Nhiều tháng mắc kẹt tại Hormuz khiến hàng trăm tàu dầu bị bám hà dày đặc dưới đáy, phải mất nhiều thời gian để cạo sạch trước khi có thể tiếp tục hành trình.
"Bốn tháng neo đậu tại chỗ ư? Chừng đó thời gian là quá đủ để một đống thứ gớm ghiếc bám đầy dưới đáy tàu rồi", Derek Hamm, nhân viên công ty cung cấp dịch vụ lặn biển Obsessive Compulsive Divers ở Marathon, bang Florida, nói về tình cảnh của những tàu dầu mắc kẹt bên trong eo biển Hormuz kể từ khi chiến sự Iran bùng phát hôm 28/2.
Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) từ tối 23/6 bắt đầu triển khai hoạt động sơ tán khoảng 11.000 thủy thủ bị mắc kẹt do eo biển Hormuz đóng cửa. Tuy nhiên, ngoài nguy cơ từ hoạt động quân sự của các bên, các con tàu này phải vượt qua chướng ngại đầu tiên để có thể ra khơi trở lại.
Khoảng 600 tàu dầu, tàu hàng khổng lồ phải thả neo trong vùng nước biển ấm tại vịnh Ba Tư trong suốt thời gian trên là môi trường lý tưởng để vô số hà, vẹm, tảo và các loài động thực vật biển khác sinh sôi.
Chủ tàu sẽ cần thuê những đội "thợ cạo đáy tàu" đông đảo thực hiện công việc đầy khó khăn, mất nhiều thời gian là dọn sạch hàng tấn hà bám chặt dưới đáy tàu. "Trong thế giới hàng hải, chuyện này không có gì lạ lẫm cả", Hamm, thợ dọn đáy tàu chuyên nghiệp, cho hay.
Một chiếc xuồng máy đi qua các tàu đang neo đậu trên eo biển Hormuz, ngoài khơi thành phố Bandar Abbas của Iran, ngày 11/6/2026. Ảnh: AP
Các siêu tàu chở dầu thường dài gần 305 m và rộng gần 46 m, đồng nghĩa chúng có gần 14.000 m2 đáy cần làm sạch. Các đội 5-6 thợ lặn sẽ phải mất khoảng 4-5 giờ dùng dụng cụ cạo bằng tay và máy phun xịt áp suất lớn để xử lý sạch lớp sinh vật bám ở vỏ tàu.
Với hàng trăm tàu dầu đang neo đậu chờ đi qua eo biển Hormuz, đây là khối lượng công việc khổng lồ và tốn rất nhiều thời gian.
"Công việc này không phức tạp, nhưng những con tàu đó quá lớn đối với các đội thợ lặn đơn lẻ", Brian McCauley, chủ sở hữu công ty cung cấp dịch vụ dọn đáy tàu McCauley Mooring and Diving ở Long Island Sound, cho hay.
Thợ dọn đáy tàu thường sử dụng các thanh cạo dài để cạo sinh vật bám ra khỏi vỏ tàu. Khi gặp những loại bám chắc như hà, họ có thể dùng máy chà nhám hoặc máy phun rửa chạy bằng thủy lực.
Tuy nhiên, những người thợ dọn đáy tàu cũng phải cẩn trọng để không làm bong tróc lớp sơn và lớp phủ đặc biệt của tàu, vốn là thứ giúp ngăn ngừa sinh vật biển tích tụ. Lớp sơn phủ bị hư hại có thể gây nhiều vấn đề nghiêm trọng, khiến tàu vi phạm các quy định về môi trường và điều khoản kiểm soát sinh vật bám thân tàu của bên bảo hiểm.
Xử lý phần chân vịt có thể là công việc phiền toái nhất, vì các cánh quạt sau thời gian dài không hoạt động thường cần tháo rời, làm sạch rồi lắp lại, đòi hỏi rất nhiều công sức và sự tỉ mỉ.
Trước nhu cầu tăng cao về dịch vụ dọn đáy tàu sau khi eo biển Hormuz mở lại, các đội thợ đã tăng phí thêm vài nghìn USD. Hiện tại, mức phí ở mức hàng chục nghìn USD cho mỗi tàu, theo Aron Sorensen, giám đốc môi trường tại tổ chức quốc tế của các nhà vận hành tàu biển BIMCO.
Các chủ tàu buộc phải chấp nhận khoản phí này, bởi nếu không cạo lớp sinh vật bám dày dưới đáy, tàu sẽ gặp lực cản đáng kể khi di chuyển, làm giảm hiệu suất nhiên liệu và tăng chi phí vận hành, đặc biệt khi hành trình có thể dài đến hàng nghìn km từ Trung Đông tới châu Á hoặc Australia.
Neil Roberts, trưởng bộ phận hàng hải và hàng không tại Hiệp hội Thị trường Lloyd's (LMA), cho hay nhiên liệu chiếm khoảng 50% chi phí vận hành của tàu.
Vị trí Iran và eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Theo Carolyn Shearlock, chủ trang web dành cho người yêu tàu thuyền The Boat Galley, sinh vật bám dày đặc trên chân vịt có thể khiến bộ phận này dần mất hoàn toàn khả năng hoạt động. Tuy nhiên, tình trạng nghiêm trọng như vậy thường chỉ xảy ra với những con tàu neo đậu suốt nhiều năm.
Hamm lưu ý thêm các sinh vật nhỏ cũng rất thích làm tổ bên trong các van hút nước, làm hỏng hệ thống làm mát của tàu.
Quy định hàng hải yêu cầu tàu thuyền phải làm sạch hà và các sinh vật bám khác trước khi cập cảng. Ẩn bên trong các lớp hà biển có thể là nhiều loài ngoại lai xâm hại, gây tổn hại nghiêm trọng cho hệ sinh thái biển.
Các công ty bảo hiểm cũng đưa điều khoản về xử lý, bảo dưỡng phần đáy tàu nhằm bảo đảm tàu được bảo hiểm tuân thủ quy định và vận hành hiệu quả nhất có thể.
Một số con tàu nóng lòng muốn thoát khỏi vùng nguy hiểm có thể thuê tàu kéo lai dắt ra khỏi eo biển trước khi tiến hành làm sạch. Nhưng dù ở trong hay ngoài eo biển, việc loại bỏ sinh vật bám vẫn phải được thực hiện trước khi tàu tiếp tục hành trình.
Tàu chở dầu và tàu hàng trên vịnh Oman ngày 16/6/2026. Ảnh: AP
Dọn sạch đáy tàu chỉ là một vấn đề trong nhiều thách thức mà các tàu phải đối mặt trước khi bắt đầu vận chuyển hàng trăm triệu thùng dầu đến đích. Iran tuần trước thông báo nước này đang yêu cầu các công ty phải đăng ký để được đi qua eo biển.
Ngoài ra, các tàu rà phá thủy lôi cần phải rà quét eo biển hẹp này để loại bỏ nguy cơ với tàu bè khi ra vào.
David Goldman, nhà bình luận của CNN, nhận định đó là những lý do khiến thị trường dầu mỏ khó có thể cải thiện nhanh chóng dù eo biển Hormuz đã mở cửa trở lại. "Sự chậm trễ bắt đầu từ những loài giáp xác, nhưng nó không dừng lại ở đó", Goldman viết.
Thanh Tâm (Theo CNN, AFP, Reuters)
