Đẩy mạnh kinh tế số để đạt chỉ tiêu tăng trưởng

Tại hội nghị quán triệt và triển khai thực hiện nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM ngày 6-6, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang cho hay TP phấn đấu đạt mức tăng trưởng kinh tế (GRDP) hai con số trong năm 2026 và những năm tiếp theo, thu ngân sách đạt 1 triệu tỉ đồng và kinh tế số chiếm 40% GRDP.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, PGS.TS Phạm Thị Thanh Xuân, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển công nghệ ngân hàng, Trường đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TP.HCM), cho rằng nhìn vào các con số này, yêu cầu phải thay đổi cách vận hành của bộ máy quản trị đô thị.

Nhiều địa phương và quốc gia từng thất bại không phải vì thiếu mục tiêu lớn, mà vì thiếu một hệ thống dữ liệu đủ mạnh để buộc bộ máy đối diện với thực tế mỗi ngày.

Không thể dựa vào những động lực cũ

* Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, theo bà, đâu là những điều kiện tiên quyết để TP.HCM hiện thực hóa mục tiêu đầy tham vọng này, và đâu là những "điểm nghẽn" cần được tháo gỡ trước tiên?

- Tôi cho rằng chúng ta không nên bắt đầu bằng câu hỏi làm sao kích thích tăng trưởng, mà phải bắt đầu bằng câu hỏi đâu là những méo mó đang làm nguồn lực phân bổ chậm và chưa chảy vào nơi tạo năng suất cao nhất.

Tăng trưởng bền vững luôn đến từ năng suất. Muốn nâng năng suất thì nguồn lực phải được phân bổ đúng chỗ, đúng thời điểm và với chi phí hợp lý. Trong khi đó hiện nay vẫn còn nhiều thị trường đầu vào quan trọng vận hành chưa thật sự hiệu quả, đặc biệt là thị trường đất đai và nhà ở.

* Vì sao bà cho rằng đây là "điểm nghẽn" của tăng trưởng?

- Bởi nhà ở không chỉ là một vấn đề an sinh mà còn là một vấn đề kinh tế. Trong tháp nhu cầu cơ bản gồm ăn, mặc, ở, giáo dục và y tế thì nhu cầu ở của người dân TP.HCM đang là mắt xích yếu nhất.

Giá nhà tăng liên tục không phải lúc nào cũng phản ánh sự thịnh vượng. Ngược lại, nếu giá nhà tăng quá nhanh và kéo dài, nó sẽ tạo ra những chi phí kinh tế rất lớn.

Người lao động phải dành phần lớn thu nhập cho nhà ở thì chi phí lao động tăng. Doanh nghiệp phải trả lương cao hơn chỉ để bù đắp chi phí sinh hoạt thì năng lực cạnh tranh giảm. Người trẻ khó tiếp cận nhà ở sẽ trì hoãn các quyết định dài hạn như lập gia đình hay gắn bó với TP.

Nghiêm trọng hơn, nếu vốn xã hội bị hút quá nhiều vào đầu cơ đất đai thì dòng vốn đó sẽ không đi vào sản xuất, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Khi đó, đất đai không còn phục vụ tăng trưởng mà tăng trưởng lại bắt đầu phục vụ đất đai.

* Theo bà, TP.HCM cần làm gì để tháo gỡ tình trạng này?

- Điều quan trọng nhất là tăng tính thị trường cho các thị trường đầu vào, đặc biệt đất đai và nhà ở. Tuy nhiên trong điều kiện Việt Nam nói chung và TP.HCM nói riêng, đây không phải là một thị trường hoàn toàn tự do mà Nhà nước vẫn đóng vai trò chủ đạo trong quy hoạch, tạo nguồn cung và định hướng phát triển đô thị.

Vì vậy, giải pháp không đơn thuần là để thị trường tự điều chỉnh.

Điều cần tập trung là xử lý các điểm nghẽn trong thực thi. Thời gian phê duyệt dự án cần được rút ngắn. Quy hoạch phải ổn định và dễ dự báo hơn. Trách nhiệm giữa các cơ quan phải rõ ràng hơn. Chi phí tuân thủ phải giảm xuống.

Khi nhà đầu tư có thể dự đoán được quy luật đầu tư, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn triển khai dự án. Khi người dân có thể dự báo được thị trường, họ sẽ chủ động hơn trong các quyết định tài chính dài hạn. Đó mới là nền tảng để nguồn lực được phân bổ hiệu quả và tạo ra tăng trưởng cao trong thời gian dài.

