Ukraine đang giành lợi thế trên chiến trường, nhưng rạn nứt trong nội bộ lãnh đạo sau cuộc cải tổ của ông Zelensky có nguy cơ trở thành trở ngại lớn nhất cho cuộc chiến với Nga.
Đối với Tổng thống Volodymyr Zelensky, những ngày khó khăn nhất trên cả mặt trận chính trị lẫn chiến trường dường như đã lùi lại phía sau vào mùa hè này. Nhờ sự kiên cường của các binh sĩ và khả năng sáng tạo của đội ngũ kỹ sư quân sự, Ukraine bắt đầu giành được những thắng lợi liên tiếp.
Chiến tuyến phần lớn đã ổn định nhờ chiến thuật sử dụng rộng rãi máy bay không người lái (drone) để tập kích sâu vào tuyến hậu cần của Nga. Trong hơn một tuần qua, quân đội Ukraine tuyên bố đã tấn công 116 mục tiêu ở biển Đen và biển Azov, khiến tuyến hậu cần quan trọng cho bán đảo Crimea gần như tê liệt.
Ukraine cũng đang nhận được các khoản giải ngân từ gói vay 90 tỷ euro (hơn 100 tỷ USD) của Liên minh châu Âu. Và tại cuộc gặp ở Thổ Nhĩ Kỳ tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ca ngợi ông Zelensky, đồng thời cho phép Ukraine tự sản xuất tên lửa phòng không Patriot theo giấy phép nhượng quyền từ Mỹ.
Khói đen bốc lên từ khu vực nhà máy lọc dầu của Gazprom nằm ở ngoại ô phía đông nam thủ đô Moskva, Nga, hôm 18/6, sau một cuộc tấn công bằng UAV quy mô lớn từ Ukraine. Ảnh: AFP
Tuy nhiên, chuỗi thành công đó có nguy cơ bị cắt đứt, không phải do cuộc tấn công quy mô lớn từ phía Nga hay những rạn nứt mới trong quan hệ với ông Trump, mà là bất đồng trong chính nội bộ Ukraine. Đỉnh điểm là việc ông Zelensky miễn nhiệm Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov, người được coi là "ông trùm drone" đứng sau các thành công gần đây trên chiến trường, trong cuộc cải tổ chính phủ quy mô lớn.
Khi đảm nhận vị trí lãnh đạo Bộ Quốc phòng hồi tháng 1, ông Fedorov, 35 tuổi, cam kết tận dụng các giải pháp công nghệ để giúp Ukraine ngăn chặn đà tiến công của quân đội Nga. Ngay khi chiến lược đó bắt đầu mang lại kết quả sau sáu tháng triển khai, Fedorov bị sa thải.
Quyết định cho thấy ông Zelensky chọn đứng về phía Tư lệnh quân đội Ukraine Oleksandr Syrsky, người đã liên tục mâu thuẫn với Fedorov về quan điểm tác chiến. Syrsky là vị tướng 60 tuổi từng chỉ huy chiến dịch phòng thủ Kiev thành công vào đầu cuộc chiến, nhưng cũng bị chỉ trích vì các chiến thuật kiểu cũ, dẫn đến tổn thất lớn về sinh mạng binh sĩ, vốn có thể tránh khỏi.
Tướng Syrsky từng kiên quyết yêu cầu các đơn vị Ukraine phải tử thủ tại Bakhmut, buộc họ cầm cự suốt 9 tháng tại "pháo đài" này dưới những cuộc pháo kích không ngớt của Nga. Cuối cùng, họ phải rút khỏi Bakhmut sau khi bị vây ép và hứng chịu tổn thất nhân mạng nặng nề.
Tại cuộc họp báo ở Kiev ngày 16/7, Fedorov công khai chỉ trích về chiến lược của tướng Syrsky, tình trạng tham nhũng trong các hợp đồng quốc phòng và những thiếu sót trong bộ chỉ huy quân sự kể từ khi cuộc chiến với Nga bắt đầu.
"Trong quân đội Ukraine, nếu thành công, bạn sẽ trở thành ngôi sao, nhưng rồi sẽ sớm rơi vào ngõ cụt", Fedorov nói. Ông giải thích rằng vì đố kỵ, các tướng lĩnh bảo thủ sẽ cản trở sự vươn lên của lớp chỉ huy mới đã được tôi luyện qua chiến trường và có tư duy công nghệ.
Cựu bộ trưởng quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov tại Kiev ngày 16/7. Ảnh: AP
Ông cáo buộc tướng Syrsky đã cản trở sự nghiệp của các chỉ huy cấp dưới đầy triển vọng và chống lại hình thức tác chiến bằng drone và robot, vốn đang giúp Ukraine thay đổi cục diện cuộc chiến trên bộ, trên không và trên biển.
