Từ một "ngôi sao chính trị" đang lên tại Mỹ, nữ thị trưởng gốc Hoa Eileen Wang bất ngờ sụp đổ sau khi lộ tẩy là đặc vụ của Trung Quốc.
Khi tuyên thệ nhậm chức Thị trưởng Arcadia, thành phố nhỏ phía nam bang California hồi tháng hai, Eileen Wang đã dùng những ngôn từ đầy tự hào và xúc động để nói về hành trình từ một cô gái sống tại "ngôi làng miền núi nhỏ" ở Trung Quốc bước chân đến Mỹ.
Thành phố Arcadia có khoảng 50.000 dân, đa số là người châu Á, có mật độ người gốc Hoa cao. Trước khi được bầu làm Thị trưởng, bà Wang từng được bầu vào Hội đồng Thành phố Arcadia năm 2022.
Bài phát biểu nhậm chức của bà sau đó chuyển hướng với những lời lẽ đanh thép hơn. "Là người Mỹ, nhất là những quan chức được dân bầu, lòng trung thành của chúng ta luôn phải rõ ràng. Trung thành với đất nước này, với hiến pháp, với người dân của chúng ta và không một ai khác", bà nói.
Eileen Wang phát biểu tại Arcadia hồi năm 2025. Ảnh: Reuters
Nhưng chỉ ba tháng sau, bà Wang, 56 tuổi, thừa nhận đã hoạt động như một đặc vụ của chính phủ Trung Quốc, sau cuộc điều tra của FBI. Bộ Tư pháp Mỹ ngày 11/5 cho biết trong thỏa thuận nhận tội, Wang, khai rằng đã cùng hôn phu cũ Yaoning "Mike" Sun truyền bá nội dung có lợi cho Trung Quốc qua website U.S. News Center.
Bà từ chức Thị trưởng ngay lập tức và phải đối mặt mức án lên tới 10 năm tù. Nhưng ngay cả đến khi Wang nhận tội, vẫn còn rất nhiều điều bí ẩn bao quanh danh tính thực sự của người phụ nữ này.
Khu Beverly Hills của người Hoa
Theo tài liệu tòa án và những bài phát biểu trước công chúng của Wang, bà sinh năm 1969 tại thành phố Thành Đô, phía tây nam Trung Quốc, trong một gia đình có bố mẹ đều làm bác sĩ.
Wang chuyển đến Mỹ vào năm 1995 và viết trên trang web tranh cử của mình rằng bà từng học quản trị kinh doanh tại Đại học Nam California. Trả lời phỏng vấn báo Los Angeles Times, bà từng chia sẻ rằng mình chuyển đến Arcadia vào khoảng năm 2006 vì bị thu hút bởi các trường học danh tiếng ở đây, nơi phù hợp cho hai cậu con trai nhỏ.
Kinh tế Trung Quốc bùng nổ đã tạo ra một tầng lớp triệu phú phất lên sau một đêm. Nhiều người trong số họ tìm đến thung lũng San Gabriel, trong đó có cả vùng Arcadia, làm nơi cho con theo học các trường Mỹ. Những triệu phú mới nổi này lái xe sang và xây những căn biệt thự xa hoa, bề thế ngay trên nền những ngôi nhà sân vườn khiêm tốn trước kia.
Đến năm 2020, tỷ lệ người gốc Á tại Arcadia đã tăng lên 65%, so với mức 45% hồi năm 2000. Nơi đây cũng bắt đầu được gọi bằng biệt danh "khu Beverly Hills của người Hoa".
Nhưng Wang, người mà các luật sư khẳng định là một công dân Mỹ, dường như không thuộc nhóm người giàu mới đến này. Bà cùng chồng lúc bấy giờ là Henry Wang cùng vận hành một trung tâm dạy thêm sau giờ học mang tên Học viện Little Stanford. Lịch sử nơi ở cho thấy bà từng sống tại những căn nhà khá khiêm tốn trong vùng.
Những bài đăng trên các tài khoản mạng xã hội liên quan đến Wang cho thấy bà cũng từng làm môi giới bất động sản, chủ quán cà phê, đồng thời tham gia vào các tổ chức địa phương như Phòng Thương mại Thành phố.
Thomas Beck, luật sư về hưu, cựu thị trưởng Arcadia, nhớ Wang từng kể với ông rằng bà đã ly hôn chồng.
Năm 2018, Wang thành lập Phòng Thương mại Tây Nam Mỹ nhằm thúc đẩy các mối quan hệ kinh tế và văn hóa với Trung Quốc. Phát biểu tại lễ ra mắt tổ chức bằng tiếng Anh, Wang cho biết mục tiêu của họ là "thúc đẩy người nhập cư Trung Quốc hội nhập sâu rộng hơn vào xã hội Mỹ".
