Chiến sự Iran khiến nhiều nước nhận ra giá trị của kinh nghiệm tác chiến UAV từ Ukraine, giúp Kiev mở rộng ảnh hưởng quân sự và nâng vị thế quốc tế.
Ukraine năm 2025 đối mặt hàng loạt tín hiệu bất lợi, khi Nga tiếp tục tiến quân trên thực địa, còn Mỹ thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình theo hướng bất lợi cho nước này. Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Ukraine Volodymyr Zelensky đấu khẩu tại Nhà Trắng, khiến quan hệ song phương căng thẳng đến mức Washington quyết định đình chỉ viện trợ quân sự, buộc Kiev phải xuống thang để hàn gắn.
Các quan chức Liên minh châu Âu (EU) hồi cuối năm ngoái cảnh báo Ukraine đang trên đà cạn kiệt tiền mặt vào mùa xuân, trong khi Nga duy trì đà tiến công và không ngừng gây sức ép lên hệ thống hạ tầng năng lượng của Kiev bằng các cuộc tập kích tầm xa.
Tuy nhiên, cuộc chiến giữa Mỹ với Iran nổ ra từ ngày 28/2 đã làm xoay chuyển cục diện. Khi Iran phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) vào các nước vùng Vịnh để trả đũa, gây thiệt hại nặng nề cho hạ tầng năng lượng các cường quốc dầu mỏ Trung Đông, kinh nghiệm mà Ukraine tích lũy khi đối phó Nga trở thành lợi thế được nhiều bên tìm kiếm.
"Các đột phá công nghệ của chúng tôi đã góp phần định hình lại chiến sự. Ukraine từ việc bị coi chỉ là bên nhận viện trợ và phụ thuộc an ninh đã chuyển thành chủ thể đóng góp cho an ninh", Thứ trưởng Ngoại giao Ukraine Mariana Betsa nói.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại cuộc họp báo ở Rome, Italy ngày 15/4. Ảnh: AFP
Quân đội Nga bắt đầu dùng UAV tầm xa tấn công Ukraine từ tháng 10/2022, trong đó có mẫu Geran được cho là phát triển dựa trên Shahed-136 của Iran. Các UAV có ưu thế dễ triển khai quy mô lớn, chi phí thấp, khó đánh chặn hơn so với tên lửa dẫn đường tầm xa.
Ukraine ban đầu gặp khó khăn khi đối phó với UAV Geran, nhưng sau đó dần tích lũy kinh nghiệm, chiến thuật và phát triển drone đánh chặn cũng như tấn công có chi phí thậm chí còn rẻ hơn.
Quân đội nước này đã tận dụng ưu thế về UAV để bù đắp bất lợi về nhân lực trước Nga, giúp Kiev duy trì được phòng tuyến, ngăn đà tiến quân của Moskva. Ukraine còn sử dụng UAV để tập kích vào các khu vực Nga kiểm soát hoặc sâu trong lãnh thổ nước này.
"Nga không còn lợi thế nào trước chúng tôi ngoài nhân lực", Dmytro Putiata, chuyên gia tác chiến UAV từng phục vụ trong Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine, nói với WSJ. "Tôi lạc quan hơn nhiều so với vài tháng trước, bởi cuối cùng cũng thấy công nghệ Ukraine phát huy hiệu quả".
Chiến sự Iran tiếp tục cho thấy tầm quan trọng của UAV giá rẻ, khiến nhiều quốc gia bắt đầu quan tâm tới kinh nghiệm của Ukraine. Các tổ hợp phòng không đắt đỏ như Patriot hay THAAD tại vùng Vịnh tỏ ra kém hiệu quả trong đánh chặn những đòn tập kích kết hợp UAV cùng tên lửa mà Iran phát động.
Phát biểu trước quốc hội Anh hồi tháng 3, Tổng thống Zelensky nói Ukraine đã tích lũy kinh nghiệm chống UAV mà "không quốc gia nào trên thế giới có được" sau hơn 4 năm đối phó Nga.
Chỉ ít ngày sau bài phát biểu tại London, ông Zelensky công du liên tiếp đến các nước vùng Vịnh như Arab Saudi, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Qatar để ký các thỏa thuận hợp tác quân sự dài hạn.
Theo Forbes, Ukraine hiện có khả năng sản xuất hàng triệu UAV mỗi năm nhưng mới chỉ vận hành khoảng 60% công suất. Điều đó mở ra cơ hội xuất khẩu công nghệ quốc phòng giúp Kiev tăng nguồn thu đáng kể.
