Cước tàu biển đang tăng mạnh, vì sao?

Chỉ trong vài tuần, chi phí vận chuyển container đã tăng hàng chục đến hàng trăm phần trăm trên nhiều tuyến chủ lực, khiến doanh nghiệp xuất khẩu đối mặt áp lực chi phí mới.

Đi Mỹ, Canada tăng hàng nghìn USD

Cước tàu biển tăng còn làm dấy lên lo ngại về tình trạng thiếu chỗ và thiếu container trong những tháng cao điểm sắp tới.

Dữ liệu từ ngày 1 đến 7-6 của sàn giao dịch logistics quốc tế Phaata, cho thấy cước từ TP.HCM đi bờ Tây Mỹ tăng hơn 52% so với tuần trước, lên 4.924 USD/container 40 feet. Tuyến đi bờ Đông Mỹ tăng hơn 34%, đạt 5.862 USD/container.

Trên hành lang Á - Âu, cước từ TP.HCM đi Bắc Âu tăng 45%, lên 4.406 USD/container 40 feet, còn tuyến Địa Trung Hải tăng hơn 30%, đạt 5.725 USD/container.

Đến giữa tháng 6, các bảng chào giá doanh nghiệp nhận được tiếp tục ghi nhận mặt bằng cước cao hơn. Tuyến đi Los Angeles trong nửa cuối tháng được chào khoảng 6.500 USD/container, tăng 27% so với nửa đầu tháng và gần gấp đôi cuối tháng 5.

So với thời điểm trước ngày 28-2, cước tuyến này tăng thêm khoảng 4.650 USD/container, tương đương hơn 230%. Như vậy, chi phí đưa một container hàng đến bờ Tây nước Mỹ hiện cao gấp hơn ba lần so với cách đây vài tháng.

Cước đến New York cũng lên khoảng 7.900 USD/container, tăng 1.500 USD chỉ sau hai tuần. Mức này cao hơn khoảng 70% so với cuối tháng 5 và hơn 180% so với giai đoạn trước cuối tháng 2.

Các tuyến đi Canada chịu áp lực lớn hơn. Giá vận chuyển đến Toronto hoặc Montreal được chào khoảng 10.050 USD/container, tăng 1.400 USD so với nửa đầu tháng 6 và cao hơn khoảng 4.250 USD so với cuối tháng 5.

Giá đi châu Âu cũng tiếp tục tăng. Trong nửa đầu tháng 6, cước đến Rotterdam, Hamburg và Felixstowe khoảng 4.700 USD/container. Báo giá cho nửa cuối tháng cho thấy chi phí có thể tăng thêm hơn 1.000 USD/container.

Mức giá thực tế có thể chênh lệch tùy hãng tàu, loại container, cảng đến, thời điểm đặt chỗ và dịch vụ đi kèm. Tuy nhiên, các dữ liệu đều cho thấy cước tuyến dài đang tăng nhanh, thời hạn giữ giá ngắn hơn và việc bảo đảm chỗ trên tàu ngày càng khó. Trong khi đó, các tuyến nội Á chưa biến động mạnh. Cước đi Nhật Bản hiện dao động 450 - 770 USD/container; giá đi Nhật Bản và Hàn Quốc trong tuần gần nhất còn giảm nhẹ.

Dù vậy, doanh nghiệp lo các hãng tàu có thể điều chuyển tàu và container sang những tuyến giá cao, dẫn đến thiếu container lạnh, giảm chuyến hoặc xáo trộn lịch trình tại thị trường nội Á.

Doanh nghiệp xoay xở giữ đơn hàng

Giá cước vận chuyển liên tục thay đổi theo tuần khiến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là ngành thủy sản, phải chật vật đảo ngược kế hoạch xuất hàng trong tháng 7 và tháng 8.

Trao đổi với chúng tôi, đại diện một doanh nghiệp thủy sản ở Đồng bằng sông Cửu Long cho biết một lô hàng đông lạnh đi Los Angeles ban đầu được tính cước hơn 3.000 USD/container. Đến sát ngày đóng hàng, báo giá đã tăng lên khoảng 6.500 USD/container.

