Vỏ quả cà phê Robusta - Ảnh: amazon.de
Tại các quốc gia có trồng cà phê như Việt Nam, Indonesia và Ấn Độ, các nhà khoa học vẫn không ngừng tìm kiếm cách tận dụng dược tính của chiết xuất từ vỏ quả cà phê.
Chiết xuất thảo dược
Mặc dù sở hữu hồ sơ hóa học thực vật (phytochemical profile) phong phú và vượt trội hơn so với Arabica, vỏ quả cà phê Robusta hiện vẫn chưa được tận dụng đúng mức, vô tình trở thành nguồn phế phẩm gây áp lực lớn cho môi trường.
Nhận diện nghịch lý này, nhóm nghiên cứu từ Khoa Y, Đại học Sriwijaya (Indonesia) đã tiến hành tổng hợp các bằng chứng khoa học nhằm biến nguồn "rác thải" trên thành một "lá chắn tự nhiên" chống lại căng thẳng oxy hóa và các tình trạng nhiễm trùng, đồng thời đánh giá tính khả thi của nó trong việc bào chế dược phẩm.
Theo kết quả công bố trên Malahayati International Journal of Nursing and Health Science, tạp chí của Đại học Malahayati (Indonesia) đầu tháng 5 vừa qua, vỏ cà phê Robusta được khẳng định là một tác nhân điều trị "đa đích" đầy triển vọng.
Cụ thể, nhờ có hàm lượng lớn caffeine và các acid chlorogenic, chiết xuất từ loại phế phẩm này có hoạt tính chống oxy hóa mạnh mẽ. Đặc biệt, nó có khả năng kháng khuẩn cao trước các chủng hại khuẩn gây nhiễm trùng mô và hoại tử thường gặp như Enterococcus faecalis, Porphyromonas gingivalis, và Staphylococcus aureus.
"Các nghiên cứu trong tương lai cần ưu tiên việc tiêu chuẩn hóa và tiến hành thử nghiệm lâm sàng để sớm biến chiết xuất này thành các loại thuốc thảo dược chuẩn hóa" - nhóm tác giả đề xuất.
Đây không phải lần đầu tiên tiềm năng y sinh của vỏ cà phê Robusta được gọi tên. Năm ngoái, các nhà khoa học ở một đại học khác của Indonesia là Universitas Jember cũng công bố hai công trình đột phá liên quan đến sức khỏe răng miệng từ nguồn nguyên liệu này.
Cụ thể, nghiên cứu xuất bản tháng 4-2025 trên tập san khoa học Scientifica cho thấy chiết xuất vỏ quả cà phê Robusta giúp làm tăng số lượng tế bào sợi và mật độ collagen, phục hồi nhanh tổn thương nướu ở chuột cống bị viêm quanh răng.
Ngay sau đó, vào tháng 11, nhóm tiếp tục công bố trên tập san Research Journal of Pharmacy and Technology một phát hiện quan trọng khác: hợp chất tự nhiên này tác động sâu xuống mô cứng, giúp ngăn chặn tiêu xương và thúc đẩy tái tạo xương ổ răng.
Nâng cao giá trị vỏ quả cà phê
Trong khi đó, nhóm nghiên cứu từ Trường Khoa học Thú y và Động vật Pookode (Ấn Độ) lại chứng minh có thể kết hợp hoạt tính sinh học từ vỏ quả cà phê với công nghệ nano để tạo thành "giải pháp bền vững và mới lạ" nhằm chống lại các mầm bệnh đa kháng thuốc (MDR).
Theo nghiên cứu đăng trên tập san The Pharma Innovation Journal, có thể tận dụng các hợp chất tự nhiên sẵn có trong vỏ quả (như acid caffeic, acid chlorogenic) làm chất xúc tác sinh học để "tổng hợp xanh" các hạt nano kẽm oxit mang hoạt tính diệt khuẩn cao.
Nếu được ứng dụng rộng rãi, hướng đi này sẽ mang lại lợi ích kép: vừa giải quyết bài toán môi trường cho ngành nông nghiệp (vỏ quả chiếm tới 0,5 tấn chất thải trên mỗi tấn cà phê Robusta được chế biến), vừa nâng cao giá trị cho chuỗi cung ứng cà phê, đồng thời đóng góp một vũ khí công nghệ mới vào nỗ lực chống lại đại dịch kháng thuốc của y học toàn cầu.
Vỏ quả cà phê - Ảnh: smartfarmingug.com
Cũng chọn hướng tăng giá trị (valorization) cho vỏ quả cà phê Robusta, một nhóm nghiên cứu từ Việt Nam đã khảo sát tiềm năng của việc chiết xuất pectin - một chất tạo gel tự nhiên - từ phế phẩm vỏ quả cà phê Robusta để ứng dụng trực tiếp vào công nghệ chế biến và bảo quản thực phẩm.
Theo bài báo công bố trên tập san RSC Advances (thuộc Hiệp hội Hóa học Hoàng gia Anh) tháng 10-2025, bằng cách áp dụng công nghệ chiết xuất có hỗ trợ của sóng siêu âm, các nhà nghiên cứu đã thu hồi thành công lượng pectin chất lượng cao từ vỏ quả cà phê với hiệu suất lên tới 16,4%, sở hữu đặc tính tạo gel và lý-hóa hoàn toàn tương đương với pectin thương mại từ cam quýt.
Nguồn chất làm đặc tự nhiên này ngay sau đó đã được ứng dụng thực tế theo hai hướng: vừa thay thế hoàn hảo cho các phụ gia truyền thống để làm chất tạo đông cho món mứt hoa bụp giấm, vừa được phối trộn với chitosan và chiết xuất vỏ lựu để dệt nên những lớp màng phủ sinh học polymer thông minh.
Thử nghiệm thực tế sau thu hoạch trên quả vải và mận Nhật Bản cho thấy lớp màng sinh học này đóng vai trò như một lớp "da" thứ hai bảo vệ nông sản: giúp giảm tối đa sự hao hụt trọng lượng, giữ cấu trúc trái cây săn chắc và kéo dài thời gian bảo quản tươi ngon một cách an toàn mà không cần đến hóa chất.
"Những phát hiện này xác nhận tính năng kép của pectin từ vỏ quả cà phê trong cả ứng dụng thực phẩm lẫn bao bì tích cực, hỗ trợ cho đổi mới vật liệu bền vững và các mục tiêu của nền kinh tế tuần hoàn sinh học" - nhóm nghiên cứu kết luận.
