Đại biểu kiến nghị quy định chặt chẽ thủ tục hải quan với hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử

Chiều 3-8, thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định theo hướng vừa đẩy mạnh chuyển đổi số, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phòng, chống buôn lậu.

Nghiên cứu bổ sung nguyên tắc áp dụng phương thức quản lý phù hợp

Tại buổi thảo luận, nhiều đại biểu tập trung góp ý quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử.

Đại biểu Trần Thị Hiền (Ninh Bình) bày tỏ đồng tình với việc bổ sung quy định này nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh, góp phần chống thất thu thuế, chống buôn lậu và bảo vệ sản xuất trong nước.

Tuy nhiên, bà cho rằng cần tiếp tục rà soát để quy định chặt chẽ và khả thi hơn.

Theo đại biểu, hàng hóa thương mại điện tử có đặc thù số lượng đơn hàng rất lớn nhưng giá trị từng đơn nhỏ và yêu cầu tốc độ luân chuyển nhanh. Nếu áp dụng quy trình kiểm tra như hàng hóa xuất nhập khẩu truyền thống có thể gây ùn tắc tại cửa khẩu.

Do đó, bà đề nghị nghiên cứu bổ sung nguyên tắc áp dụng phương thức quản lý phù hợp trên cơ sở quản lý rủi ro và ứng dụng công nghệ thông tin, như "thủ tục hải quan điện tử rút gọn", để vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa tạo thuận lợi cho thương mại điện tử xuyên biên giới.

Nữ đại biểu cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm pháp lý và chế tài đối với các nền tảng thương mại điện tử nước ngoài không có hiện diện thương mại tại Việt Nam nếu từ chối cung cấp dữ liệu; đồng thời bổ sung nguyên tắc bảo mật thông tin cá nhân của người tiêu dùng.

Đại biểu Nguyễn Thanh Sang (TP.HCM) đồng tình với việc bổ sung quy định xác thực định danh điện tử đối với tổ chức, cá nhân mua bán hàng hóa với nước ngoài qua sàn thương mại điện tử.

Theo ông, quy định này sẽ giúp xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm khi phát hiện vi phạm, hạn chế tình trạng sử dụng danh tính của người khác để thực hiện hành vi trái pháp luật.

Bổ sung nguyên tắc "một lô hàng, một lần kiểm tra"

Ở góc độ khác, góp ý về việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data), đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TP.HCM) cho rằng việc dự thảo luật bước đầu tiếp cận, cho phép áp dụng các công nghệ mới trong quản lý hải quan là cần thiết, phù hợp xu hướng chuyển đổi số và tự động hóa.

Tuy nhiên, theo ông, dự thảo cần bổ sung "hàng rào pháp lý" đối với việc sử dụng các công nghệ này.

Ông phân tích nếu chỉ quy định việc ứng dụng AI, dữ liệu lớn mà chưa làm rõ nguyên tắc xử lý khi AI được sử dụng để đưa ra các quyết định làm phát sinh nghĩa vụ hoặc hạn chế quyền của người dân, doanh nghiệp thì sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Vì vậy, đại biểu đề nghị luật bổ sung nguyên tắc việc sử dụng hệ thống tự động, thuật toán và AI trong quản lý hải quan phải bảo đảm tính hợp pháp, minh bạch, khả năng kiểm tra, truy vết và chịu sự giám sát của con người.

Đồng thời, mọi quyết định do AI đưa ra làm phát sinh nghĩa vụ, hạn chế quyền hoặc áp dụng các biện pháp bất lợi đối với người khai hải quan phải có cơ chế để người có thẩm quyền xem xét lại trước khi áp dụng.

Đáng chú ý, đại biểu Nguyễn Vũ Trung kiến nghị bổ sung nguyên tắc "một lô hàng, một lần kiểm tra".

Theo ông, thực tế hiện nay một lô hàng có thể đồng thời chịu sự quản lý của nhiều cơ quan như hải quan, kiểm dịch, an toàn thực phẩm, môi trường, y tế, nông nghiệp, công thương..., dẫn đến nguy cơ kiểm tra chồng chéo.

Ông đề xuất luật quy định các cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm phối hợp, chia sẻ và sử dụng chung kết quả kiểm tra đối với cùng một lô hàng; không kiểm tra lặp lại cùng một nội dung, cùng một chỉ tiêu, trừ trường hợp có căn cứ xác định có dấu hiệu vi phạm hoặc rủi ro.

Theo đại biểu, quy định này sẽ giúp giảm đáng kể thời gian, chi phí và thủ tục cho doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.