Giới hạn thời gian xem và chọn lọc nội dung phù hợp có thể giảm ảnh hưởng của các video ngắn đến sự phát triển não bộ của trẻ.
Bác sĩ Hoàng Quyết Tiến, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, cho biết xem video ngắn đang ngày càng phổ biến. Nhiều người, nhất là trẻ em, thiếu niên có thể lướt video ngắn nhiều giờ mỗi ngày. Tuy nhiên, thói quen xem liên tục, quá mức các nội dung video ngắn (15-30 giây) kích hoạt não tiết ra dopamine tạo cảm giác hưng phấn tức thì, dẫn đến phụ thuộc, gây hại cho sức khỏe, trong đó có não.
Não bộ tiếp tục phát triển và hoàn thiện đến khoảng 25 tuổi, trong đó 13-16 tuổi là giai đoạn biến đổi mạnh mẽ. Cơ quan này bắt đầu quá trình phân hóa thần kinh theo cơ chế "dùng hay là mất" gồm loại bỏ các đầu nối dẫn truyền thần kinh (synapse) và hình thành lớp bao myelin quanh sợi thần kinh để truyền tín hiệu nhanh, hiệu quả hơn.
Khoảng 40-50% số lượng synapse ít hoạt động sẽ dần bị loại bỏ ở tuổi vị thành niên. Trong khi đó, những tế bào thần kinh sử dụng thường xuyên sẽ được bao bọc sợi trục bằng một lớp vỏ bọc chất béo gọi là bao myelin. Lớp bao này giúp tăng tốc độ truyền dẫn tín hiệu thần kinh nhanh, chuẩn xác hơn.
Theo bác sĩ Tiến, 13-25 tuổi là giai đoạn trẻ cần tập trung vào việc học tập, vận động, giao tiếp để tăng lớp bao myelin thay vì dành quá nhiều thời gian để xem những video ngắn, dẫn đến tăng số lượng synapse bị loại bỏ.
Bác sĩ chỉ ra một số cách giảm tác hại của video ngắn gồm:
Giảm dần giờ sử dụng
Nếu trẻ đã có thói quen xem video ngắn nhiều giờ mỗi ngày, phụ huynh nên hỗ trợ con giảm dần thời lượng theo từng giai đoạn thay vì cấm hoàn toàn. Nên sử dụng các tính năng nhắc nhở, giới hạn thời gian sử dụng để quản lý thời gian của trẻ. Trẻ nên tăng cường các hoạt động khác như chơi thể thao, tham gia các hoạt động ngoại khóa...
Kiểm soát thời gian, chọn lọc nội dung là cách giúp hạn chế tác hại của video ngắn. Ảnh minh họa: Thái Thanh
Chọn nội dung video để kích thích tư duy phản biện
Trong những video ngắn, hình ảnh thay đổi liên tục, ít thông tin hoặc chỉ mang tính giải trí thường khiến não mất dần khả năng tập trung, xử lý thông tin có chiều sâu. Do đó, nên ưu tiên chọn các video khoa học như mô phỏng thí nghiệm vật lý đơn giản hoặc phản ứng hóa học, hướng dẫn giải câu đố, kể chuyện tương tác, suy luận logic... Bởi não bộ buộc phải tập trung làm việc nhằm tìm câu trả lời sẽ góp phần rèn luyện khả năng chú ý và tư duy phán đoán.
Ẩn video ngắn
Các nền tảng mạng xã hội đều sử dụng thuật toán để ưu tiên hiển thị những nội dung mà người dùng quan tâm. Do đó, người lớn có thể chủ động tìm kiếm các video có nội dung học tập, chia sẻ kiến thức dài, đồng thời cài đặt bộ lọc, ẩn các tính năng video ngắn trên ứng dụng điện thoại.
Tăng cường vận động và bổ sung dinh dưỡng
Người lớn nên khuyến khích trẻ chơi các môn thể thao như bóng rổ, bơi lội, chạy bộ hoặc đạp xe ít nhất 30 phút mỗi ngày, với cường độ từ trung bình đến mạnh. Vận động không chỉ có lợi cho phát triển thể chất mà còn tăng tuần hoàn máu và oxy lên não, kích thích cơ thể sản sinh BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor).
BDNF là một loại protein đóng vai trò như "dinh dưỡng" của các tế bào thần kinh, thúc đẩy sự hình thành của các neuron mới và tăng cường các kết nối synapse, nhất là ở hồi hải mã (hippocampus), khu vực chịu trách nhiệm chính về trí nhớ và học tập.
Theo bác sĩ Tiến, chế độ dinh dưỡng hằng ngày của trẻ nên tăng cường rau xanh, cá béo, trái cây giàu chất chống oxy hóa. Ngoài dinh dưỡng từ thực phẩm, trẻ từ 12 tuổi trở lên có thể bổ sung một số dưỡng chất chiết xuất từ thiên nhiên như blueberry (việt quất) và ginkgo biloba (bạch quả) có khả năng chống gốc tự do, hỗ trợ đưa máu lên não tốt hơn. Từ đó, trẻ có thể duy trì khả năng tập trung và tư duy, tăng cường trí nhớ.
Gốc tự do làm xơ hóa các bao myelin và các đầu sợi trục tế bào thần kinh, khiến dẫn truyền liên kết giữa các tế bào bị suy yếu. Ảnh: Công ty Cổ phần Dược phẩm Eco
Phụ huynh không nên cho con sử dụng điện thoại trước khi ngủ. Bởi ánh sáng từ màn hình điện thoại, gây mất ngủ hoặc giảm chất lượng giấc ngủ sâu. Tình trạng này làm tăng sinh các gốc tự do, gây tổn thương màng tế bào neuron, bao myelin cũng như khả năng liên kết giữa các tế bào thần kinh, giảm khả năng tập trung, ghi nhớ.
Thái Thanh
