6 tháng để tăng tốc

Đó không chỉ là mệnh lệnh hành chính, cần quyết tâm chính trị mạnh mẽ mà rất cần lời giải của một bài toán kinh tế.

Tăng trưởng kinh tế giống một cuộc leo dốc. Hụt hơi nửa chặng đầu, nửa chặng còn lại buộc phải chạy nhanh hơn sức bình thường mới mong về đích. Nhưng khi đã hụt hơi, người leo dốc không thể vay mượn tốc độ của ngày mai để trả cho quãng đường đã mất của hôm qua. Chặng nào cũng phải tự chạy bằng sức của chính nó.

Cần Thơ đang ở tình huống đó. GRDP 6 tháng đầu năm 2026 của thành phố tăng 6,70% so với cùng kỳ, thấp hơn hẳn kịch bản điều hành tự đặt ra là 8,55%. Cần Thơ nằm trong nhóm 4 địa phương tăng trưởng dưới 7% - cùng Sơn La, Vĩnh Long, Cà Mau - trong khi Hà Nội đạt 8,22%, TP.HCM đạt 8,55% và 9/34 tỉnh, thành vượt mốc hai con số.

Với vai trò trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long, đô thị loại I trực thuộc Trung ương vừa được hợp nhất địa giới hành chính của 3 địa phương Cần Thơ, Hậu Giang và Sóc Trăng, tăng trưởng dưới 7% ngay trong nửa năm đầu không chỉ là số liệu chưa đạt chỉ tiêu, mà còn là con số đáng lo ngại.

Vẫn có những điểm sáng

Tăng trưởng 6,70% chưa phải một thất bại. Vẫn có những điểm sáng: chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 8,8%, chế biến chế tạo tăng 9,7%; bán lẻ và doanh thu dịch vụ tăng tới 18%; FDI thực hiện tăng 68,9%. Đây là những chỉ dấu cho thấy nền kinh tế vẫn đang tăng trưởng.

Nhưng đặt cạnh nhau, các con số lại kể một câu chuyện khác. Khu vực công nghiệp - xây dựng, lẽ ra phải là đầu kéo, chỉ tăng 6,49%, thấp hơn cả mức tăng chung. Sản xuất và phân phối điện giảm 0,87%, kéo lùi cả khối công nghiệp.

Vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước do địa phương quản lý giảm tới 17,1%, giải ngân đầu tư công đến 24-6 mới đạt 18% kế hoạch năm - quá nửa năm đã trôi qua, tiền vẫn nằm trong kho chứ chưa ra được công trường.

Đó là nghịch lý đáng quan tâm nhất: Thành phố không thiếu vốn, không thiếu dự án nhưng tốc độ chuyển vốn thành công trình, biến công trình thành sản lượng, biến sản lượng thành giá trị tăng thêm luôn chậm hơn một nhịp so với kỳ vọng.

Phó chủ tịch Thường trực UBND thành phố Cần Thơ Lê Công Lý gọi vấn đề này là "điểm nghẽn". Có quy hoạch, có chủ trương, có vốn, có nhà đầu tư đang chờ; nhưng từ chủ trương đến công trình, từ công trình đến sản phẩm, từ sản phẩm đến giá trị tăng thêm, mỗi khâu đều có độ trễ. Đó chính là món nợ - không phải nợ con số phần trăm theo chỉ tiêu, mà nợ một tốc độ vận hành và chất lượng điều hành.

Năm nhóm giải pháp

Nguyên nhân thứ nhất nằm ở năng lực hấp thụ vốn. Tổng vốn đầu tư thực hiện 6 tháng chỉ tăng 4,5%, thấp hơn nhiều tốc độ tăng của bán lẻ hay sản xuất công nghiệp. Vốn nhà nước giảm 11,1%, trong khi vốn ngoài nhà nước tăng 12,1% và vốn FDI tăng 68,9%.

Nói cách khác, khu vực tư nhân và vốn ngoại đang chạy nhanh hơn khu vực công. Nhưng khu vực công, với vai trò dẫn dắt và lan tỏa, lại đang là khâu chậm nhất. Giải ngân đầu tư công mới đạt 18% kế hoạch năm là con số cần được nhìn thẳng, không né tránh. 

Nguyên nhân thứ hai là cơ cấu tăng trưởng vẫn nghiêng về ngành truyền thống, chưa có động lực mới đủ mạnh bù đắp. Dịch vụ tăng 7,64%, đóng góp 3,59 điểm phần trăm, trở thành động lực lớn nhất của GRDP, chủ yếu nhờ bán lẻ, du lịch, vận tải - nhưng đây là những ngành có trần tăng trưởng thấp hơn công nghiệp chế biến chế tạo về dài hạn.

Trong khi đó, kinh tế số, logistics, công nghiệp công nghệ cao - những động lực được kỳ vọng đột phá - vẫn ở giai đoạn tiếp đón nhà đầu tư, mới khởi động, chưa đóng góp đáng kể vào GRDP.

