LĐBĐ Thế giới cải tổ thị trường chuyển nhượng bóng đá, bắt buộc mọi hợp đồng cầu thủ chuyên nghiệp phải có điều khoản giải phóng từ năm 2027.
Thông báo được FIFA đưa ra sau khi đạt thỏa thuận với nghiệp đoàn cầu thủ (FIFPro) và nhiều bên liên quan. Từ ngày 1/1/2027, tất cả hợp đồng cầu thủ chuyên nghiệp trên thế giới sẽ phải quy định rõ mức phí giải phóng hợp đồng (buyout clause hoặc release clause).
Cơ chế này vốn đã tồn tại nhiều thập niên ở Tây Ban Nha nhưng lần đầu được áp dụng trên phạm vi toàn cầu. FIFA cho rằng quy định mới sẽ tạo điều kiện cho cầu thủ được tự do dịch chuyển hơn, đồng thời hạn chế các cuộc đàm phán chuyển nhượng kéo dài hoặc tranh chấp pháp lý liên quan đến định giá cầu thủ.
Các quan chức của liên minh ứng cử chung World Cup 2026 (Canada – Mexico – Mỹ), gồm Carlos Cordeiro (giữa), Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Mỹ, Decio de Maria Serrano (phải), Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Mexico và Steve Reed, Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Canada, chúc mừng nhau sau khi FIFA công bố chủ nhà World Cup 2026 tại Đại hội FIFA lần thứ 68 ở Moscow ngày 13/6/2018. Ảnh: Mladen Antonov / AFP
Điều khoản giải phóng cho phép người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng nếu thanh toán một khoản phí đã được xác định trước cho bên sử dụng lao động. Trong bóng đá, khoản phí này thường do CLB muốn chiêu mộ cầu thủ chi trả.
Thông thường, khi một cầu thủ còn hợp đồng, CLB chủ quản không có nghĩa vụ phải bán. Nếu hai đội không thống nhất được mức phí chuyển nhượng, đội mua có thể kích hoạt điều khoản giải phóng bằng cách trả đúng số tiền được ghi trong hợp đồng. Khi đó, CLB chủ quản không thể ngăn cản thương vụ.
Tại Tây Ban Nha, điều khoản giải phóng đã trở thành bắt buộc trong các hợp đồng bóng đá từ năm 1985. Nhiều CLB lớn thường đặt mức phí cực cao nhằm ngăn đối thủ tiếp cận cầu thủ. Tính đến tháng 4/2025, có 11 cầu thủ sở hữu điều khoản giải phóng lên tới một tỷ euro (1,2 tỷ USD), gồm Pedri, Gavi, Lamine Yamal, Ferran Torres, Ansu Fati và Jules Kounde của Barca, cùng Vinicius Junior, Jude Bellingham, Kylian Mbappe, Eduardo Camavinga và Rodrygo của Real Madrid.
Trường hợp nổi tiếng nhất liên quan đến điều khoản giải phóng là thương vụ Neymar rời Barca để gia nhập PSG năm 2017. CLB Pháp đã kích hoạt điều khoản trị giá 222 triệu euro (257 triệu USD) trong hợp đồng của tiền đạo Brazil, tạo nên vụ chuyển nhượng đắt giá nhất lịch sử bóng đá thế giới.
Neymar (trái), Kylian Mbappe (giữa) và Lionel Messi trước trận Ligue 1 giữa PSG với Troyes trên sân Parc des Princes, Paris ngày 29/10/2022. Ảnh: AFP
Theo FIFA, quyết định cải tổ lần này xuất phát từ vụ kiện của cựu tiền vệ tuyển Pháp Lassana Diarra. Năm 2014, Diarra xảy ra tranh chấp hợp đồng với Lokomotiv Moscow. CLB Nga chấm dứt hợp đồng và cáo buộc tiền vệ này vi phạm nghĩa vụ, trong khi cơ quan giải quyết tranh chấp của FIFA yêu cầu anh bồi thường khoảng 10,5 triệu euro (12,1 triệu USD).
Sau đó, CLB Charleroi của Bỉ muốn chiêu mộ Diarra nhưng từ bỏ ý định vì lo ngại phải liên đới chịu trách nhiệm thanh toán khoản bồi thường nói trên. Theo quy định của FIFA thời điểm đó, đội bóng muốn ký hợp đồng với cầu thủ không thể nhận được bảo đảm pháp lý về nghĩa vụ tài chính phát sinh từ các tranh chấp trước đó.
Diarra sau đó kiện FIFA và Liên đoàn Bóng đá Bỉ, cho rằng các quy định chuyển nhượng hiện hành đã hạn chế quyền tự do lao động của cầu thủ trong Liên minh châu Âu.
Tháng 10/2024, Tòa án Công lý Liên minh châu Âu (CJEU) ra phán quyết rằng một số quy định của FIFA liên quan đến vi phạm hợp đồng và chuyển nhượng cầu thủ không phù hợp với luật EU. Tòa cho rằng các quy định này có thể cản trở quyền tự do di chuyển của người lao động và làm giảm tính cạnh tranh trên thị trường.
Phán quyết buộc FIFA phải xem xét lại toàn bộ hệ thống chuyển nhượng. Sau gần hai năm đàm phán với các bên liên quan, cơ quan quản lý bóng đá thế giới quyết định áp dụng mô hình điều khoản giải phóng bắt buộc trên phạm vi toàn cầu.
Tiền vệ Nguyễn Hoàng Đức trong trận lượt về chung kết ASEAN Cup 2024 giữa Việt Nam và Thái Lan trên sân Rajamangala, thành phố Bangkok, Thái Lan tối 5/1/2025. Ảnh: Đức Đồng
Bên cạnh đó, FIFA cũng thay đổi cách phân chia lợi ích trong các thương vụ chuyển nhượng. Theo quy định mới, cầu thủ sẽ được hưởng trực tiếp 5% giá trị của thương vụ khi chuyển sang CLB khác. Khoản này sẽ do CLB bán cầu thủ chi trả.
Đối với những cầu thủ có mức lương cố định dưới 150.000 euro (173.000 USD hay 4,6 tỷ đồng) mỗi năm, khoản chia 5% này sẽ mang tính bắt buộc. FIFA cho biết cầu thủ có thể từ bỏ một phần quyền lợi, nhưng tỷ lệ nhận được không được thấp hơn mức lương cố định của năm cuối hợp đồng hoặc 2,5% giá trị phí chuyển nhượng, tùy theo mức nào cao hơn.
Ngoài ra, FIFA cũng siết chặt chế tài đối với các khoản thanh toán chậm. Những vụ việc được đưa lên Tòa án Bóng đá (Football Tribunal) sẽ phải chịu lãi suất 8% nếu chậm thực hiện nghĩa vụ tài chính.
Với bóng đá Việt Nam, quy định mới của FIFA có thể tạo ra thay đổi đáng kể trên thị trường chuyển nhượng. Nếu được áp dụng từ năm 2027, mọi hợp đồng cầu thủ chuyên nghiệp tại V-League sẽ phải ghi rõ mức phí giải phóng. Điều đó đồng nghĩa các tuyển thủ như Nguyễn Quang Hải, Nguyễn Hoàng Đức hay Nguyễn Xuân Son có thể sở hữu một mức giá cụ thể để CLB khác kích hoạt, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào quá trình đàm phán giữa các đội
Cơ chế này được kỳ vọng giúp thị trường minh bạch hơn, giảm tranh chấp và rút ngắn thời gian hoàn tất các thương vụ.
Xuân Bình tổng hợp
