Từng là người đứng sau nhiều chiến thắng quan trọng của Ukraine, đại tướng Syrsky cuối cùng không thể trụ vững trước khủng hoảng nội bộ quân đội và áp lực dư luận.
Trong những ngày đầu Nga phát động cuộc tấn công vào Ukraine, tướng Oleksandr Syrsky nổi lên như một trong những chỉ huy chủ chốt trong nỗ lực kháng cự của chính quyền Tổng thống Volodymyr Zelensky.
Ông đã chỉ huy chiến dịch bảo vệ Kiev khi Nga tìm cách bao vây thành phố này. Sáu tháng sau, ông phụ trách chiến dịch phản công chớp nhoáng ở vùng Kharkov, đẩy lùi lực lượng Nga khỏi khu vực phía đông bắc đất nước.
Hai năm sau, khi Tổng thống Zelensky bổ nhiệm ông làm Tổng tư lệnh quân đội Ukraine, Syrsky đã lên kế hoạch tiến hành chiến dịch đột kích táo bạo vào tỉnh Kursk của Nga, buộc Moskva phải phân tán nguồn lực khỏi tiền tuyến để bảo vệ lãnh thổ.
Tư lệnh quân đội Ukraine Oleksandr Syrsky tại vùng Sumy tháng 10/2024. Ảnh: AFP
Tuy nhiên, ông Zelensky tuần qua đối mặt với làn sóng biểu tình đòi bãi nhiệm Syrsky sau khi Tổng thống Ukraine quyết định đứng về vị tướng 60 tuổi này trong những bất đồng nội bộ với Bộ trưởng Quốc phòng 35 tuổi Mykhailo Fedorov.
Fedorov đã công khai chỉ trích tướng Syrsky thất bại trong việc xây dựng tầm nhìn chiến lược cho nỗ lực chiến tranh và cản trở cải cách nhằm tăng cường sức mạnh quân đội. Ông thêm rằng khi hai người đối đầu, tướng Syrsky đã đưa ra tối hậu thư, buộc Tổng thống Zelensky phải chọn một trong hai người.
Tổng thống Zelensky thừa nhận ông đã không thể dung hòa được bất đồng giữa Fedorov với Syrsky, nên đã quyết định miễn nhiệm Bộ trưởng Quốc phòng. WSJ dẫn lời các nhà phân tích cho rằng ông Zelensky đã đơn giản chọn con đường bảo vệ sự cân bằng quyền lực hiện tại trong quân đội. Thay thế một bộ trưởng quốc phòng giữa thời chiến được cho là dễ dàng hơn nhiều so với một tổng tư lệnh.
Nhưng lựa chọn này đã vấp phải phản ứng dữ dội chưa từng có trong dư luận và quân đội Ukraine. Hàng nghìn người đã xuống đường biểu tình ở Kiev và các thành phố khác để phản đối việc sa thải Fedorov. Một số sĩ quan cấp cao đã từ chức để thể hiện sự ủng hộ với "ông trùm drone" được coi là gương mặt đại diện cho nỗ lực cải cách của quân đội Ukraine.
Nhiều người ca ngợi Fedorov là nhà đổi mới am hiểu công nghệ, người đã giúp Ukraine giành lợi thế trên chiến trường bằng cách vô hiệu hóa quyền truy cập Starlink của lực lượng Nga và chiến dịch tấn công tuyến hậu cần của Nga bằng máy bay không người lái.
Tướng 'nướng quân'
Trong khi đó, tướng Syrsky tạo ra ấn tượng trái ngược. Sinh ra tại Nga và được đào tạo ở Moskva, ông Syrsky được mô tả là chỉ huy mang phong cách Liên Xô.
"Ông ấy rất cứng rắn, tướng quân đội thì phải cứng rắn", một quan chức cấp cao Ukraine từng nói khi ông Syrsky được bổ nhiệm làm tổng tư lệnh năm 2024. Sự cứng rắn đó từng được ông thể hiện khi yêu cầu các đơn vị thuộc quyền tử thủ tại Bakhmut, nơi bị lực lượng Nga vây hãm suốt 9 tháng và không có nhiều giá trị về chiến lược.
Tư lệnh quân đội Ukraine Syrsky (phải) thăm tiền tuyến phía đông hôm 13/3/2024. Ảnh: Văn phòng Tư lệnh Quân đội Ukraine
Tướng Syrsky đã từ chối mọi yêu cầu được rút quân của lực lượng phòng thủ, ngay cả khi họ rơi vào tình cảnh nguy ngập và hứng chịu thương vong cao do hỏa lực dồn dập của pháo binh, không quân Nga. Chỉ đến khi Barkhmut gần như bị bao vây, lệnh rút quân mới được ban hành.
Nhưng khi chiến sự kéo dài, nỗi mệt mỏi và làn sóng giận dữ trước các bê bối quân đội ngày càng tăng, phương châm làm việc cứng nhắc của ông bắt đầu gây ra sự bức xúc. Những người chỉ trích cáo buộc ông không đếm xỉa đến thương vong của binh sĩ dưới quyền, khiến ông bị gọi bằng những biệt danh như "tướng nướng quân" hay "gã đồ tể".
Syrsky ngày càng đánh mất niềm tin của các binh sĩ dưới quyền, trong khi Bộ trưởng Quốc phòng Fedorov, người đã ứng dụng rộng rãi công nghệ không người lái và tiến hành các cải cách để giảm bớt thương vong binh sĩ trên chiến trường, ngày càng được lòng các đơn vị ở tiền tuyến.