Nông nghiệp, chiếm 18,4% cơ cấu GRDP, chỉ tăng 4,47%, tiếp tục là trụ đỡ ổn định nhưng không phải động lực bứt phá.

Nguyên nhân thứ ba, như chính lãnh đạo thành phố thừa nhận, là năng lực tổ chức thực hiện chưa theo kịp quy mô mới sau hợp nhất. Bộ máy mới hình thành, một số nơi phối hợp chưa chặt, còn tâm lý chờ ý kiến, chờ hướng dẫn; thủ tục đất đai, giải phóng mặt bằng ở một số dự án kéo dài hơn yêu cầu. Đây không phải lỗi của riêng ai, mà là cái giá tất yếu của giai đoạn chuyển tiếp. Vấn đề là cái giá ấy đang kéo dài bao lâu, và ai chịu trách nhiệm rút ngắn nó.

Bài toán đặt ra cho 6 tháng cuối năm không phải một phép cộng bù trừ, mà là một phép nhân về tốc độ. Để đạt mục tiêu GRDP cả năm 2026 là 10,07%, trong khi 6 tháng đầu năm chỉ đạt 6,70%, thì 6 tháng cuối năm phải tăng 13,03%, tương ứng phải tạo thêm 193.768 tỉ đồng theo giá hiện hành.

Xét theo logic điều hành, có ba điều kiện phải hội đủ đồng thời thì con số 13,03% mới khả thi. Một, độ trễ giải ngân đầu tư công phải được rút ngắn - hàng chục nghìn tỉ đồng vốn nhà nước đang "nằm chờ" phải được đẩy ra công trường ngay trong quý 3, không thể chờ dồn vào quý 4 vì khi đó độ trễ giữa giải ngân và tạo giá trị tăng thêm sẽ không kịp phản ánh vào GRDP năm nay.

Hai, các dự án công nghiệp, năng lượng, logistics đang chuẩn bị phải chuyển sang giai đoạn tạo sản lượng, dịch chuyển từ "chuẩn bị đầu tư" sang "vận hành thương mại" trong thời gian ngắn.

Ba, khu vực dịch vụ - thương mại phải duy trì đà tăng hai con số như 6 tháng đầu năm, không bị triệt tiêu bởi các cú sốc bên ngoài như biến động tỉ giá, chi phí logistics hay sức mua chững lại.

Nếu chỉ một trong ba điều kiện này trục trặc, chẳng hạn giải ngân vẫn ì ạch như đã ì ạch suốt nửa năm qua - thì khoảng cách giữa 6,70% và 13,03% sẽ không thể lấp đầy bằng quyết tâm hành chính.

Tăng trưởng kinh tế không vận hành theo mệnh lệnh; nó vận hành theo dòng vốn, dòng đơn hàng và thời gian cần thiết để một đồng vốn hôm nay biến thành một đồng giá trị gia tăng của sáu tháng sau.

Để lấp khoảng cách ấy, thành phố đã xác định 5 nhóm giải pháp: dồn lực cho công nghiệp - xây dựng; xem đầu tư công là động lực dẫn dắt; khơi thông thương mại - dịch vụ để phát huy vai trò trung tâm vùng; giữ vai trò bệ đỡ của nông nghiệp; và đổi mới phương thức điều hành theo hướng "rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm, rõ kết quả". Đây là hướng đi đúng, nhưng tính khả thi phụ thuộc vào việc đổi mới điều hành có thực sự vận hành hay chỉ dừng ở khẩu hiệu.

Chuyện không chỉ của riêng Cần Thơ

Nếu Cần Thơ không đạt 10,07% vào cuối năm, đó chưa hẳn là một thất bại, miễn là trong quá trình chạy nước rút thành phố đã thực sự tạo ra được những nền tảng mới như giải ngân đầu tư công tăng tốc thực chất chứ không chỉ dồn số liệu vào cuối kỳ; các dự án công nghiệp, logistics chuyển từ "chuẩn bị" sang "vận hành" và quan trọng nhất: bộ máy chính quyền hai cấp sau hợp nhất chứng minh được khả năng phối hợp nhanh hơn, quyết đáp rõ ràng hơn.

Ngược lại, nếu cuối năm số liệu vẫn cán đích 10,07% nhưng nhờ vào những khoản mục kế toán thống kê có thể đẩy nhanh trong ngắn hạn, còn năng lực hấp thụ vốn, tốc độ chuyển hóa nguồn lực và chất lượng điều hành không cải thiện thì đó là một "kết quả rỗng". Một nền kinh tế không thể chạy nước rút quanh năm. Sức bền, chứ không phải tốc độ nhất thời, mới là thứ quyết định vị thế của một trung tâm vùng trong dài hạn.

Câu chuyện của Cần Thơ không chỉ là chuyện của riêng Cần Thơ. Nó là phép thử cho câu hỏi mà nhiều địa phương khác, nhất là những nơi vừa sáp nhập, mở rộng địa giới, sẽ phải trả lời trong những năm tới.