"Các quyết định về việc ai cần được hỗ trợ, ai không hay đơn vị nào cần được tăng cường, đơn vị nào không, đều không dựa trên dữ liệu thực tế. Chúng được đưa ra dựa trên lòng trung thành với các chỉ huy cấp cao", ông nói.
Ông Fedorov cũng công khai kêu gọi tướng Syrsky từ chức và được cho là từng thuyết phục Tổng thống Zelensky loại bỏ ông này. Tuy nhiên, ông Zelensky lại có quan điểm ngược lại.
Trong bài đăng mạng xã hội gần đây, Tổng thống Ukraine cho hay muốn ông Syrsky và Fedorov hòa giải, nhưng trong tình huống này "tôi phải chọn một bên, bởi vì nếu không có tôi, họ sẽ không chịu ngồi xuống bàn đàm phán".
Việc cách chức ông Fedorov đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình của hàng nghìn người dân Ukraine trên khắp đất nước. Nhiều người bày tỏ phẫn nộ khi cho rằng giới lãnh đạo đã lựa chọn một tướng lĩnh kỳ cựu thay vì một người tiên phong về đổi mới.
Trong nhiều tuần, người dân Ukraine đã nói về một bước ngoặt trong cuộc xung đột với Nga. Nhưng giờ đây, đất nước lại lún sâu vào cuộc khủng hoảng chính trị.
Đây được cho là rạn nứt nghiêm trọng nhất trong giới lãnh đạo kể từ khi ông Zelensky sa thải cựu tư lệnh Valeriy Zaluzhny năm 2024, người từng bất đồng với Tổng thống về các chính sách động viên quân.
Tổng tư lệnh quân đội Ukraine Oleksandr Syrsky tại một địa điểm không xác định ở miền đông đất nước hồi tháng 2/2024. Ảnh: AFP
Andrew E. Kramer, nhà bình luận của NY Times, nhận xét mâu thuẫn trong ban lãnh đạo Ukraine lần này không chỉ là bất đồng cá nhân mà còn phản ánh khoảng cách giữa hai thế hệ.
Điều đó cũng làm dấy lên câu hỏi liệu Ukraine, quốc gia vốn được ca ngợi về năng lực đổi mới trong quân sự, có thực sự đón nhận các giải pháp công nghệ cao mà Fedorov hướng tới hay không, theo Kramer.
"Tôi tin rằng việc sa thải ông Fedorov là đòn giáng mạnh vào nền quốc phòng của đất nước", Pavlo Yelizarov, phó tư lệnh không quân Ukraine, viết trên mạng xã hội. Ông đã nộp đơn từ chức để phản đối việc Tổng thống miễn nhiệm ông Fedorov.
Mykhailo Drapatyi, tư lệnh lực lượng liên hợp Ukraine phụ trách điều phối hoạt động giữa các quân chủng và các cơ quan an ninh khác, đã ra tuyên bố ủng hộ ông Fedorov. "Sự im lặng không bảo vệ quân đội, nó chỉ khiến những sai lầm tích tụ thêm", ông cho hay.
Trong nhiều năm qua, quân đội Ukraine đã chứng kiến tình trạng chia rẽ giữa các lữ đoàn theo đuổi tác chiến dựa trên công nghệ và các đơn vị bộ binh, cơ giới hoạt động theo cách truyền thống. Ông Fedorov nói bản thân công khai vấn đề này là nhằm trao đổi với người dân Ukraine về các khó khăn mà quân đội đang phải đối mặt.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Kiev hôm 19/6. Ảnh: AP
Volodymyr Yermolenko, tổng biên tập của tạp chí Ukraine World, cho biết sự rạn nứt về cách tiến hành chiến tranh lộ diện vào lúc này "chính là do có những thành công" trên chiến trường.
Theo ông, những người luôn cho rằng chìa khóa nằm ở các giải pháp công nghệ ngày càng mạnh dạn bày tỏ quan điểm, vì cho rằng thực tế đã chứng minh họ đúng. Song phe theo đuổi cách tiếp cận truyền thống hiện cũng gia tăng phản ứng.
Nhà phân tích chính trị Volodymyr Fesenko tại Kiev cho rằng Tổng thống Zelensky đứng về phía tướng Syrsky vì coi ông là chỉ huy giàu kinh nghiệm, có vai trò giữ thế cân bằng trong hệ thống lãnh đạo quân đội và quốc phòng Ukraine.
Trong khi đó, chuyên gia Yermolenko cảnh báo những lục đục nội bộ của Ukraine tiềm ẩn nhiều rủi ro. "Kẻ thù nguy hiểm nhất là sự chia rẽ nội bộ. Lịch sử đã chứng minh điều đó có thể gây ra những hậu quả chết người", ông nói.
Thanh Tâm (Theo NY Times, WSJ, AFP)
