Ngày 24.7, Bộ Tư pháp tổ chức hội thảo lấy ý kiến về dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 104 năm 2025 và Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 05 năm 2025 của Bộ Tư pháp.
Theo Nghị định 104 năm 2025, lộ trình chuyển đổi phòng công chứng (thuộc nhà nước) tùy theo mức độ tự chủ sẽ có mốc thời gian khác nhau như từ ngày 31.12.2026, 31.12.2027 và 31.12.2028. Còn văn phòng công chứng hoạt động theo mô hình công ty hợp danh hoặc doanh nghiệp tư nhân. Tại TP.HCM, hiện có 11 phòng công chứng, đều là đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ mức cao nhất.
Chưa rõ công chứng viên được "mua" gì
Theo quy định tại điều 10 của Nghị định số 104 năm 2025, mức giá nhận chuyển đổi phòng công chứng được xác định dựa trên số tiền nộp ngân sách và nộp thuế trung bình trong 3 năm gần nhất của đơn vị đó. Tuy nhiên, quy định này đang có nhiều băn khoăn từ những người trong cuộc.
Bộ Tư pháp ghi nhận ý kiến của các đại biểu
ẢNH: NGÂN NGA
Đại diện cho Hội Công chứng viên TP.HCM, ông Lê Ngọc Tình - Phó trưởng Phòng công chứng số 2 TP.HCM, đặt vấn đề về bản chất pháp lý của khoản tiền này. Theo ông, Nghị định số 104 năm 2025 đã khẳng định "quyền nhận chuyển đổi" không bao gồm giá trị trụ sở, trang thiết bị hay tài sản công. Vậy nên ông đề nghị xem xét làm rõ hơn về việc công chứng viên bỏ tiền ra "mua" gì.
Ông Lê Ngọc Tình nhấn mạnh: "Nếu không xác định rõ đối tượng định giá, việc xác lập mức giá 'quyền nhận chuyển đổi' có thể dẫn đến cách hiểu rằng đang 'bán lại' một giá trị chưa được pháp luật định danh rõ ràng".
Ông cho rằng việc buộc công chứng viên phải bỏ ra số tiền lớn để "mua lại" hoạt động nghề nghiệp mà chính họ đã góp một phần công sức gây dựng trong các thời kỳ hoạt động qua hàng chục năm là chưa phù hợp. Vì vậy, cần cơ chế ghi nhận công sức đóng góp nhiều năm để quy đổi thành giá trị tương xứng.
Ông Lê Ngọc Tình, Phó trưởng Phòng công chứng số 2 TP.HCM
ẢNH: NGÂN NGA
Hội Công chứng viên TP.HCM kiến nghị cần sửa đổi điều 10 Nghị định số 104 năm 2025 theo hướng coi giá quyền nhận chuyển đổi chỉ là một khoản nghĩa vụ tài chính hợp lý, có mức trần tối đa và có cơ chế miễn giảm đối với các đơn vị đã tự chủ tài chính hoàn toàn.
Áp lực từ "núi" hồ sơ lưu trữ và rủi ro bồi thường
Một khó khăn nữa đối với các văn phòng công chứng sau chuyển đổi là trách nhiệm kế thừa hồ sơ và nghĩa vụ pháp lý. Khoản 3 điều 11 của Nghị định số 104 năm 2025 quy định đơn vị mới phải kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ và tiếp nhận toàn bộ hồ sơ lưu trữ.
Tại TP.HCM, số liệu thực tế cho thấy khối lượng hồ sơ là cực kỳ khổng lồ. Chỉ riêng Phòng công chứng số 2, TP.HCM đang lưu trữ hơn 1,4 triệu hồ sơ nếu phải số hóa, chuyển đổi thành thông điệp dữ liệu thì tốn khoảng 80 tỉ đồng.
Ông Nguyễn Thành Băng, đại diện Sở Tư pháp TP.HCM, dẫn chứng: "Trung bình một phòng công chứng hiện nay có khoảng 1 triệu hồ sơ. Khi không thực hiện được chuyển đổi phải giải thể, thì tổ chức hành nghề công chứng nào sẽ nhận lưu trữ vì chi phí sẽ rất tốn kém? Họ sẽ chấp nhận bị xử phạt hành chính từ 10 - 20 triệu đồng theo quy định để không phải nhận lưu trữ khối lượng hồ sơ này".
