"Em sắp chết rồi", Thảo Vy, 36 tuổi, nói với chồng khi tim đập dồn dập, khó thở giữa đêm, không biết đó là cơn hoảng loạn đột ngột trên nền rối loạn lo âu.
Tim Vy đập thình thịch, hơi thở ngắn và gấp, hai tay tê cứng, cảm giác như lồng ngực bị bóp nghẹt. Dù được đưa ra ngoài hít thở và kiểm tra sức khỏe ngay sau đó, cô vẫn nghĩ mình đang gặp nguy hiểm nghiêm trọng. Cơn hoảng loạn kéo dài khoảng 15 phút nhưng để lại nỗi sợ kéo dài nhiều ngày, khiến cô liên tục lo lắng điều tương tự sẽ tái diễn.
Ba năm trước, sau giai đoạn áp lực công việc kéo dài cùng việc chăm sóc người thân ốm đau, Vy bắt đầu lo lắng quá mức. Mỗi ngày, cô suy nghĩ triền miên về những điều chưa xảy ra như sợ mất việc, sợ con gặp chuyện, sợ bản thân mắc bệnh hiểm nghèo. Ban đêm, người phụ nữ mất ngủ, thường trằn trọc đến 2-3h sáng. Cơ thể luôn trong trạng thái căng cứng, mệt mỏi, đau đầu, đánh trống ngực.
Cho rằng mình chỉ bị stress thông thường, Vy cố chịu đựng cho đến khi triệu chứng ngày càng nặng. Sau thăm khám, bác sĩ Hoàng Quốc Lân, chuyên gia tâm lý, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, chẩn đoán cô mắc rối loạn lo âu.
Tương tự, Hải, 45 tuổi, kể lại một buổi chiều cuối năm khi đang họp tại cơ quan thì cơn hoảng loạn bất ngờ ập đến. "Tim tôi bỗng đập rất mạnh, như có ai bóp nghẹt lồng ngực", anh nói.
Nhịp tim tăng vọt, hai tay run lẩy bẩy, mồ hôi túa ra ướt lòng bàn tay. Cảm giác tê lan từ đầu ngón tay lên cánh tay và quanh miệng. Điều khiến Hải sợ hãi nhất là cảm giác cận kề cái chết, nghĩ mình có thể ngất hoặc đột tử ngay tại chỗ.
Bác sĩ xác định anh trải qua cơn hoảng loạn cấp trên nền rối loạn lo âu kéo dài. Sau điều trị bằng thuốc kết hợp liệu pháp tâm lý, triệu chứng mới dần được kiểm soát.
Người mắc rối loạn lo âu thường gặp cơn hoảng loạn đột ngột. Ảnh minh họa: Psychology today
Cơn hoảng loạn (panic attack) xảy ra khi não bộ và cơ thể phản ứng như thể đang đối mặt với nguy hiểm chết người, dù thực tế không có mối đe dọa nào. Người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng như tim đập nhanh hoặc đánh trống ngực, khó thở, nghẹn ở cổ, chóng mặt, run rẩy, cảm giác sắp ngất. Nổi bật nhất là nỗi sợ mãnh liệt rằng bản thân sắp chết hoặc mất kiểm soát.
Theo bác sĩ Lân, một cơn hoảng loạn thường kéo dài 5-20 phút, hiếm khi lâu hơn. Khi cơn qua đi, cơ thể thường mệt rã rời nhưng kết quả xét nghiệm y khoa đa số vẫn bình thường.
Theo MSD Manuals, cơn hoảng loạn khá phổ biến, xảy ra ở khoảng 8-23% người trưởng thành trong suốt cuộc đời. Phần lớn hồi phục mà không cần điều trị, song một số có thể tiến triển thành rối loạn hoảng loạn. Các cơn hoảng loạn có thể xuất hiện ở người mắc rối loạn lo âu, trầm cảm hoặc các vấn đề sức khỏe tâm thần khác. Một số cơn xảy ra khi gặp tác nhân cụ thể, đơn cử người mắc chứng sợ rắn có thể hoảng loạn khi gặp rắn. Tuy nhiên, một số khác gặp cơn hoảng loạn khi không có bất kỳ tác nhân nào.
