Chuyện bác sĩ thời đại số: Từ bàn mổ bước ra mạng xã hội

Nhưng giữa "biển" thông tin ấy, đâu là kiến thức khoa học và đâu là những thông tin sai lệch, nguy hiểm?

Đó cũng là câu hỏi khiến PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn - nguyên Chủ nhiệm khoa phẫu thuật ống tiêu hóa, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 - quyết định: Đứng trước máy quay, xuất hiện trên mạng xã hội để mang đến những thông tin sức khỏe chính thống cho người dân.

Những căn bệnh của thời đại mới

PGS.TS Anh Tuấn đã có hơn 40 năm trong lĩnh vực phẫu thuật tiêu hóa và hiện nay ông sở hữu gần 130.000 lượt theo dõi trên TikTok cùng hàng chục nghìn người theo dõi trên các nền tảng mạng xã hội khác. Nhưng với ông, mạng xã hội chưa bao giờ là nơi để tìm kiếm sự nổi tiếng.

Sau nhiều năm đứng trong phòng mổ, chứng kiến hàng nghìn ca bệnh, điều khiến bác sĩ Tuấn trăn trở là mô hình bệnh tật của người Việt đang thay đổi nhanh chóng.

Nếu trước đây các bệnh nhiễm trùng hay bệnh cấp tính chiếm tỉ lệ lớn thì hiện nay các bệnh không lây nhiễm, bệnh mạn tính đang gia tăng.

Trong số đó, đáng lo ngại nhất là các bệnh ung thư đường tiêu hóa như ung thư dạ dày, đại trực tràng, thực quản, gan mật tụy hoặc bệnh lý béo phì... "Nhiều bệnh nhân đến viện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Trong khi nếu được tầm soát sớm, cơ hội điều trị thành công sẽ cao hơn rất nhiều", ông nói.

Đáng lo ngại hơn là người dân đang có xu hướng tìm kiếm thông tin, tin theo lời khuyên chưa xác thực trên mạng xã hội hơn là đến bệnh viện gặp bác sĩ.

"Có những bệnh nhân hỏi đi hỏi lại cùng một câu chuyện. Nhiều người lo lắng vì đọc phải thông tin sai lệch trên mạng. Tôi nghĩ nếu giải thích cho một người thì chỉ giúp được một người, nhưng nếu chia sẻ trên mạng xã hội, có thể giúp hàng nghìn người hiểu đúng hơn về sức khỏe", bác sĩ Tuấn bộc bạch.

Khi đó, bác sĩ không chỉ chữa bệnh mà còn phải mất rất nhiều thời gian để gỡ bỏ những hiểu lầm đã ăn sâu trong suy nghĩ của người bệnh.

Theo ông, đây là thời điểm ngành y phải chuyển mạnh từ tư duy "chữa bệnh" sang "phòng bệnh", lấy dự phòng và tầm soát sớm làm trọng tâm.

Trở thành bác sĩ thời đại số

Theo bác sĩ Tuấn, trước đây người bệnh thường tìm đến bác sĩ để hỏi thông tin. Còn ngày nay nhiều người tìm Google, Facebook, TikTok trước khi đến bệnh viện. Chính sự thay đổi đó khiến vai trò của bác sĩ cũng phải thay đổi.

"Nếu bác sĩ không hiện diện ở nơi người dân đang tìm kiếm thông tin, khoảng trống ấy sẽ bị lấp đầy bởi tin giả, kinh nghiệm truyền miệng hoặc những nội dung thương mại thiếu kiểm chứng", bác sĩ Tuấn nhận định.

Theo ông, chuyên môn vẫn là nền tảng quan trọng nhất của người thầy thuốc. Tuy nhiên trong thời đại số, bác sĩ không chỉ là người khám chữa bệnh mà còn phải trở thành người truyền thông sức khỏe, người bảo vệ sự thật y khoa và là cầu nối giữa kiến thức chuyên môn với cộng đồng.

Đó cũng là lý do ông dành thời gian xây dựng các video ngắn giải thích về bệnh lý tiêu hóa, tầm soát ung thư, béo phì, phẫu thuật hay những hiểu lầm phổ biến trong chăm sóc sức khỏe.

Điều khiến ông tự hào nhất không phải là hàng triệu lượt xem mà là những tin nhắn từ người bệnh. Có người sau khi xem xong các bài viết, video đã quyết định đi nội soi và phát hiện polyp tiền ung thư. Có người thay đổi lối sống sau khi hiểu đúng về béo phì hay có người bớt sợ hãi khi phải phẫu thuật vì được giải thích rõ ràng hơn.

"Chỉ cần một nội dung kịp thời cũng có thể giúp ai đó đi khám sớm hơn hoặc tránh được một quyết định sai lầm, với tôi đó đã là giá trị rất lớn", ông nói.

Bên cạnh đó, những thông tin truyền tải không chỉ là chuyên môn mà còn gần gũi. Theo ông, muốn truyền tải kiến thức y khoa trên mạng xã hội, trước hết phải xác định rõ mục tiêu là giúp người dân hiểu đúng chứ không phải thể hiện kiến thức chuyên môn.

"Tôi thường bắt đầu từ câu hỏi rất thực tế của người bệnh: triệu chứng này có nguy hiểm không, khi nào cần đi khám, bệnh này có phòng được không, phẫu thuật có rủi ro gì, sau điều trị cần lưu ý điều gì. Khi xuất phát từ nhu cầu thật của người dân, nội dung sẽ dễ tiếp nhận hơn.

Đơn giản hóa không có nghĩa là nói sơ sài hoặc làm sai bản chất khoa học. Bác sĩ làm nội dung y khoa phải luôn giữ nguyên tắc: đúng chuyên môn, không hù dọa, không thần thánh hóa phương pháp điều trị, không cam kết quá mức và không biến kiến thức y học thành công cụ quảng cáo thiếu chuẩn mực", bác sĩ Tuấn bày tỏ.

Theo bác sĩ Tuấn, mạng xã hội đang trở thành một "mặt trận" mới của ngành y tế. Ông cho rằng các bệnh viện cần xây dựng đội ngũ truyền thông y tế chuyên nghiệp, trong đó bác sĩ đóng vai trò bảo đảm tính chính xác về chuyên môn, còn đội ngũ truyền thông hỗ trợ cách thể hiện nội dung phù hợp với cộng đồng.

"Người bác sĩ hôm nay không chỉ cầm dao mổ, kê đơn thuốc hay đọc kết quả xét nghiệm. Người bác sĩ còn phải biết lắng nghe cộng đồng, giải thích cho cộng đồng và bảo vệ cộng đồng trước những thông tin sai lệch về sức khỏe", bác sĩ Tuấn chia sẻ.