Ông Nguyễn Thành Băng, đại diện Sở Tư pháp TP.HCM đóng góp ý kiến
ẢNH: NGÂN NGA
Theo ông Nguyễn Thành Băng, chi phí để duy trì kho lưu trữ, nhân lực quản lý và số hóa hàng triệu hồ sơ là gánh nặng tài chính quá lớn. Ông kiến nghị nếu không có văn phòng công chứng nhận lưu trữ hồ sơ của phòng công chứng giải thể thì cho phép Sở Tư pháp bố trí kho lưu trữ hồ sơ từ nguồn ngân sách nhà nước.
Đồng thời, ông Băng đề xuất cần chỉ định một văn phòng công chứng thực hiện việc cấp bản sao văn bản công chứng, công chứng các yêu cầu sửa đổi, bổ sung, hủy bỏ, chấm dứt liên quan đến các hồ sơ công chứng đó.
Về trách nhiệm bồi thường, các chuyên gia lo ngại về việc kế thừa cả những sai sót đã xảy ra trước thời điểm chuyển đổi. Ông Nguyễn Hồ Phương Vinh, Trưởng phòng Công chứng số 1, TP.HCM cho rằng việc quy định văn phòng công chứng mới phải gánh chịu toàn bộ trách nhiệm bồi thường cho những lỗi của công chứng viên cũ là chưa thỏa đáng với người nhận chuyển đổi.
Ông Vinh đề xuất: "Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại nên thuộc về cá nhân công chứng viên đã chứng nhận văn bản công chứng đó nếu sai sót đã được xác định trước thời điểm chuyển đổi".
Cần thay đổi lộ trình và bảo vệ quyền lợi viên chức
Về lộ trình thực hiện, điều 15 của Nghị định số 104 năm 2025 đang ưu tiên chuyển đổi trước những phòng công chứng tự đảm bảo toàn bộ chi phí thường xuyên và chi đầu tư.
Đại diện Sở Tư pháp TP.HCM kiến nghị dự thảo nghị định cân nhắc sửa đổi thời gian chuyển đổi đối với những phòng công chứng đang sử dụng ngân sách nhà nước, hoặc chỉ tự chủ được một phần thực hiện trước năm 2027. Mục đích để giảm tải gánh nặng chi phí của Nhà nước. Còn các phòng công chứng tự bảo đảm toàn bộ chi thường xuyên và chi đầu tư, đang hoạt động hiệu quả, đóng góp cho ngân sách nhà nước thì có thể thực hiện sau vào năm 2028.
Ngoài ra, vấn đề giải quyết chế độ cho nhân sự khi chấm dứt hoạt động, Hội Công chứng viên TP.HCM kiến nghị áp dụng chế độ theo Nghị định số 154 năm 2025.
Để tháo gỡ, ông Nguyễn Thành Băng cho biết dự thảo nghị định đã quan tâm giải quyết các chế độ, chính sách cho đội ngũ công chứng viên và người lao động khi cho họ được hưởng chính sách tinh giản biên chế dôi dư do sắp xếp bộ máy.
Tuy nhiên, ông Băng đề nghị dự thảo cần quy định rõ hơn trong trường hợp nguồn kinh phí của phòng công chứng không đủ chi cho hoạt động chuyển đổi thì được sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước, nhưng cần làm rõ từ nguồn nào. Theo ông, xem xét được sử dụng số tiền thu được từ việc nhận chuyển đổi để chi trả kinh phí liên quan đến hoạt động chuyển đổi, thay vì sử dụng từ nguồn khác của ngân sách nhà nước.
Về trách nhiệm thì văn phòng công chứng được thành lập từ việc nhận chuyển đổi phải kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ liên quan đến hoạt động công chứng và tiếp nhận toàn bộ hồ sơ của phòng đó. Trong đó, công chứng viên phải chịu trách nhiệm trực tiếp đối với hồ sơ công chứng do mình chứng nhận.