Nghiên cứu trên NCBI, các chuyên gia đã khảo sát tỷ lệ mắc các cơn hoảng loạn của các bệnh nhân tại phòng khám rối loạn lo âu, kết quả 39,4% người bệnh các cơn hoảng loạn bất ngờ, không có tác nhân.
Theo bác sĩ Lân, ở người rối loạn lo âu hoặc trầm cảm, não bộ dễ phát tín hiệu cảnh báo sai. Hệ thần kinh liên tục đặt cơ thể trong trạng thái báo động, khiến stress, mất ngủ và căng thẳng kéo dài càng dễ kích hoạt cơn mới. Càng sợ cơn hoảng loạn quay lại, nguy cơ tái phát càng cao.
Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Hương Lan, Trưởng phòng Tâm lý, Viện đào tạo BHIU, cho biết não bộ người rối loạn lo âu thường ở trạng thái cảnh giác quá mức. Phản ứng "chiến đấu hoặc bỏ chạy" có thể được kích hoạt ngay cả khi không có nguy hiểm thực sự. Khi đó, cơ thể giải phóng hormone căng thẳng như adrenaline, làm tim đập nhanh, huyết áp tăng, nhịp thở gấp và xuất hiện hàng loạt triệu chứng khó chịu. Vì vậy, người bệnh có thể lên cơn ngay cả khi đang làm việc, xem tivi, lái xe hoặc ngủ.
Bản thân cơn hoảng loạn hiếm khi gây tử vong hay tổn thương cơ thể, nhưng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống. Nhiều người vì sợ tái phát mà né tránh đi làm, hạn chế giao tiếp, không dám đi xa hoặc đến nơi đông người.
Các chuyên gia khuyến cáo việc càng cố chống lại hoặc hoảng sợ vì các triệu chứng lại càng khiến cơn kéo dài hơn. Một số việc có thể làm, như sau:
- Nhắc nhở bản thân rằng: "Đây là cơn hoảng loạn, nó sẽ qua đi". Việc nhận diện đúng tình trạng giúp não bộ giảm bớt cảm giác nguy hiểm và ngăn vòng xoáy lo lắng leo thang.
- Tập trung vào hơi thở. Người lên cơn thường thở nhanh, nông khiến cảm giác khó thở càng tăng. Có thể thử cách hít vào bằng mũi trong 4 giây, giữ hơi 2 giây, sau đó thở ra từ từ trong 6 giây. Lặp lại nhiều lần cho đến khi nhịp thở ổn định hơn. Điều quan trọng không phải là hít thật sâu mà là thở chậm và đều.
- Sử dụng kỹ thuật "5-4-3-2-1". Đây là phương pháp giúp đưa sự chú ý trở lại thực tại, gồm nhìn thấy 5 đồ vật xung quanh, chạm vào 4 thứ có thể cảm nhận được, lắng nghe 3 âm thanh, nhận biết 2 mùi hương, chú ý 1 vị đang cảm nhận được. Kỹ thuật này giúp não bộ thoát khỏi những suy nghĩ thảm họa đang diễn ra.
- Không bỏ chạy ngay lập tức nếu nơi đó an toàn. Nhiều người có xu hướng lập tức rời khỏi siêu thị, thang máy, phòng họp hay nơi đông người. Tuy nhiên, nếu điều kiện cho phép và môi trường an toàn, việc ở lại và chờ cơn qua đi có thể giúp giảm dần nỗi sợ về lâu dài.
- Thả lỏng cơ thể: Hãy chủ động thả lỏng vai, hàm, cổ và bàn tay. Căng cơ thường khiến não bộ hiểu nhầm rằng cơ thể đang trong tình trạng nguy hiểm.
- Hạn chế kiểm tra cơ thể liên tục. Nhiều người liên tục đo huyết áp, bắt mạch hoặc tra cứu triệu chứng trên mạng. Hành động này thường làm tăng lo âu thay vì giúp trấn an.
Nếu cơn hoảng loạn xuất hiện lần đầu hoặc kèm đau ngực dữ dội kéo dài, ngất xỉu, khó thở nghiêm trọng, yếu liệt tay chân hay có tiền sử bệnh tim mạch, cần đến cơ sở y tế để loại trừ nguyên nhân thực thể.
Thúy Quỳnh
