Việt Nam hiện xếp thứ 3 tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Trung Đông (APME) và đứng thứ 10 trên tổng số 42 thị trường tuyển dụng tiềm năng - Ảnh: VĂN TRUNG
Đây là nhận định cốt lõi của tiến sĩ Chu Thanh Tuấn (Đại học RMIT Việt Nam) khi phân tích về vị thế của Việt Nam trong bối cảnh các cường quốc đang đẩy mạnh "phân tách kinh tế".
Kinh tế số: Động lực từ hạ tầng AI
Tiến sĩ Chu Thanh Tuấn cho rằng Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 mở ra là dịp để Việt Nam làm rõ vai trò ngày càng chủ động trong việc định hình các ưu tiên phát triển của khu vực, làm chủ chuỗi giá trị - chuỗi cung ứng.
Theo ông Tuấn, thách thức kinh tế lớn nhất đối với ASEAN hiện nay không còn là những cú sốc ngắn hạn, mà là nguy cơ bị cuốn vào quá trình phân mảnh kinh tế toàn cầu. Sự cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn đang buộc doanh nghiệp phải xem lại cách lựa chọn chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn xanh và dòng vốn đầu tư.
Trước thực tế đó, tiến sĩ Chu Thanh Tuấn cho rằng Việt Nam và các nước ASEAN cần tăng tốc hội nhập nội khối để không chỉ là điểm dừng chân tạm thời cho dòng vốn FDI dịch chuyển, mà phải trở thành một thị trường chung có năng lực tự thân và khả năng thương lượng tập thể.
Sự tự cường này phải được đo bằng việc doanh nghiệp trong nước có thể gọi vốn, chuyển dữ liệu và mở rộng thị trường ngay trong nội khối trước khi vươn ra toàn cầu.
Trong lộ trình hội nhập, Hiệp định khung ASEAN về kinh tế số (DEFA) được xem là "xương sống" có thể đưa nền kinh tế số khu vực chạm mốc 2.000 tỉ USD vào năm 2030. Tuy nhiên thay vì chỉ xem trí tuệ nhân tạo (AI) là một công nghệ thương mại, ASEAN cần tiếp cận nó như một hạ tầng phát triển.
Việc xây dựng một khuôn khổ chung về quản trị AI, đảm bảo an toàn và bảo vệ dữ liệu sẽ giúp doanh nghiệp triển khai sản phẩm ở quy mô khu vực mà không bị chia nhỏ bởi các quy định riêng rẽ của từng quốc gia.
Đặc biệt, ông Tuấn nhấn mạnh AI phải đi đôi với chính sách lao động, tập trung vào kỹ năng số cho doanh nghiệp nhỏ và lao động phổ thông để đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua này.
Tiến sĩ Chu Thanh Tuấn (Đại học RMIT Việt Nam) - Ảnh: NVCC
Làm chủ chuỗi giá trị bằng cách nào?
Nói thêm với Tuổi Trẻ Online, ông Tuấn cho rằng để thực sự trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, Việt Nam cần vượt qua mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào đất công nghiệp và ưu đãi thuế. Câu hỏi chiến lược cho 5 - 10 năm tới không phải là thu hút được bao nhiêu nhà máy, mà là Việt Nam giữ lại được bao nhiêu giá trị trong chuỗi sản xuất đó.
Lộ trình này đã bắt đầu được hiện thực hóa qua chiến lược bán dẫn đến năm 2030, với mục tiêu đào tạo hơn 50.000 kỹ sư và cử nhân, hình thành ít nhất 100 doanh nghiệp thiết kế trong nước. Tiến sĩ Tuấn khẳng định: "Nếu làm chủ được nhân lực, dữ liệu, thiết kế và mạng lưới đổi mới sáng tạo, Việt Nam mới có thể trở thành trung tâm tạo giá trị của ASEAN".
Việt Nam đang dần chuyển mình từ một thành viên tham gia thụ động sang vai trò nước kiến tạo nghị trình. Dấu ấn này không chỉ nằm ở việc đăng cai các diễn đàn lớn mà còn ở khả năng dẫn dắt các chuẩn mực khu vực về kinh tế số, đô thị thông minh và kinh tế xanh.
Với sự trưởng thành về kinh tế và tự tin trong ngoại giao, Việt Nam đang đứng trước cơ hội định hình lại "luật chơi" của khu vực, khẳng định vai trò một quốc gia chủ động và tự cường trong kỷ nguyên mới.
