh Hưng, các nhà lãnh đạo ASEAN đã gửi đi nhiều thông điệp sâu sắc.

Các nhà lãnh đạo nhấn mạnh vai trò của AFF - sáng kiến do Việt Nam khởi xướng - và khẳng định đây là nền tảng để các nước cùng trao đổi, chia sẻ cách ứng phó chung trước những biến động của thế giới hiện nay.

Củng cố hòa bình, xây dựng lòng tin chiến lược

Thủ tướng Campuchia Hun Manet bày tỏ ấn tượng và nhắc lại ba cuộc khủng hoảng toàn cầu được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ ra tại phát biểu dẫn đề Đối thoại Shangri-La gần đây: khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược. Từ đó, ông cho rằng ASEAN cần tập trung vào ba trụ cột: hòa bình, kinh tế và con người.

Về hòa bình, Thủ tướng Hun Manet đề cập tình hình biên giới Campuchia - Thái Lan, khẳng định hai bên cam kết giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình theo Tuyên bố chung năm 2025 và luật pháp quốc tế. Ông cảm ơn cộng đồng quốc tế, trong đó có các nước ASEAN, đã hỗ trợ đạt được thỏa thuận ngừng bắn.

"Campuchia khẳng định tầm quan trọng của mối quan hệ với Thái Lan - một đối tác, một quốc gia láng giềng cùng thúc đẩy thịnh vượng và hòa bình chung", ông Hun Manet nhấn mạnh.

Về kinh tế, ông cho rằng tư duy tự cung tự cấp đã lỗi thời, kêu gọi tận dụng các công nghệ mới như AI, chuyển đổi số và kinh tế biển, kinh tế xanh để xây dựng cộng đồng tự chủ, bền vững.

Thủ tướng Hun Manet nhấn mạnh: "Thành công của ASEAN không thể chỉ đo bằng GDP hay kim ngạch thương mại, mà phải đo bằng giá trị và cuộc sống ấm no, hạnh phúc hơn của người dân".

Khép lại phát biểu, ông kêu gọi ASEAN cần đoàn kết hơn, tự cường hơn, tự tin hơn và hướng đến tương lai để tự quyết định vận mệnh của mình.

"Chúng ta cần dựa vào những nguyên tắc đã giúp chúng ta thành công: tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau và giải quyết mọi tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Điều này sẽ giúp ASEAN trở thành xung lực hướng đến hòa bình, thúc đẩy phát triển bền vững, tự cường và bao trùm cho khu vực", ông nêu rõ.

Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone chia sẻ 4 định hướng quan trọng cho tương lai ASEAN.

Thứ nhất, tiếp tục thúc đẩy các nguyên tắc chung và phương cách ASEAN, duy trì vai trò trung tâm của khối, đồng thời đề cao hợp tác đa phương, hòa bình, an ninh và ổn định khu vực.

Thứ hai, ông kêu gọi củng cố sức tự cường toàn diện của ASEAN để ứng phó tốt hơn với các thách thức và nắm bắt cơ hội từ những xu thế mới, đặc biệt trong kỷ nguyên công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi cách con người sống, làm việc và phát triển theo những cách chưa có tiền lệ.

Nhấn mạnh vai trò quan trọng của nông nghiệp với ASEAN, nhà lãnh đạo Lào đề xuất ứng dụng AI để cải thiện dự báo thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển nông nghiệp thông minh, góp phần đảm bảo an ninh lương thực dài hạn cho khu vực.

Thứ ba, Thủ tướng Lào kêu gọi ASEAN củng cố hợp tác, đẩy mạnh kết nối toàn diện cả trên đường bộ, đường biển và hàng không, cùng với việc xây dựng các mạng lưới logistics và hạ tầng giao thông.

Các dự án như đường cao tốc Vientiane - Hà Nội, đường sắt Lào - Việt Nam hay các hành lang kinh tế sẽ tạo thuận lợi cho thương mại, đảm bảo tính liên tục của chuỗi cung ứng và thúc đẩy giao lưu nhân dân trong khu vực.

Về an ninh năng lượng, Thủ tướng Lào nhấn mạnh ASEAN cần tăng cường hợp tác nội khối, thúc đẩy chuyển dịch từ năng lượng hóa thạch sang các nguồn tái tạo như thủy điện, năng lượng mặt trời và điện gió.

Lấy người dân làm trung tâm, thước đo thành công của ASEAN

Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul, trong bài phát biểu đầu tiên tại AFF, khẳng định ASEAN đang đứng trước nhiều thách thức nhưng cũng đủ khả năng biến khó khăn thành cơ hội, trở thành một trong những khu vực ổn định và năng động nhất thế giới.

Thành công của ASEAN trong các thập kỷ qua có được nhờ sự lồng ghép lợi ích quốc gia với lợi ích khu vực. Trong một thế giới ngày càng chia rẽ, giá trị của ASEAN nằm ở chỗ không chỉ không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, mà còn duy trì lòng tin, đối thoại và tạo không gian cho hợp tác.

Vai trò trung tâm của ASEAN, do đó vẫn luôn quan trọng, vì điều đó cho phép khu vực tham gia một cách kiến tạo với các đối tác trong khi vẫn bảo vệ lợi ích của mình.

Kêu gọi củng cố tự cường phải luôn nằm trong chương trình nghị sự của ASEAN, Thủ tướng Anutin Charnvirakul cho rằng các nước trong khu vực cần làm nhiều hơn, hội nhập sâu hơn; đồng thời tận dụng vị trí chiến lược là cửa ngõ của các tuyến hàng hải ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

"Chúng ta phải tăng cường kết nối, trong đó có kết nối số. Thái Lan rất mong chờ việc ký kết Hiệp định khung về kinh tế số (DEFA) trong năm nay để khơi thông nguồn lực và tiềm năng của nền kinh tế số ASEAN", ông bày tỏ.

