Bộ Nội vụ đề xuất chủ hộ kinh doanh, quản lý doanh nghiệp không hưởng lương, quản lý HTX, lao động đi làm việc ở nước ngoài được ngân sách hỗ trợ tiền đóng BHXH.
Tại dự thảo Luật sửa đổi bổ sung Luật Bảo hiểm xã hội đang được thẩm định, Bộ Nội vụ đề xuất ngân sách nhà nước hỗ trợ tiền đóng cho bốn nhóm thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc, đồng thời khuyến khích địa phương tùy điều kiện mà hỗ trợ thêm.
Bốn nhóm gồm: chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký; quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, vốn doanh nghiệp; thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Giám đốc, thành viên Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên và các chức danh quản lý khác được bầu của HTX, liên HTX không hưởng tiền lương; lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài, vợ hoặc chồng không hưởng lương ngân sách được cử đi công tác nhiệm kỳ cùng thành viên cơ quan đại diện nhà nước Việt Nam ở nước ngoài được hưởng sinh hoạt phí.
Phố Hàng Đào, Hà Nội - nơi tập trung nhiều hộ kinh doanh quần áo, phụ kiện. Ảnh: Hoàng Giang
Theo quy định hiện hành, toàn bộ mức đóng BHXH của bốn nhóm trên do họ tự đảm đương, không có phần tham gia của người sử dụng lao động. Đơn cử chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký, lộ trình đóng bắt buộc từ ngày 1/7/2025 áp dụng với chủ của hộ theo phương pháp kê khai; các chủ hộ còn lại thực hiện từ ngày 1/7/2029. Theo thống kê năm 2024, cả nước có khoảng 80.000 hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai và hơn 2 triệu hộ nộp thuế theo phương pháp khoán.
Tỷ lệ đóng BHXH của chủ hộ kinh doanh bằng 25% bình quân tiền lương làm căn cứ tham gia, gồm 22% vào Quỹ Hưu trí tử tuất và 3% vào Quỹ Ốm đau thai sản; ngoài ra còn 4,5% vào Quỹ Bảo hiểm y tế. Với tỷ lệ và mức đóng như trên, số tiền chủ hộ đóng BHXH, BHYT hơn một triệu đồng mỗi tháng trên nền tiền lương bình quân đóng là 3,5 triệu đồng.
Chủ hộ được chọn tiền lương làm căn cứ đóng BHXH nhưng thấp nhất bằng tham chiếu và cao nhất bằng 20 lần mức trên. Đến tháng 11/2025, cả nước có hơn 12.300 chủ hộ kinh doanh tham gia BHXH bắt buộc với nền tiền lương bình quân 3,5 triệu đồng mỗi tháng.
Bộ Nội vụ lý giải dù thuộc diện đóng bắt buộc nhưng nghĩa vụ tham gia của họ tương tự BHXH tự nguyện. Điều này tạo tâm lý so sánh vì khu vực tự nguyện được ngân sách nhà nước hỗ trợ tiền đóng còn các nhóm này thì không, nhất là chủ hộ kinh doanh.
Luật hiện hành quy định ngân sách nhà nước hỗ trợ 20-50% mức đóng BHXH tự nguyện dựa trên chuẩn nghèo khu vực nông thôn, thời gian không quá 120 tháng. Người tham gia có thể được hỗ trợ tùy theo chính sách từng địa phương. Chính sách hiện áp dụng với hộ nghèo, cận nghèo, sinh sống tại xã đảo, đặc khu, người dân tộc thiểu số và một số nhóm đặc thù.
Dự án luật dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại kỳ họp tháng 10, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.
Cuối năm 2025, cả nước có 21,5 triệu người tham gia BHXH, đạt 45% lao động trong độ tuổi. Trong đó khoảng 18,9 triệu người khu vực bắt buộc và 2,6 triệu người thuộc khu vực tự nguyện. Dự kiến năm 2027 tổng số người tham gia BHXH là 24,6 triệu, BHTN là 18,8 triệu và BHYT là 99,3 triệu. Người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng, trợ cấp thất nghiệp cũng sẽ tăng trong bối cảnh mở rộng diện bao phủ.
Hà Phương