"Khoản tăng hơn 3.000 USD gần bằng lợi nhuận dự kiến của đơn hàng", vị này nói. Doanh nghiệp phải liên hệ khách để thương lượng chia sẻ phụ phí, lùi lịch giao hoặc đổi hành trình.

Tuy nhiên, khách hàng không dễ chấp nhận trả thêm, còn doanh nghiệp cũng khó tự gánh toàn bộ chi phí. Với các đơn hàng chưa sản xuất, công ty đang cân nhắc giảm số lượng, giãn tiến độ hoặc tạm hoãn.

Để thích nghi với giá cước biến động, nhiều doanh nghiệp cho biết đã chọn phương án không còn phụ thuộc vào một hãng tàu. Các lô hàng lớn được chia thành nhiều đợt, đặt chỗ qua hai hoặc ba hãng để hạn chế nguy cơ rớt tàu hoặc đổi lịch.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận định doanh nghiệp đang chịu sức ép kép khi chi phí logistics làm giảm lợi nhuận, trong khi lịch tàu thiếu ổn định làm tăng nguy cơ giao hàng trễ. Tác động cũng lan sang dệt may, đồ gỗ và nhiều ngành xuất khẩu khác. Phần lớn hợp đồng được ký trước nhiều tháng nên giá bán khó điều chỉnh theo biến động cước vận tải. 

Trong khi đó, đơn hàng từ tháng 7 có dấu hiệu chững lại khi khách hàng hạn chế ký dài hạn, chờ diễn biến chính sách thuế của Mỹ sau ngày 24-7.

Nhiều sức ép đẩy giá cước tăng

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Hoài Chung - nhà sáng lập kiêm CEO Phaata.com, đồng thời là Phó Ban Vận tải và Giao nhận thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam - cho rằng đợt tăng cước hiện nay đến từ nhiều sức ép xuất hiện cùng lúc.

Trên tuyến đi Mỹ, nhiều nhà nhập khẩu đang đẩy nhanh đưa hàng về trước ngày 24-7. Đây là thời điểm mức thuế tạm thời theo điều khoản 122 dự kiến hết hiệu lực, trong khi Mỹ đề xuất biện pháp mới theo điều khoản 301 đối với Trung Quốc, Thái Lan, Việt Nam và Ấn Độ trong cuộc điều tra liên quan lao động cưỡng bức.

Lo ngại chi phí nhập khẩu có thể tăng, các doanh nghiệp Mỹ chủ động gom hàng sớm. Nhu cầu đặt chỗ trên tuyến xuyên Thái Bình Dương vì thế tăng nhanh, trong khi công suất tàu chưa thể bổ sung kịp. Phaata xếp các tuyến từ TP.HCM đi bờ Tây và bờ Đông Mỹ vào trạng thái "tăng nóng".

Ông Chung nhận định lực đẩy này mang tính thời hạn. Giá cước tuyến Mỹ có thể tiếp tục chịu áp lực đến gần ngày 24-7, sau đó hạ dần khi nhu cầu nhập hàng sớm được hấp thụ.

Một sức ép khác đến từ căng thẳng tại eo biển Hormuz và vùng Vịnh. Nguy cơ gián đoạn hàng hải có thể làm tăng giá nhiên liệu, phí bảo hiểm, chi phí an ninh và các khoản phụ phí trên những hành trình đi qua hoặc gần khu vực này. Trên tuyến Á - Âu, nhiều hãng tàu vẫn tránh Biển Đỏ và kênh đào Suez, phải vòng qua Mũi Hảo Vọng.

Theo ông Chung, hành trình dài hơn không chỉ làm tăng nhiên liệu tiêu thụ mà còn kéo chậm vòng quay tàu, qua đó hấp thụ khoảng 6% công suất đội tàu container toàn cầu.

Khác với tuyến Mỹ, áp lực trên hành lang Á - Âu có thể kéo dài hơn. Phaata dự báo cước đi châu Âu có thể còn neo cao thêm 8 - 12 tuần nếu các hãng tàu chưa quay lại Biển Đỏ trên quy mô lớn.