Bất đồng về quan điểm "drone quan trọng hơn hay bộ binh quan trọng hơn" giữa Fedorov với Syrsky ngày càng gay gắt, nhưng Tổng thống Zelensky trong một thời gian dường như đã đứng về phía Tổng tư lệnh. Đối với nhà lãnh đạo Ukraine, một quân nhân chuyên nghiệp và luôn trung thành như Syrsky sẽ là lựa chọn lý tưởng.
"Nhiệm vụ của tôi là chiến đấu. Tôi không có tham vọng chính trị. Tôi dành hết thời gian cho cuộc chiến", Syrsky nói trong bài báo đăng ngày 20/7.
Volodymyr Fesenko, nhà phân tích chính trị tại Kiev, cho rằng Tổng thống Zelensky có lý do riêng khi chọn đứng về phía Syrskiy để miễn nhiệm Bộ trưởng Fedorov.
"Tổng tư lệnh quân đội Ukraine là một điểm tựa vững chắc, đóng vai trò giữ cân bằng trong bộ máy lãnh đạo quốc phòng và quân đội", Fesenko nói. "Ông ấy là nhân tố then chốt giúp duy trì thế cân bằng giữa các lực lượng an ninh, nhất là trong quân đội".
Nhưng với những người như Fedorov, sự cứng nhắc đó gây ra nhiều hệ lụy. "Tất cả sáng kiến chúng tôi đề xuất đều bắt đầu bị chặn lại, và ông Syrsky không sẵn sàng nhìn thẳng vào mắt bạn để thảo luận cởi mở về những vấn đề đó", Fedorov nói sau khi bị miễn nhiệm.
Các nhà phân tích đều đồng tình rằng Syrsky không phải là mối đe dọa chính trị đối với Tổng thống Zelensky, không giống như người tiền nhiệm từng rất được lòng dân là Valery Zaluzhny, người đã bị bãi nhiệm trước đó.
"Ông ấy luôn tìm cách đáp ứng những gì Tổng thống Zelensky muốn", nhà phân tích Anatolii Oktysiuk thuộc Tập đoàn Nghiên cứu KI tại Kiev chia sẻ với AFP.
Ông Syrsky cũng "đã xây dựng một hệ thống coi trọng tướng lĩnh trung thành", thay vì những người theo đuổi sự chủ động và hành động độc lập, theo Oktysiuk. Cuối cùng, chính phong cách đó lại là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự sụp đổ của ông.
Cuối tuần qua, ông Zelensky đã gặp nhiều sĩ quan cấp cao được coi là ứng viên cho vị trí tổng tư lệnh quân đội, bao gồm Tư lệnh lực lượng tấn công đường không Oleh Apostol, Phó tổng tham mưu Volodymyr Horbatiuk và Mykhailo Drapatyi, người đứng đầu Bộ tư lệnh Liên hợp.
Chính ông Drapatyi cũng đã lên tiếng ủng hộ Bộ trưởng Quốc phòng vừa bị cách chức. "Quân đội cần sự thay đổi, nhưng nếu không có công lý, sẽ không có sự thay đổi nào có ý nghĩa với những người đang gánh vác cuộc chiến này trên vai mỗi ngày", ông viết trên Facebook một ngày sau khi ông Fedorov bị sa thải.
Sau một tuần chịu áp lực ngày càng tăng từ các nghị sĩ, sĩ quan và người biểu tình, ông Zelensky ngày 21/7 thông báo cách chức tướng Syrsky và bổ nhiệm Drapatyi làm tổng tư lệnh quân đội Ukraine. Drapatyi là một sĩ quan trẻ tuổi hơn Syrsky nhưng cũng dày dặn kinh nghiệm chiến trường và được lòng mọi người hơn.
Deborah Haynes, nhà bình luận của Sky News, nhận định Tổng thống Zelensky "hầu như không còn lựa chọn nào khác ngoài việc cách chức Syrsky" trong nỗ lực trấn an dư luận cũng như quân đội Ukraine.
"Những gì diễn ra sau sự ra đi của ông Fedorov cho thấy Tổng thống Ukraine không chỉ phải lo lắng về tương lai của quân đội mà còn cả dư luận xã hội", Anastasiia Malenko, nhà phân tích của WSJ, nhận định.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Kiev hôm 19/6. Ảnh: AP
Ông Zelensky cũng cho biết đã trao đổi với Fedorov để đề nghị trao cho ông này "vị trí quan trọng" khi trở lại chính phủ. Hiện chưa rõ liệu lời đề nghị này có được chấp nhận hay không, khi có tin đồn rằng ông Fedorov chỉ đồng ý trở lại nếu giữ đúng chức vụ Bộ trưởng Quốc phòng trước đây.
Trong tuyên bố hôm 21/7, Fedorov bày tỏ ủng hộ việc bổ nhiệm ông Drapatyi làm tổng tư lệnh, mô tả đây là "làn gió và hy vọng mới trong cuộc đấu tranh của những người tự do vì sự tự do và công lý". Tuy nhiên, ông không đề cập đến lời đề nghị từ ông Zelensky.
Đối với những người chỉ trích, những thành công trong quá khứ của tướng Syrsky là không đủ. "Cuộc chiến đã hoàn toàn thay đổi. Hệ thống chỉ huy và điều hành đã thay đổi, và chúng ta buộc phải thay đổi", ông Fedorov nói.
Thanh Tâm (Theo AFP, Sky News, WSJ, Washington Post)
