Chưa từng kinh doanh, anh Vũ Văn Thành (Hà Nội) bất ngờ nhận thông báo nợ thuế và nguy cơ hoãn xuất cảnh do tên mình bị mạo danh lập doanh nghiệp.
Gần ba tuần trước, anh Vũ Văn Thành phát hiện mình đứng tên đại diện pháp luật cho một doanh nghiệp đang nợ thuế quá hạn hơn 4,1 triệu đồng. Tuy nhiên, anh cho biết chưa từng thành lập hay điều hành doanh nghiệp.
Tra cứu trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, anh phát hiện mình còn đứng tên thêm một công ty khác mà hoàn toàn không biết.
"Tôi không cung cấp, ký hồ sơ hay ủy quyền cho cá nhân, tổ chức nào đăng ký doanh nghiệp", anh khẳng định.
Anh Thành đề nghị cơ quan thuế xác minh, xử lý và nộp đơn trình báo sự việc tại Sở Tài chính Hà Nội. Anh cho biết hồ sơ đã được các cơ quan tiếp nhận, nhưng chưa có kết quả xử lý.
Tình huống tương tự xảy ra với anh Phạm Long Vũ (Hà Nội) khi nộp hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh và bị từ chối với lý do "hệ thống ghi nhận thông tin trùng lặp". Đến cơ quan thuế tra cứu, anh Vũ mới biết căn cước công dân (CCCD) của mình đã được sử dụng để đăng ký mã số thuế và lập một cơ sở kinh doanh kính mắt, kính thuốc tại quận 3 (cũ), TP HCM từ năm 2023.
Anh khẳng định chưa từng sinh sống hay kinh doanh tại địa chỉ trên, cũng không có chuyên môn trong lĩnh vực đo khám mắt. Sau khi phản ánh sự việc, anh được hướng dẫn liên hệ cơ quan quản lý tại TP HCM - nơi đăng ký hộ kinh doanh, và trình báo công an về hành vi chiếm đoạt, sử dụng trái phép thông tin cá nhân.
Trong thời gian này, thủ tục đăng ký hộ kinh doanh của anh Vũ chưa thể hoàn tất. "Hệ thống vẫn treo quyền đăng ký, còn tôi phải mất thời gian để tìm cách chứng minh bản thân không lập hộ kinh doanh trước đó", anh nói.
Tình trạng như anh Thành, anh Vũ gặp phải khá phổ biến trong thời gian gần đây. Cục Thuế cho biết ghi nhận nhiều người bị mạo danh đứng tên đại diện pháp luật, dù không hay biết hoặc tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp.
Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Kế toán thuế Keytas, cho rằng thủ tục đăng ký kinh doanh đơn giản và thiếu khâu xác thực chủ sở hữu là kẽ hở cho hành vi mạo danh.
Theo ông, trước đây thủ tục thành lập doanh nghiệp chỉ cần có bản sao giấy tờ tùy thân (chứng minh thư nhân dân, CCCD) và giấy đề nghị đăng ký doanh nghiệp. Người dân nộp trực tiếp hồ sơ xin lập doanh nghiệp tại Sở Kế hoạch và Đầu tư (nay là Sở Tài chính), và sau này có thêm kênh nộp trực tuyến qua Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.
Quy định trước đây cũng không bắt buộc xác thực chủ sở hữu thực sự của doanh nghiệp. Do đó, một người có được bản sao CCCD hoặc giấy tờ tùy thân của người khác có thể lợi dụng để lập hồ sơ mở doanh nghiệp.
Ông ví dụ, tình huống này thường phát sinh khi người dân bị lộ thông tin CCCD lúc nộp hồ sơ xin việc, làm thủ tục hành chính... Ông Tuấn cho rằng thực tế không loại trừ trường hợp một số người có thể lập tin tuyển dụng giả nhằm thu thập hồ sơ cá nhân rồi mạo danh lập doanh nghiệp hoặc khai khống chi phí lương.
Người dân tra cứu thông tin trên eTax Mobile. Ảnh: Phương Đông
Về quy trình xử lý khi bị mạo danh, luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLaw, khuyến nghị người dân nên thực hiện đồng thời các bước ngay khi phát hiện bị mạo danh.
Đầu tiên, người dân cần thu thập các tài liệu chứng minh, rồi gửi văn bản đến Phòng Đăng ký kinh doanh nơi doanh nghiệp được thành lập để thông báo sự việc. Họ cũng cần trình báo cơ quan công an, thuế để đề nghị điều tra hành vi sử dụng trái phép thông tin cá nhân, và hướng dẫn gỡ bỏ thông tin bị mạo danh.
"Đây là căn cứ quan trọng để cơ quan nhà nước xem xét xử lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bị mạo danh", ông Hà nói với VnExpress.
Luật sư Hà khuyến cáo người dân cần báo ngay cho cơ quan chức năng khi phát hiện bị mạo danh. Việc chậm trễ có thể khiến phát sinh thêm các giao dịch, nghĩa vụ thuế, và xử lý phức tạp hơn.
Song ông nhìn nhận việc xử lý những trường hợp bị mạo danh thường mất thời gian. Bởi cơ quan đăng ký kinh doanh chỉ xem xét tính hợp lệ của hồ sơ, không có chức năng điều tra hoặc giám định chữ ký, danh tính của người đăng ký. Do đó, việc điều chỉnh hay thu hồi thông tin đăng ký kinh doanh buộc phải chờ kết quả xác minh của cơ quan điều tra.
"Quy trình này cần thiết để bảo đảm khách quan, nhưng khiến thời gian xử lý vụ việc kéo dài", ông Hà nói.
Hiện tại, quy trình đăng ký doanh nghiệp được siết chặt nhằm hạn chế tình trạng mạo danh. Theo Nghị định 296/2026, người đăng ký doanh nghiệp trực tuyến phải xác thực qua tài khoản VNeID và đối chiếu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Đồng thời, quy định mới cấm đứng tên thay người khác để thành lập hoặc góp vốn vào doanh nghiệp, và yêu cầu người thành lập chịu trách nhiệm về tính trung thực của hồ sơ.
Luật sư Nguyễn Thanh Hà đề xuất cơ quan quản lý tăng xác thực điện tử qua tài khoản định danh mức độ cao, sinh trắc học và hoàn thiện khung pháp lý bảo vệ dữ liệu cá nhân. Ông cũng khuyến nghị nhà điều hành xây dựng cơ chế cảnh báo tự động, gửi thông báo ngay đến tài khoản VNeID, email hoặc số điện thoại đăng ký lập doanh nghiệp hoặc thay đổi người đại diện pháp luật.
Ngoài ra, cơ quan đăng ký kinh doanh, công an, thuế có thể thiết lập một cơ chế xử lý nhanh để giảm thời gian xác minh cho người dân khi có dấu hiệu bị mạo danh.
Ở góc độ quản lý, cơ quan thuế lưu ý người dân thường xuyên tra cứu thông tin trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Người dân không được cho mượn, thuê hoặc để người khác sử dụng CCCD, thông tin cá nhân nhằm lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh.
Cục Thuế cho biết ứng dụng eTax Mobile sẽ sớm bổ sung chức năng tra cứu doanh nghiệp, hộ kinh doanh đứng tên cá nhân và người dân có thể chủ động kiểm tra, phát hiện sớm dấu hiệu bị mạo danh để xử lý kịp thời.
Phương Dung - Phương Đông