Ảnh chân dung chính thức của Eileen Wang sau khi nhậm chức Thị trưởng Arcadia, bang California. Ảnh: Chính quyền thành phố Arrcadia
Bà sau đó có một bài phát biểu khác dài hơn bằng tiếng Trung, nhấn mạnh thêm rằng tổ chức này cam kết thúc đẩy công cuộc "chấn hưng vĩ đại" và "thống nhất hòa bình" của Trung Quốc. Bài phát biểu gợi nhắc đến những thông điệp mà Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình từng đưa ra.
Năm 2018, tên của chồng bà, Henry Wang, xuất hiện trên giấy tờ thành lập Phòng Thương mại Tây Nam Mỹ. Nhưng sang năm 2019, một báo cáo địa phương cho thấy vị trí chủ tịch đã được chuyển giao cho một người khác mang tên Yaoning Sun, hay còn gọi là Mike Sun.
Bạn trai
Tại thung lũng San Gabriel, Sun được biết đến là người thường xuyên thúc đẩy các hoạt động giao lưu văn hóa Mỹ - Trung.
Giống như nhiều tổ chức tương tự, Phòng Thương mại Tây Nam Mỹ thường xuyên tổ chức những sự kiện và hoạt động từ thiện nhằm kết nối các doanh nghiệp gốc Hoa, các gương mặt uy tín trong cộng đồng, cùng giới chính trị gia Mỹ và những quan chức đến từ lãnh sự quán Trung Quốc.
Năm 2020, bà và Sun đã thành lập U.S. News Center, một trang web tiếng Trung phục vụ cộng đồng người Mỹ gốc Hoa tại địa phương.
Các phiên bản lưu trữ của trang web này cho thấy nội dung của nó cũng giống như nhiều kênh tin tức tiếng Trung khác mới nổi lên những năm gần đây, trải dài từ tình hình địa chính trị, tin quân sự Mỹ, cho đến các bài phóng sự liên hoan phim và diễn biến thị trường chứng khoán.
Công tố viên cho biết Wang và Sun đã đăng tải các bài viết ủng hộ Bắc Kinh "theo chỉ thị" từ chính phủ Trung Quốc, sau đó báo cáo lại số lượng người xem. Hiện chưa rõ họ có được trả tiền cho công việc đó hay không.
FBI cho hay các nội dung được đăng trên U.S. News Center là những bài viết được nhóm người Trung Quốc soạn sẵn và gửi cho Wang, Sun trong một nhóm WeChat.
Trong một đoạn hội thoại vào tháng 8/2021, một người được FBI xác định là "quan chức Trung Quốc" yêu cầu Wang chỉnh sửa bài viết. Khi sửa xong và bài viết thu hút hơn 15.000 lượt xem, người này nhắn: "Rất tốt". Bà Wang đáp: "Cảm ơn lãnh đạo".
Thông tin lưu trữ còn cho thấy trang web thường xuyên đăng toàn văn các cuộc họp báo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, cùng những văn kiện chính trị của đảng Cộng sản Trung Quốc.
Hình ảnh Wang cũng xuất hiện trên trang web. Một bài viết vào tháng 10/2021 nhắc đến mối quan hệ gia đình giữa bà với hai nhân vật lịch sử nổi tiếng, trong đó có một chỉ huy hải quân Trung Quốc vào đầu thế kỷ 20.
"Tôi muốn tiếp tục gánh vác di sản còn dang dở của các bậc tiền bối cách mạng", trang web dẫn lời bà nói. "Và tôi sẽ cố gắng hết sức để xây dựng tình hữu nghị giữa Mỹ và Trung Quốc".
Các công tố viên Mỹ cung cấp một bằng chứng khác, cho thấy Wang vào năm 2021 đã liên hệ với John Chen, 71 tuổi. FBI cho rằng Chen là một nhân viên tình báo cấp cao của Trung Quốc. Chen đã bị kết án 20 tháng tù năm 2024 với cáo buộc tương tự.
'Ngôi sao chính trị mới'
Eileen Wang rời khỏi tòa án ở Los Angeles hôm 29/5. Ảnh: AP
Đến năm 2022, Wang bắt đầu chiến dịch tranh cử vào Hội đồng Thành phố Arcadia.
Trong hồ sơ tranh cử ban đầu, Wang đăng ký là thành viên đảng Cộng hòa, nhưng sau đó chuyển sang đảng Dân chủ để phù hợp hơn với cử tri của mình, bà trả lời báo Los Angeles Times hồi năm 2024.
Wang tranh cử với cam kết cải thiện an toàn công cộng và giải quyết vấn đề người vô gia cư. Bà nhận được nhiều ủng hộ và quyên góp được hơn 119.000 USD, một khoản tiền ấn tượng trong cuộc đua mà hầu hết các ứng viên chỉ thu về vài chục nghìn USD. Trên mạng xã hội, bà cũng đăng tải những hình ảnh đầy nhiệt huyết khi gõ cửa từng nhà để vận động cử tri.
