Chất lượng nước sông Sài Gòn và Đồng Nai - hai nguồn cấp nước thô chủ lực của TP HCM - suy giảm hai năm liên tiếp, nhiều điểm ghi nhận amoni và chất hữu cơ vượt chuẩn.
Thông tin được nêu trong Kế hoạch quản lý chất lượng môi trường nước mặt sông, hồ nội thành giai đoạn 2026-2030 vừa được UBND TP HCM phê duyệt.
Theo kết quả quan trắc giai đoạn 2021-2025, chất lượng nước các sông chính nhìn chung vẫn đạt từ mức trung bình đến rất tốt. Tuy nhiên, từ năm 2024, chất lượng nước trên sông Sài Gòn và Đồng Nai bắt đầu suy giảm.
Sông Sài Gòn, đoạn qua khu vực Bình Thạnh và Thủ Đức. Ảnh: Quỳnh Trần
Đối với sông Sài Gòn, chỉ số chất lượng nước (WQI) dao động 57-93, tương ứng mức trung bình đến rất tốt. Sau giai đoạn cải thiện từ năm 2021 đến 2023, chất lượng nước giảm trở lại từ năm 2024 và suy giảm dần từ thượng lưu xuống hạ lưu.
Kết quả quan trắc cho thấy nồng độ amoni vượt quy chuẩn kỹ thuật 1,2-5,2 lần, trong khi chỉ số COD (nhu cầu oxy hóa học) vượt 1,2-3,6 lần. Tại các tuyến rạch đổ vào sông Sài Gòn, WQI chỉ đạt 25-84, từ mức xấu đến tốt. Một số điểm ghi nhận amoni vượt quy chuẩn tới 87,8 lần, COD vượt 12,3 lần, phản ánh lượng nước thải sinh hoạt và đô thị chưa được xử lý hiệu quả vẫn xả vào hệ thống kênh rạch.
Tương tự, sông Đồng Nai có WQI đạt 74-98, ở mức trung bình đến rất tốt. Sau khi cải thiện trong giai đoạn 2021-2023, chất lượng nước cũng giảm trong hai năm gần đây và tiếp tục suy giảm từ thượng lưu xuống hạ lưu.
Kết quả quan trắc ghi nhận amoni vượt quy chuẩn 1,2-1,7 lần. Riêng năm 2024, chỉ số COD tại Long Phước, Bình An và Hóa An vượt 1,5-2,2 lần. Tại các rạch đổ vào sông Đồng Nai như suối Nhum, suối Xuân Trường và rạch Gò Công, amoni vượt quy chuẩn tới 35,6 lần, COD vượt hơn 12 lần.
Theo kế hoạch quản lý chất lượng nước mặt, TP HCM hiện có 19 vùng bảo hộ vệ sinh khu vực lấy nước sinh hoạt từ nguồn nước mặt. Các nhà máy nước Tân Hiệp, Thủ Đức, Dĩ An, Uyên Hưng và Thủ Dầu Một đều khai thác nước thô từ sông Sài Gòn và sông Đồng Nai.
Sông Sài Gòn dài khoảng 256 km, là một trong hai nguồn cấp nước thô chính phục vụ sinh hoạt và sản xuất của TP HCM. Sông Đồng Nai dài khoảng 586 km, cung cấp nước mặt cho nhiều nhà máy nước của thành phố và khu vực Đông Nam Bộ.
Sau khi mở rộng địa giới, TP HCM còn quản lý nhiều hồ chứa và nguồn nước mặt phục vụ cấp nước như hồ Đá Đen, hồ Sông Ray, hồ Đá Bàng, hồ Kim Long, hồ Suối Nhum, hồ Châu Pha, hồ Xuyên Mộc và Suối Giàu. Kết quả quan trắc cho thấy các hồ này vẫn duy trì chất lượng nước rất tốt, đáp ứng quy chuẩn cấp nước sinh hoạt và là nguồn dự phòng quan trọng của thành phố.
Sau sáp nhập, mỗi ngày TP HCM phát sinh khoảng 807.800 m3 nước thải từ sinh hoạt, công nghiệp, dịch vụ, chăn nuôi và nông nghiệp xả vào hệ thống sông, hồ.
Trong đó, khu vực TP HCM cũ phát sinh hơn 450.500 m3, chủ yếu từ nước thải sinh hoạt; Bình Dương cũ khoảng 275.000 m3, chủ yếu từ các khu công nghiệp và cơ sở sản xuất; Bà Rịa - Vũng Tàu cũ hơn 82.000 m3 với nguồn thải từ chế biến thủy sản, cảng biển, du lịch, nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản.
Giai đoạn 2026-2030, TP HCM đặt mục tiêu kiểm soát chặt nguồn thải vào sông, hồ; quản lý chất lượng nước theo lưu vực; bảo vệ khu vực lấy nước sinh hoạt; tăng cường quan trắc, cảnh báo và từng bước phục hồi chất lượng các dòng sông, kênh rạch.
Đến năm 2030, thành phố phấn đấu 80% nước thải đô thị được thu gom, xử lý tập trung và 85-90% điểm quan trắc trên lưu vực sông Đồng Nai đạt chất lượng nước từ mức trung bình trở lên.
Lê Tuyết
