Cuộc đua nóng lên khi Trung Quốc theo kịp Mỹ, 'bắt' tên lửa giữa biển

Ngày 10-7 vừa qua, tên lửa Trường Chinh-10B đã được phóng lên từ bãi phóng thương mại ở Hải Nam trong chuyến bay thử nghiệm. Sau khi tách tầng, tầng một của tên lửa quay về theo phương thẳng đứng và được thu hồi bằng Navigator một phương tiện nổi trên biển, có hệ thống lưới chuyên dụng.

Theo Tân Hoa xã, đây là lần đầu Trung Quốc thu hồi có kiểm soát tầng một của tên lửa đẩy và là một bước đột phá lớn trong công nghệ tên lửa tái sử dụng.

Mỹ không còn "một mình một ngựa"

Việc Trung Quốc lần đầu thu hồi có kiểm soát tầng đẩy tên lửa quỹ đạo Trường Chinh-10B không chỉ là một cột mốc kỹ thuật. Nó còn phát đi tín hiệu rằng cuộc cạnh tranh với Mỹ trong công nghệ tên lửa tái sử dụng, phóng vệ tinh quy mô lớn và tham vọng trở lại Mặt trăng đang bước sang một nấc mới.

Hãng tin Reuters dẫn truyền thông nhà nước Trung Quốc cho biết tên lửa Trường Chinh-10B cất cánh lúc 12h15 theo giờ địa phương. Tầng đẩy quay lại khoảng 6 phút sau khi tách tầng và được thu hồi thành công. 

Khoảng thời gian ngắn này rất có ý nghĩa, giúp tiết kiệm đáng kể chi phí và thời gian chế tạo, đồng thời tăng tần suất sử dụng. Tên lửa Trường Chinh-10B do Học viện Công nghệ tên lửa đẩy Trung Quốc (CALT) phát triển, có khả năng đưa ít nhất 16 tấn thiết bị lên quỹ đạo thấp của Trái đất.

Với thành công này, Trung Quốc trở thành quốc gia thứ hai trên thế giới sở hữu công nghệ thu hồi tầng đẩy tên lửa. Đồng thời Bắc Kinh cũng phá thế độc quyền của Mỹ, đặc biệt là SpaceX.

Tập đoàn của tỉ phú Elon Musk đạt được thành công đầu tiên trong việc thu hồi tầng đẩy tên lửa Falcon 9 vào tháng 12-2015. Một thập kỷ sau, người sáng lập Amazon và sở hữu liên doanh Blue Origin, ông Jeff Bezos, đạt được thành tích tương tự với tên lửa New Glenn.

Tuy nhiên, SpaceX vẫn là cái tên nổi bật đáng gờm, vượt mốc 100 lần phóng mỗi năm trong vài năm trở lại đây nhờ kho tên lửa đẩy tái sử dụng được thiết kế để phóng hàng chục lần.

Công nghệ của Trung Quốc

Điểm đáng chú ý là Trung Quốc không sao chép nguyên mẫu cách SpaceX đưa Falcon 9 hạ cánh bằng càng đáp trên sà lan hoặc bãi đáp. 

Trong khi đó, Trường Chinh-10B sử dụng các móc hạ cánh để bám vào một hệ thống lưới - cáp căng trên tàu thu hồi ngoài biển. 

Theo chuyên gia Chen Muye thuộc Tập đoàn Khoa học và Công nghệ hàng không vũ trụ Trung Quốc (CASC), thu hồi bằng lưới - cáp giúp đơn giản hóa cấu trúc trên tên lửa, giảm khối lượng nên tăng khả năng mang tải và cơ hội "bắt được" tên lửa khi điểm rơi có sai lệch.

Trang SpaceNews nhận định việc thu hồi thành công tầng một Trường Chinh-10B là cú hích lớn cho nỗ lực phát triển tên lửa tái sử dụng của Trung Quốc, xa hơn là cả chương trình đưa người lên Mặt trăng.

Tờ South China Morning Post dẫn lời doanh nhân Martin Varsavsky bình luận rằng việc Trung Quốc thu hồi tên lửa không chỉ phá thế độc quyền của Mỹ. Trong tương lai, nó có thể gây áp lực kéo chi phí phóng xuống và tăng tốc triển khai vệ tinh thương mại, một điều có lợi cho những nước đi sau trong chinh phục không gian.

Nhận định Trung Quốc "đuổi kịp" SpaceX ngay sau một chuyến bay thử nghiệm là quá sớm. Song, nói Bắc Kinh đã cho thấy họ có chìa khóa để mở cửa câu lạc bộ tên lửa tái sử dụng thì đúng.

Nhà bình luận Pakistan Javed Hassan thận trọng cho rằng SpaceX vẫn có lợi thế lớn về kinh nghiệm và nhịp vận hành. Mặc dù vậy, vị này thừa nhận Trung Quốc có năng lực "hấp thụ, thích nghi và công nghiệp hóa" các công nghệ phức tạp với tốc độ rất nhanh.

Nói cách khác, SpaceX có thể sẽ phải chấp nhận bước vào cuộc đua song mã với Trung Quốc trong thời gian tới nếu Bắc Kinh cho thấy họ không chỉ "bắt được" mà còn "tái sử dụng được" tầng đẩy tên lửa.

Câu hỏi về rác vũ trụ

Việc Trung Quốc theo đuổi công nghệ thu hồi tên lửa cũng hợp lý trong bối cảnh nhu cầu được dự báo sẽ tăng vọt.

Năm ngoái, Goldman Sachs Research ước tính có thể có tới 70.000 vệ tinh quỹ đạo thấp được phóng trong 5 năm, trong đó khoảng 53.000 vệ tinh đến từ Trung Quốc. Giá trị thị trường vệ tinh có thể tăng từ 15 tỉ USD hiện nay lên 108 tỉ USD vào năm 2035 trong kịch bản cơ sở, thậm chí lên tới 457 tỉ USD trong kịch bản lý tưởng.

Một vài ý kiến lạc quan còn cho rằng khi ngày càng nhiều sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc, việc đặt các trung tâm dữ liệu trong không gian sẽ sớm đi vào hiện thực, đáp ứng nhu cầu bùng nổ về trí tuệ nhân tạo. 

Về lý thuyết, đặt trung tâm dữ liệu trong không gian giúp tiết kiệm chi phí hơn đặt trên mặt đất. Tuy nhiên, để ý tưởng này khả thi, công nghệ là chưa đủ mà còn cần tính đến cả yếu tố chính trị, cạnh tranh chiến lược.

Cạnh tranh Mỹ - Trung trong tên lửa tái sử dụng có thể đem lại mặt tích cực khi chi phí phóng giảm, nhiều doanh nghiệp và quốc gia có cơ hội tiếp cận không gian, dịch vụ viễn thông và dữ liệu từ vệ tinh trở nên phổ biến hơn.

Tuy nhiên, mặt trái là quỹ đạo thấp sẽ đông đúc hơn, rủi ro va chạm và rác vũ trụ tăng trong khi các chuẩn mực quản trị không gian vẫn chạy sau tốc độ phát triển công nghệ. Để giải quyết, không chỉ cần chương trình quản lý rác vũ trụ chủ động mà còn phải tăng "tuổi thọ" vệ tinh - điều sẽ dẫn đến tăng chi phí.

Nói tóm lại, thành công của Trường Chinh-10B không chỉ làm cuộc đua Mỹ - Trung nóng lên. Nó còn đặt ra câu hỏi khác: Thế giới sẽ quản lý một "xa lộ quỹ đạo" ngày càng đông đúc như thế nào trong tương lai?