Cựu giám đốc CIA David Petraeus sau chuyến thăm Ukraine gần đây cho rằng cuộc chiến đã cho thấy quân đội phương Tây cần tiếp cận "một khái niệm chiến tranh hoàn toàn mới".
Ngoài Trung Đông, châu Âu cũng bắt đầu tìm kiếm hợp tác với ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine, khi Mỹ giảm các cam kết an ninh với châu lục. Ông Trump đã công kích mạnh mẽ các đồng minh châu Âu vì không tham gia chiến dịch tấn công Iran, dọa rút lực lượng đồn trú khỏi khu vực hay rời NATO.
EU hồi tháng 4 đã mở khóa khoản vay trị giá hơn 100 tỷ USD dành cho Ukraine nhằm bảo đảm nhu cầu ngân sách của Kiev tới năm sau.
"Nếu mối lo chính của chúng ta hiện nay là an ninh, vậy ai hiểu rõ nhất cách chiến đấu và phòng thủ trong chiến tranh hiện đại? Đó là Ukraine", đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh EU Kaja Kallas nói.
Bà Kallas cho rằng Ukraine "có lực lượng quân sự giàu kinh nghiệm nhất, có ngành công nghiệp quốc phòng tiên tiến nhất và sở hữu công nghệ hàng đầu về UAV".
"Chúng ta có rất nhiều điều cần học từ họ và họ cũng có nhiều điều để chia sẻ với chúng ta", bà Kallas tiếp tục.
Nhật Bản gần đây công bố thỏa thuận hợp tác đầu tiên giữa một công ty UAV nước này với doanh nghiệp quốc phòng Ukraine, theo Foreign Policy. Nhật Bản cho rằng chiến sự Iran cho thấy sự chênh lệch lớn giữa UAV giá rẻ và các tên lửa đánh chặn đắt đỏ của Mỹ, khiến họ cần học hỏi kinh nghiệm từ Ukraine.
Hàn Quốc được cho là đang cân nhắc hỗ trợ trực tiếp việc mua vũ khí cho Ukraine, trong bối cảnh Seoul quan tâm đến kinh nghiệm tác chiến của Kiev sau khi Triều Tiên đã cử lực lượng hỗ trợ Nga.
Trong khi đó, Tổng thống Trump nhiều lần công khai xem nhẹ năng lực UAV của Ukraine, lặp lại tuyên bố rằng Kiev "không có quân bài nào".
Tuy nhiên, giới quân sự Mỹ lại đưa ra đánh giá khác. Trong một phiên điều trần trước quốc hội, Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) phụ trách Trung Đông, cho biết quân đội Mỹ đang hợp tác chặt chẽ với Ukraine để thích nghi với hình thái chiến tranh dựa vào UAV.
"Chúng tôi đã áp dụng rất nhiều chiến thuật, kỹ thuật và quy trình mà Ukraine chuyển giao, giúp chúng tôi bảo vệ người Mỹ", ông nói. "Tất cả đối tác của chúng tôi đều đang hợp tác với Ukraine dưới hình thức nào đó. Họ có hiệu quả hơn nhờ vậy không? Có".
Trong cuộc phỏng vấn hồi tháng 3, sau khi quân đội Mỹ đề nghị hỗ trợ đối phó UAV Iran, Tổng thống Zelensky mỉm cười nói rằng Ukraine "vẫn luôn có quân bài trong tay", chỉ là ông "không muốn lộ chúng quá sớm".
"Giống một người chơi giỏi, bạn có thể có quân bài tốt nhưng không nhất thiết phải thể hiện cho tất cả biết điều này", ông Zelensky nhấn mạnh.
Quân nhân Ukraine chuẩn bị UAV Bober tại địa điểm không được tiết lộ ngày 16/5. Ảnh: AFP
Dù chiến sự Iran mở ra cơ hội mới, cuộc xung đột cũng mang đến không ít bất lợi cho Ukraine.
Các đợt tập kích tên lửa của Iran vào Israel và các nước vùng Vịnh đã tiêu hao đáng kể kho tên lửa đánh chặn do Mỹ sản xuất, trong đó có Patriot. Điều này làm dấy lên lo ngại về khả năng Mỹ tiếp tục cung cấp loại vũ khí phòng không này cho Ukraine.
Trong khi đó, giá dầu toàn cầu tăng cùng việc Mỹ nới lỏng một phần trừng phạt đối với dầu mỏ Nga đã giúp Moskva thu về thêm hàng chục tỷ USD. Ukraine đang tìm cách hạn chế lợi ích này bằng cách tăng cường tấn công vào cơ sở năng lượng Nga, sử dụng những UAV tầm xa mà họ tự phát triển.
Như Tâm (Theo WSJ, Foreign Policy, Forbes)