Đưa nền kinh tế phi chính thức lên môi trường số

* Về nguồn thu, thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao vừa mở rộng quy mô thu ngân sách, vừa bảo đảm tăng trưởng bền vững thay vì phụ thuộc vào các nguồn thu ngắn hạn?

- Tôi cho rằng thách thức lớn nhất không phải là tìm thêm các nguồn thu mới, mà là mở rộng nền tảng tạo ra nguồn thu. Một nền tài chính công bền vững phải được xây dựng trên cơ sở tăng trưởng của nền kinh tế thực, chứ không thể phụ thuộc quá nhiều vào các khoản thu mang tính chu kỳ hoặc ngắn hạn.

Điều đáng quan tâm hiện nay là vẫn còn một khu vực kinh tế phi chính thức rất lớn đang vận hành ngoài hệ thống dữ liệu chính thức. Khi các giao dịch chưa được ghi nhận đầy đủ, Nhà nước không chỉ thất thu mà còn khó xây dựng chính sách chính xác.

Vì vậy mở rộng cơ sở dữ liệu kinh tế và mở rộng mức độ chính thức hóa của nền kinh tế có ý nghĩa quan trọng không kém việc tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới.

* Còn về mục tiêu đến năm 2030 kinh tế số chiếm 40% GRDP được đánh giá là rất cao so với mặt bằng chung cả nước. TP.HCM đang có những lợi thế nào để đạt được mục tiêu này?

- Về mặt đo lường, kinh tế số thường được nhìn theo ba lớp. Lớp thứ nhất là lõi số, gồm công nghệ thông tin, phần mềm, nền tảng số và thương mại điện tử.

Lớp thứ hai là kinh tế số hóa, tức các ngành truyền thống nhưng phần lớn giao dịch, quy trình, thanh toán và quản trị được thực hiện trên nền tảng số.

Lớp thứ ba là tác động lan tỏa, tức phần giá trị gia tăng được tạo ra nhờ số hóa như tăng năng suất, giảm chi phí giao dịch và tăng tốc độ vòng quay vốn.

Nếu nhìn theo cấu trúc này, tôi cho rằng TP.HCM hoàn toàn có khả năng đạt mục tiêu kinh tế số chiếm 40% GRDP, không chỉ bằng cách tạo thêm doanh nghiệp công nghệ mới mà còn bằng việc tác động mạnh vào hai lớp sau, tức là số hóa và chính thức hóa khu vực kinh tế phi chính thức.

Hiện thực hóa đúng tinh thần điều hành trên dữ liệu

* Theo bà, TP.HCM cần xây dựng cơ chế giám sát, đánh giá và phân bổ nguồn lực như thế nào để các chỉ tiêu của nghị quyết 09 không chỉ dừng lại ở kỳ vọng mà trở thành kết quả cụ thể?

- Theo tôi, bài học lớn nhất từ các địa phương và quốc gia từng "trượt mục tiêu" là không có cơ chế giám sát và phân bổ nguồn lực dựa trên dữ liệu sống. Khi đó, mục tiêu rất dễ dừng lại ở khẩu hiệu và kỳ vọng.

Vấn đề của nhiều nơi không phải là thiếu mục tiêu. Họ có rất nhiều mục tiêu. Vấn đề là thiếu một hệ thống buộc bộ máy phải đối diện với thực tế mỗi ngày.

Nếu muốn các chỉ tiêu của nghị quyết 09 trở thành kết quả thực chất, TP.HCM phải hiện thực hóa đúng tinh thần điều hành trên dữ liệu: dữ liệu phải đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung. Hiện nay dữ liệu vẫn còn phân tán ở nhiều nơi.

Không ít quyết định điều hành vẫn dựa chủ yếu vào các báo cáo định kỳ hoặc đột xuất thay vì dữ liệu thời gian thực. Điều đó khiến lãnh đạo khó nắm được nhịp vận động thực sự của nền kinh tế và cũng rất khó xác định trách nhiệm khi có sai lệch.

Quan trọng nhất, nguyên tắc phân bổ nguồn lực cũng phải thay đổi theo hướng dữ liệu đi đâu thì nguồn lực đi theo đó. Không chỉ biết dự án nào đang chậm, mà phải biết sớm hơn, biết chính xác nguyên nhân và biết ai chịu trách nhiệm để có thể can thiệp trước khi mục tiêu bị bỏ lỡ.

Hàng loạt biện pháp để thu ngân sách 1 triệu tỉ đồng

Thuế TP.HCM cho biết năm 2026 Chính phủ giao dự toán thu cho Thuế TP.HCM là 627.000 tỉ đồng.