Sun được ghi nhận là người quản lý tài chính cho chiến dịch tranh cử. Trong bài phát biểu nhậm chức ủy viên Hội đồng Thành phố vào tháng 12/2022, Wang đã gửi lời cảm ơn đến "vị hôn phu của tôi, giám đốc Mike Sun, người đã cùng tôi đi qua từng con phố mỗi ngày và là một người dẫn đường chỉ lối thực sự đối với tôi".
Theo các tài liệu tòa án, một ngày sau khi nhậm chức, Wang đã tham dự một cuộc họp tại Nam California và có cả Sun góp mặt.
Cũng theo tài liệu tòa án, John Chen đã mô tả với giới chức Trung Quốc rằng nhóm Wang là một "đội ngũ cống hiến" cho các lợi ích của Bắc Kinh.
Sun sau đó đã soạn một bản báo cáo mô tả Wang là "ngôi sao chính trị mới", đính kèm danh sách các quan chức Mỹ mà bà "quen biết".
Trong các cuộc trò chuyện với giới chức Trung Quốc, cả Chen và Sun đều tự nhận công lao đối với chiến thắng bầu cử của Wang.
Chưa rõ Wang có biết về các cuộc trao đổi này hay không. "Tôi nghĩ hiện tại chúng ta chưa nên cho cô ấy biết", Chen nói với Sun trong một tin nhắn thoại vào tháng 2/2023.
Sụp đổ
Với tư cách ủy viên Hội đồng Thành phố Arcadia, Wang đã tham dự lễ thắp sáng cây thông Giáng sinh của địa phương và ủng hộ các chương trình dành cho cựu chiến binh.
Các đồng nghiệp trong hội đồng cho hay Wang dường như có một lòng nhiệt huyết vô bờ bến khi luôn xuất hiện tại các sự kiện. April Verlato, cựu thị trưởng từng làm việc trong hội đồng với Wang, cho hay thời gian đầu, Sun cũng thường xuyên có mặt.
"Ông ấy đưa bà ấy đến mọi nơi", Verlato nhớ lại.
Các đồng nghiệp cho biết những vấn đề gây tranh cãi liên quan đến Trung Quốc hầu như không bao giờ được đưa vào chương trình nghị sự của hội đồng.
Về mặt cá nhân, Wang vẫn tiếp tục thúc đẩy hoạt động của Phòng Thương mại Tây Nam Mỹ. Tháng 2/2023, bà đã đến Boca Raton, bang Florida, để tham dự một buổi họp mặt quy mô nhỏ giữa lãnh đạo từ các hội nhóm Hoa kiều và những quan chức đến từ sứ quán Trung Quốc tại Washington.
Đến tháng 7/2023, Wang từ chức chủ tịch Phòng Thương mại Tây Nam Mỹ. Tại hội nghị thường niên ở California, nơi có các quan chức dân cử địa phương tham gia, cờ Mỹ và cờ Trung Quốc một lần nữa lại được treo cạnh nhau. Sun được ghi nhận là đạo diễn của buổi lễ.
Theo tài liệu tòa án, Wang và Sun vẫn duy trì mối quan hệ cho đến ít nhất là tháng 9/2023, khi họ cùng nhau bay về Los Angeles sau một chuyến đi đến Trung Quốc.
Yaoning Sun khi bị bắt hồi năm 2024. Ảnh: Bộ Tư pháp Mỹ
Vào tháng 12/2024, công tố viên liên bang Mỹ công bố các cáo buộc chống lại Sun, người sau đó đã nhận tội làm đặc vụ cho chính phủ nước ngoài. Hồi tháng 2, ông bị kết án 48 tháng tù.
Khi rắc rối pháp lý của Sun ngày càng lớn, Wang đã tìm cách cắt đứt mọi mối liên quan đến ông.
Tại một cuộc họp Hội đồng Thành phố hồi tháng 9 năm ngoái, Wang đã đảo ngược hoàn toàn những tuyên bố trước đây, khi thẳng thừng phủ nhận việc Sun từng là vị hôn phu của bà. Theo lời bà, Sun chỉ là "bạn trai cũ" và bà thách bất kỳ ai đưa ra thông tin trái ngược.
"Tôi rất tự hào về bản thân mình. Tôi luôn đứng về phía đất nước chúng ta", Wang khẳng định.
Nhưng trong thỏa thuận nhận tội, Wang nói rằng đã phạm sai lầm khi yêu nhầm người, tự biến bản thân thành một con rối hơn là kẻ chủ mưu.
Các luật sư đại diện cho Wang nhấn mạnh những hành động của bà chủ yếu diễn ra trước khi bà trúng cử vào Hội đồng Thành phố và làm Thị trưởng, không phải "hành động độc hại từ bản chất" và không tương đồng với hoạt động gián điệp. Thẩm phán sẽ ra phán quyết với Wang trong phiên tòa ngày 6/10.
Vũ Hoàng (Theo AFP, AP, Reuters)
