Di ảnh liệt sĩ Hoàng Trọng Huynh được phục chế - Ảnh: QUỐC NAM
Gần 7 tháng lần theo từng ký tự còn sót lại trên một mảnh tôn đã oxy hóa, đối chiếu hàng trăm hồ sơ liệt sĩ, giải mã từng chi tiết nhỏ trong di vật, ông Nguyễn Trường An, một cán bộ làm công tác người có công thuộc Sở Nội vụ Quảng Trị, đang tiến rất gần đến việc xác định danh tính của một bộ hài cốt liệt sĩ.
Nhưng trước khi đưa ra kết luận cuối cùng, ông vẫn tha thiết mong có thêm một nhân chứng hoặc một mảnh ghép cuối cùng để trả lại đúng tên cho người đã ngã xuống.
"Mọi dữ liệu đều đang hướng về một người. Nhưng nếu còn có thể tìm thêm một căn cứ, một lời kể của đồng đội, đó mới là điều trọn vẹn nhất với liệt sĩ", ông chia sẻ.
Hành trình từ một mảnh tôn đã hoen gỉ
Cuối năm 2025, ông An được một cựu chiến binh tên Mậu mang đến một bức ảnh chụp lại di vật của một hài cốt liệt sĩ đang an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Cam Lộ.
Theo lời kể của cựu chiến binh này, ngày 15-6-1971, ông cùng hai đồng đội thuộc C7, D8, E66, Sư đoàn 304 chiến đấu tại cao điểm 826 (Động Ché). Trong trận đánh hôm đó, hai đồng đội hy sinh, còn ông bị thương và rút về tuyến sau, báo đơn vị đưa thi hài đồng đội về an táng.
Một trong hai người hy sinh là liệt sĩ Hoàng Trọng Huynh, quê xã Vạn Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình (cũ). Ông Mậu nhận định phần mộ đang an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Cam Lộ rất có thể chính là của liệt sĩ Huynh, đồng đội mình.
Kiểm tra hồ sơ quy tập, ông An xác định hài cốt được tìm thấy năm 2020 tại thôn Tân Định, xã Cam Thành, huyện Cam Lộ cũ. Hài cốt được an táng trong một hòm gỗ đã mục, di vật chỉ còn một mảnh tôn bị oxy hóa ghi được dòng chữ "Vạn Ninh, Quảng Ninh, Quảng Bình" cùng một lọ penicillin đã vỡ nắp.
Mảnh tôn bị khuyết được chôn cùng hài cốt liệt sĩ - Ảnh: QUỐC NAM
Đối chiếu ảnh do cựu chiến binh cung cấp với hồ sơ quy tập, ông phát hiện ngoài dòng địa chỉ quê quán còn có những ký tự mờ khác, trong đó đọc được cụm "HO va TEN HO…" nhưng bằng mắt thường không thể nhận diện đầy đủ.
"Con đường duy nhất" để tìm lại tên
Nhận định mảnh tôn là "chìa khóa" duy nhất có thể giúp xác định danh tính, ông An đề xuất khai quật thu thập di vật để giám định phục hồi thông tin.
Kết quả giám định của Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Quảng Trị cho thấy trên mảnh kim loại vẫn còn phục hồi được nhiều dòng chữ như "Liệt sĩ", "Họ và tên Ho…", "Ngày sinh…", "Nhập ngũ…", "Hy sinh…", "Quê quán xã Vạn Ninh - H.Quảng Ninh - Q.Bình".
Từ đây, ông An bắt đầu một quá trình đối chiếu kéo dài nhiều tháng.
Ông An (bên phải) cùng lực lượng quân sự lấy mẫu ADN liệt sĩ tại nghĩa trang để đi giám định trong chiến dịch 500 ngày đêm - Ảnh: QUỐC NAM
Đối chiếu hồ sơ liệt sĩ của xã Vạn Ninh, ông thống kê địa phương có 137 liệt sĩ, trong đó chỉ có 15 người mang họ Hoàng. Sau khi xác minh, 13 người đã xác định được phần mộ; chỉ còn hai trường hợp chưa tìm thấy là Hoàng Trọng Huynh và Hoàng Trọng Cường.
Tiếp tục giải mã đơn vị chiến đấu và nơi hy sinh của liệt sĩ Hoàng Trọng Cường cho thấy thông tin hoàn toàn không phù hợp với địa điểm phát hiện hài cốt. Như vậy, mọi dữ liệu đều dần hướng về liệt sĩ Hoàng Trọng Huynh.
Mảnh ghép cuối vẫn còn bỏ ngỏ
Khi tưởng như mọi việc đã đi đến hồi kết, ông An lại phát hiện một chi tiết khiến quá trình xác minh phải dừng lại.
Theo tài liệu lưu trữ, khu vực Trạm phẫu Cam Thành - nơi sau này phát hiện hài cốt - chỉ được thành lập sau khi Cam Lộ được giải phóng năm 1972. Trong khi liệt sĩ Hoàng Trọng Huynh hy sinh từ tháng 6-1971, thời điểm khu vực này vẫn nằm trong vùng địch kiểm soát.
Mâu thuẫn về thời gian khiến ông chưa thể khẳng định tuyệt đối.
Tuy nhiên, khi rà soát lại hồ sơ quy tập, ông nhận thấy bên cạnh mảnh tôn còn có một lọ penicillin vỡ nắp.
Theo kinh nghiệm nhiều năm làm công tác quy tập hài cốt liệt sĩ, trong điều kiện chiến đấu, đồng đội thường chỉ kịp ghi thông tin liệt sĩ vào lọ thuốc rồi chôn cất tạm.
Việc khắc đầy đủ họ tên, quê quán, ngày sinh, nhập ngũ, hy sinh lên một tấm tôn đòi hỏi nhiều thời gian hơn và thường được thực hiện khi hài cốt đã được quy tập về hậu cứ.
Từ đó, ông đưa ra giả thiết: sau khi hy sinh tại cao điểm 826, liệt sĩ được đồng đội an táng lần đầu.
Sau năm 1972, khi khu vực Cam Thành được giải phóng và hình thành Trạm phẫu, hài cốt có thể được quy tập lần thứ hai, an táng trong hòm gỗ, đồng thời lấy thông tin từ lọ penicillin để khắc lại trên mảnh tôn.
Giả thiết này cũng lý giải vì sao khi quy tập năm 2020, hài cốt không còn được bọc trong tăng võng mà nằm trong hòm gỗ, bên cạnh vẫn còn lọ penicillin.
Lời kêu gọi trước ngày 27-7
Dù hầu hết các dữ liệu, hồ sơ, nhân chứng và kết quả giám định đều đang hướng đến liệt sĩ Hoàng Trọng Huynh, ông vẫn chưa muốn đưa ra kết luận.
"Tôi chỉ mong có thêm một nhân chứng, một cựu chiến binh từng trực tiếp tham gia đưa hài cốt từ cao điểm 826 về tuyến sau, hoặc biết việc quy tập liệt sĩ về Trạm phẫu Cam Thành sau năm 1972.
Chỉ cần thêm một mảnh ghép nữa thôi, chúng tôi sẽ có đủ cơ sở để tham mưu xác định danh tính, trả lại tên cho liệt sĩ trước dịp 27-7", ông nói.