Sau đó UBND TP.HCM có chỉ thị số 45 về phấn đấu thu ngân sách nhà nước năm 2026 đạt 1 triệu tỉ đồng, trong đó Thuế TP.HCM được giao phấn đấu tổng thu nội địa là 800.000 tỉ đồng, tăng 27,6% so với dự toán Chính phủ giao và tăng 29% so với cùng kỳ.

5 tháng, Thuế TP.HCM đã đạt 40,9% chỉ tiêu

Theo Thuế TP.HCM, đây là nhiệm vụ rất khó khăn mà Thuế TP.HCM phải phấn đấu hoàn thành trong bối cảnh cả nước và TP.HCM còn nhiều khó khăn, thách thức khó lường. Đặc biệt từ tháng 2-2026 khi tình hình địa chính trị thế giới diễn biến phức tạp và đến nay vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Năm tháng đầu năm 2026 thu được 327.119 tỉ đồng, đạt 52,17% dự toán Chính phủ giao và đạt 40,9% chỉ tiêu thu 800.000 tỉ đồng, tăng 24,9% so với cùng kỳ.

Theo Thuế TP.HCM, để hiện thực mục tiêu được giao là phấn đấu tổng thu nội địa là 800.000 tỉ đồng trong năm nay, Thuế TP.HCM phải phấn đấu 6 tháng thu đạt 400.000 tỉ đồng.

Để thực hiện được điều này, về nội ngành, Thuế TP.HCM sẽ tập trung đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng dữ liệu lớn để kiểm soát chặt chẽ hóa đơn điện tử, ngăn chặn triệt để gian lận và chuyển giá.

Đối với nguồn thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh, cơ quan thuế sẽ tăng cường tuyên truyền, đôn đốc kê khai, quản lý chặt nợ đọng, đảm bảo "thu đúng, thu đủ, thu kịp thời".

Đối với công tác quản lý nguồn thu từ đất, Thuế TP.HCM cho biết sẽ chủ động phối hợp các sở, ban, ngành liên quan tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý về hồ sơ, quyết liệt đôn đốc, vận động kết hợp cưỡng chế để thu hồi nợ tại các dự án lớn.

Đặc biệt, tập trung xử lý khoản nợ của Công ty TNHH Lotte Properties HCMC (16.960 tỉ đồng), Công ty TNHH Liên doanh TP Đế Vương (5.229 tỉ đồng) và đôn đốc Công ty CP Đô thị ĐH Quốc tế Berjaya Việt Nam nộp phần nghĩa vụ còn lại (14.400 tỉ đồng).

Tuy nhiên để đảm bảo mục tiêu thu 800.000 tỉ đồng, yêu cầu kiên quyết là phải thực hiện thu tiền sử dụng đất và tiền thuê đất đạt 189.000 tỉ đồng. Như vậy còn phải thu 167.000 tỉ đồng trong 7 tháng cuối năm.

Thuế TP.HCM cho biết đã đề nghị UBND TP.HCM chỉ đạo Sở Tài nguyên và Môi trường cùng Trung tâm Phát triển quỹ đất đẩy nhanh tiến độ thẩm định, giao đất, đấu giá quyền sử dụng đất, sớm xem xét tháo gỡ vướng mắc về quản lý nợ nghĩa vụ tài chính đất đai.

Tạo đòn bẫy vĩ mô nuôi dưỡng nguồn thu

Để tạo đòn bẩy vĩ mô nuôi dưỡng nguồn thu, Thuế TP.HCM đề nghị UBND TP.HCM quyết liệt giải ngân đầu tư công làm "vốn mồi" và triển khai các chương trình kích cầu tiêu dùng nội địa nhằm khơi thông tín dụng, tăng vòng quay vốn cho doanh nghiệp, qua đó tạo nền tảng vững chắc tăng thu các sắc thuế cốt lõi.

Ngoài ra, nhằm đảm bảo thu thuế công bằng, khách quan giữa các hộ kinh doanh cá thể, thu thuế trên môi trường mạng và quản lý hiệu quả việc sử dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền, chống thất thu thuế, Thuế TP.HCM đã tích cực đẩy mạnh phổ biến chính sách và trực tiếp hỗ trợ hộ kinh doanh đăng ký sử dụng hóa đơn máy tính tiền.

Đồng thời thành lập tổ kiểm tra chéo địa bàn để đánh giá quy mô, lao động, tình hình xuất hóa đơn. Chủ động phối hợp liên ngành với cơ quan công an, quản lý thị trường, UBND phường, xã để xử lý các trường hợp phức tạp, không chấp hành.