Toàn cảnh hồ Xuân Hương và Đồi Cù (ảnh panorama chụp năm 2020) - Ảnh: NGÔ ANH TUẤN
Ngày 23-6, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng cho biết đã có tờ trình, đề xuất UBND tỉnh Lâm Đồng về nội dung bổ sung, chỉnh sửa hồ sơ khoa học di tích danh thắng hồ Xuân Hương (Đà Lạt). Toàn bộ Đồi Cù 1, Đồi Cù 2 và Đồi Cù 3 (tên ghi theo hồ sơ năm 1988, tức toàn bộ Đồi Cù hiện nay) được đề xuất giữ nguyên trong khu vực bảo vệ di tích danh thắng hồ Xuân Hương.
Theo tờ trình, khu Đồi Cù (hơn 60ha) được khoanh vùng bảo vệ gồm cả ba khu Đồi Cù 1, 2 và 3. Ranh giới Đồi Cù được giới hạn bởi các đường Trần Nhân Tông, Đinh Tiên Hoàng và Trần Quốc Toản.
Trục đường từ Đồi Cù đến khu trung tâm phía trước Bưu điện Đà Lạt cũng được giữ nguyên trong vùng bảo vệ như trong hồ sơ khoa học danh thắng hồ Xuân Hương được lập năm 1988.
Đồi Cù nằm sát hồ Xuân Hương, hiện là sân golf Đồi Cù thuộc quyền khai thác của Công ty Hoàng Gia ĐL. Nhiều năm qua, đây là khu vực gặp vướng mắc do ranh giới bảo vệ danh thắng chưa được xác định rõ.
Phương án lần này khoanh vùng bảo vệ trên diện rộng. Khu vực I - vùng lõi - gồm toàn bộ lòng hồ Xuân Hương đến mép ngoài lề đường đi bộ trục đường Trần Quốc Toản, rộng khoảng 50,36ha. Khu vực II rộng 108,97ha, phần lớn diện tích là Đồi Cù. Tổng diện tích khoanh vùng bảo vệ là 159,33ha.
Sơ đồ khoanh vùng các khu vực bảo vệ của danh thắng hồ Xuân Hương, trong đó khu vực bảo vệ II có diện tích hơn 78,5ha - Ảnh: Tư liệu
Cùng với Đồi Cù, nhiều không gian quen thuộc quanh hồ được đề xuất đưa vào khu vực bảo vệ II: Quảng trường Lâm Viên (khoảng 6,5ha), công viên Yersin, vườn hoa Đà Lạt, công viên Xuân Hương (khoảng 3,1ha), khu khách sạn Công đoàn và Nhà văn hóa Lao động tỉnh Lâm Đồng, công viên vườn hoa hữu nghị Việt Nhật, khu vực Cầu Sắt.
Ở chiều ngược lại, một số khu vực được đề xuất không đưa vào khoanh vùng: Khách sạn Đà Lạt Palace, diện tích khoảng 5,61ha; khu vực dưới chân cầu Ông Đạo - suối Cam Ly, rộng khoảng 5ha, nơi đang triển khai dự án công viên Ánh Sáng, cũng được đề xuất để ngoài ranh giới.
Một trường hợp khác là khu vực dự án công viên Trần Quốc Toản. Khu đất này từng được giao cho một doanh nghiệp tại TP.HCM đầu tư từ năm 2008. Chủ đầu tư đã chi khoảng 100 tỉ đồng đền bù cho 46 hộ dân nhưng sau đó không thực hiện được dự án. Tỉnh Lâm Đồng đã bố trí kinh phí hoàn trả, đưa khu đất về thuộc quyền quản lý của Nhà nước.
Chiếu theo tờ trình của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng, thì công trình xây dựng bên trong Đồi Cù nằm trong vùng bảo vệ danh thắng - Ảnh: M.V.
Hồ Xuân Hương được Bộ Văn hóa công nhận là di tích thắng cảnh cấp quốc gia từ 16-11-1988, là danh thắng đầu tiên của Lâm Đồng được xếp hạng quốc gia. Năm 1997, UBND tỉnh có quyết định quy định phạm vi ranh giới danh thắng. Việc chỉnh sửa, bổ sung hồ sơ lần này nhằm xác định lại ranh giới, tháo gỡ tình trạng chồng lấn, thiếu thống nhất giữa các văn bản đã ban hành.
Trong tờ trình, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị UBND tỉnh Lâm Đồng thống nhất phương án khoanh vùng, xin ý kiến cơ quan có thẩm quyền trước khi trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quyết định.
Luật Di sản văn hóa năm 2024 (số 45/2024/QH15) có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2025 quy định cụ thể hai khu vực bảo vệ di tích nhằm bảo đảm tính nguyên vẹn của các yếu tố gốc cấu thành di tích.
Đối với khu vực bảo vệ I, đây là vùng chứa đựng các yếu tố gốc cấu thành di tích, bao gồm các cấu trúc vật chất, không gian cảnh quan có giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ. Quy định mới bắt buộc khu vực này phải được bảo vệ nguyên trạng về mặt bằng và không gian. Việc điều chỉnh ranh giới khu vực bảo vệ I chỉ được thực hiện trong trường hợp nhằm mục đích mở rộng hoặc thu hẹp để bảo đảm tốt hơn công tác bảo tồn nguyên vẹn yếu tố gốc.
Đối với khu vực bảo vệ II, đây là vùng bao quanh hoặc tiếp giáp khu vực bảo vệ I nhằm bảo vệ cảnh quan thiên nhiên và môi trường sinh thái của di tích. Luật quy định rõ nguyên tắc xác định ranh giới và bổ sung điều khoản cấm xác định khu vực tiếp giáp là khu vực bảo vệ II nhằm tránh tình trạng chồng lấn.
Các hoạt động xây dựng, cải tạo công trình tại khu vực II phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về khoảng cách, chiều cao, mật độ, không gian kiến trúc để không làm ảnh hưởng đến yếu tố gốc ở khu vực I.