Ông cũng đề cập việc Thái Lan thúc đẩy xây dựng các cơ sở tại phía nam để giảm thiểu rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng do các diễn biến tại Trung Đông và eo biển Hormuz; khẳng định Thái Lan sẵn sàng cung cấp nhiên liệu hàng không và đảm bảo an ninh lương thực cho các nước trong khu vực.

Về con người, Thủ tướng Thái Lan nhận định ASEAN cần tập trung mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, bởi thành công của khối không nằm ở số cuộc họp hay văn kiện được thông qua, mà ở chỗ người dân có cảm thấy an toàn, an tâm và lạc quan về tương lai hay không.

Điều này đặc biệt quan trọng với giới trẻ - những người sẽ phải đối mặt với cả thách thức lẫn những đứt gãy do thay đổi khoa học - công nghệ, trong đó có AI.

Dành phần cuối phát biểu cho quan hệ Thái Lan - Campuchia, ông Anutin Charnvirakul nhận định hai nước đang đứng trước "một ngã rẽ hết sức quan trọng". Những quyết định hiện nay sẽ ảnh hưởng đến các thế hệ tương lai và vận mệnh của cả hai đất nước. Do đó hai bên cần cùng nhau hóa giải thách thức và mở ra trang sử mới trong quan hệ song phương.

Điều đó chỉ có thể thực hiện được qua quyết tâm chính trị hướng đến một giải pháp hòa bình lâu dài. Dù còn chông gai, mục tiêu đó vẫn có thể đạt được, nhưng trước hết đòi hỏi cả hai bên phải có lòng tin, đối thoại và thiện chí.

ASEAN đủ khả năng tự định hình tương lai của chính mình

Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão, trong bài phát biểu đầu tiên với tư cách thành viên đầy đủ của ASEAN, nhấn mạnh sự đa dạng của Đông Nam Á không phải là điểm yếu mà là nguồn sức mạnh. Ông cảnh báo về hai thách thức song hành: sự phân mảnh trật tự quốc tế và sự tập trung công nghệ vào tay một số ít quốc gia và tập đoàn lớn.

"Người dân Timor-Leste hiểu rất rõ những khó khăn để đạt được quyền tự quyết dân tộc, hiểu việc bị phớt lờ là như thế nào và hiểu rằng không quốc gia nào có thể tự quyết định vận mệnh của mình một cách đơn độc. Chúng ta cần nhau, bởi khi hợp tác cùng nhau chúng ta sẽ mạnh mẽ hơn. Trong bối cảnh bất ổn, hỗn loạn hiện nay, không ai có thể đứng một mình", ông chia sẻ.

Ông cho rằng nhiệm vụ của các quốc gia là củng cố và sửa chữa hệ thống quốc tế thay vì từ bỏ nó, đồng thời khẳng định luật pháp quốc tế phải được áp dụng bình đẳng cho mọi quốc gia, bất kể lớn hay nhỏ. Ông kết luận: "Tương lai của ASEAN phải được định hình bởi chính ASEAN và vì lợi ích của người dân chúng ta".

Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr., trong thông điệp ghi hình gửi đến AFF 2026, đánh giá ASEAN đang ở "bước ngoặt quan trọng" khi phải đối mặt với cạnh tranh chiến lược gia tăng, các chuẩn mực đa phương bị thử thách và công nghệ mới làm thay đổi bản chất xung đột.

Ông cho rằng ASEAN không thể chỉ quản lý xung đột sau khi nó xảy ra, mà phải chủ động dự báo, chuẩn bị và hành động cùng nhau. Khối cần dẫn dắt đối thoại, giảm căng thẳng và tạo môi trường hòa bình. Trong quá trình đó, cấu trúc mà ASEAN xây dựng phải thích ứng với kỷ nguyên mới; quan hệ với các đối tác phải mang tính bổ trợ, không làm phức tạp hay xói mòn vai trò trung tâm của khối trong việc duy trì hòa bình khu vực.

Ông Marcos Jr. nêu rõ ASEAN cần tự đặt ra và trả lời 3 câu hỏi: Điều gì vẫn còn hiệu quả? Điều gì cần thay đổi? Điều gì cần được xây dựng tiếp theo?

Với Philippines, trọng tâm trong năm Chủ tịch ASEAN là hội nhập sâu rộng hơn, tăng cường kết nối, xây dựng chuỗi cung ứng có khả năng phục hồi, phát triển doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa, cùng một chương trình nghị sự khu vực lấy người dân làm trung tâm.

Ông kết thúc bằng thông điệp lạc quan: "Những thách thức mà ASEAN đang đối mặt là nghiêm trọng, nhưng không nằm ngoài khả năng giải quyết của chúng ta. ASEAN đã vượt qua các cuộc khủng hoảng tài chính, thiên tai, căng thẳng địa chính trị và đại dịch toàn cầu. Mỗi lần như vậy, chúng ta đều nhận ra rằng sức mạnh của mình nằm ở khả năng tham vấn, hợp tác và cùng nhau tiến bước. Tương lai sẽ thử thách ASEAN, nhưng nếu chúng ta giữ vững sự đoàn kết, thực tế và lấy người dân làm trung tâm, ASEAN sẽ không chỉ thích ứng với tương lai mà còn góp phần định hình tương lai ấy".