Ngư dân Yemen đi ngang qua một tàu thương mại tại eo biển Bab el-Mandeb - Ảnh: AP
Sau khi gây sức ép lên tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz, Iran đang phát tín hiệu sẽ tung quân bài nguy hiểm nhất từ trước đến nay. Đó là dùng đồng minh Houthi tại Yemen để phong tỏa Bab el-Mandeb - eo biển hẹp nối Biển Đỏ với vịnh Aden.
Động thái này mở ra một mặt trận mới trong đối đầu với Mỹ, đồng thời đẩy hai tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới vào tình thế nguy hiểm.
Sẵn sàng đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb
Theo kênh Press TV của Iran, một quan chức cấp cao Yemen hôm 13-7 cảnh báo lực lượng vũ trang nước này sẵn sàng đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb nếu Saudi Arabia tiếp tục tấn công.
Ông Mohammed al-Farah, Ủy viên Bộ Chính trị của Ansarullah (lực lượng Houthi), cáo buộc Washington khuyến khích Riyadh tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Yemen.
"Nếu tình hình tiếp tục xấu đi, cả eo Hormuz lẫn Bab el-Mandeb đều sẽ bị đóng cửa trong một chiến dịch thống nhất. Khi đó giá dầu có thể tăng vọt lên 200 USD/thùng, gây cú sốc nghiêm trọng cho thị trường", ông al-Farah đe dọa.
Nhiều chuyên gia cho rằng nếu Hormuz là đòn bẩy chiến lược lớn nhất của Tehran thì Bab el-Mandeb chính là quân bài dự phòng nguy hiểm nhất.
"Iran sẵn sàng đi đến cùng", chuyên gia Trung Đông Fawaz Gerges nói với Hãng tin Reuters. Ông nhận định Tehran muốn chứng minh khả năng đe dọa đồng thời hai tuyến hàng hải huyết mạch, biến đối đầu với Mỹ thành thách thức trực tiếp với thương mại năng lượng toàn cầu.
Ông Andreas Krieg, giảng viên an ninh tại Đại học King's College London, cho rằng Houthi chỉ phong tỏa Bab el-Mandeb nếu Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tin một cuộc chiến toàn diện là khó tránh khỏi.
Tuy nhiên nếu Mỹ tiếp tục tấn công cơ sở hạ tầng trọng yếu của Iran, Tehran có thể đáp trả bằng cách dùng đồng minh Yemen gây gián đoạn tuyến hàng hải qua Biển Đỏ.
Đòn giáng vào thương mại toàn cầu
Binh sĩ Yemen đứng gác trước tàu thương mại đang neo đậu gần eo biển Bab el-Mandeb - Ảnh: AP
Eo biển Bab el-Mandeb là một trong những tuyến vận tải biển quan trọng nhất thế giới. Đây là cửa ngõ để Saudi Arabia và các nước vùng Vịnh vận chuyển dầu thô, khí đốt sang châu Âu qua kênh đào Suez hoặc đường ống Sumed của Ai Cập.
Theo Đài Al Jazeera, năm 2024, khoảng 4,1 tỉ thùng dầu thô và sản phẩm tinh chế đi qua eo biển này, tương đương 5% tổng lượng dầu toàn cầu.
Nếu cả eo Hormuz lẫn Bab el-Mandeb cùng bị phong tỏa, khoảng 25% nguồn cung dầu khí thế giới có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Không chỉ năng lượng, khoảng 10% thương mại toàn cầu - trong đó có lượng lớn hàng hóa giữa châu Á và châu Âu - cũng đi qua tuyến này.
Trong bối cảnh Hormuz bị đe dọa, tầm quan trọng của eo biển Bab el-Mandeb ngày càng gia tăng.
Saudi Arabia - vốn phụ thuộc lớn vào Hormuz để xuất khẩu dầu - đã đẩy mạnh dùng cảng Yanbu trên Biển Đỏ qua đường ống Đông - Tây dài 1.200km.
Lượng dầu vận chuyển qua đường ống này đã tăng lên mức kỷ lục 7 triệu thùng/ngày vào cuối tháng 3, theo Công ty dữ liệu năng lượng Kpler.
Nếu Houthi tham gia một cuộc đối đầu toàn diện, phong tỏa Bab el-Mandeb sẽ là công cụ gây sức ép mạnh nhất.
Lực lượng này từng chứng minh khả năng gây gián đoạn tuyến hàng hải chiến lược khi liên tục tấn công các tàu thương mại trên Biển Đỏ, bị cho là có liên hệ với Israel, sau khi xung đột Gaza bùng phát.
Chiến dịch buộc nhiều hãng vận tải lớn chuyển hướng qua phía nam châu Phi, khiến thời gian và chi phí vận chuyển tăng mạnh.
Tháng 5-2025, Mỹ và Houthi đạt thỏa thuận ngừng bắn, từ đó mở lại eo Bab el-Mandeb.
