Cựu nhân viên cấp cao CIA dựng nên chương trình tình báo tuyệt mật, biển thủ hàng trăm thỏi vàng trị giá hơn 40 triệu USD.
David J. Rush, cựu nhân viên cấp cao thuộc Tổng cục Khoa học và Công nghệ của Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA), bị bắt hồi tháng 5 và hiện đối mặt cáo buộc chiếm đoạt công quỹ. Khi khám xét nhà riêng của ông, đặc vụ liên bang phát hiện 303 thỏi vàng trị giá khoảng 40 triệu USD, hơn 2 triệu USD tiền mặt và ngoại tệ, cùng 35 chiếc đồng hồ xa xỉ.
Số tài sản này được cho là có nguồn gốc bất chính, được Rush tích góp thông qua một chương trình tình báo không có thực suốt nhiều năm. Nghi phạm còn xin được phân quyền an ninh thông tin ở cấp độ tuyệt mật, theo cơ chế Chương trình Tiếp cận Đặc biệt (SAP), để che giấu hành vi bòn rút ngân sách chính phủ, theo tiết lộ của các nguồn thạo tin với Washington Post.
Các chương trình tình báo theo diện SAP được bảo vệ nghiêm ngặt đến mức ngay cả nhân viên tình báo sở hữu quyền tiếp cận an ninh cao nhất cũng không thể truy cập nếu không được lãnh đạo CIA cấp phép riêng.
Rush đưa hai đồng nghiệp vào dự án ma của mình, dùng cơ chế SAP để ràng buộc họ không thể trao đổi với người khác về hoạt động trong dự án. Hiện chưa rõ hai đồng nghiệp của Rush có biết chương trình này là giả hay không. Giới chức cũng chưa giải thích được bằng cách nào một cá nhân có thể tự tạo ra một "hộp đen" tình báo mà không cần sự phê chuẩn từ cấp trên.
Ảnh lưu hồ sơ tạm giam của David J.Rush tại Văn phòng Cảnh sát trưởng Thành phố Alexandria, bang Virginia. Ảnh: AP
Một nguồn tin mô tả dự án giả mạo của Rush liên quan tới các kế hoạch "duy trì hoạt động chính phủ", khái niệm dành cho các phương án bảo đảm chính phủ Mỹ không rơi vào tình trạng tê liệt trong những kịch bản xấu nhất như chiến tranh hạt nhân, thảm họa thiên nhiên hoặc các tình huống khẩn cấp.
Nghi phạm thuyết phục một trong hai đồng nghiệp chuyển hàng triệu USD vào chương trình thông qua một hợp đồng ngụy tạo với chính phủ. Rush còn thuyết phục một nhà thầu quốc phòng mua lượng lớn vàng. Nghi phạm đã chiếm đoạt và cất giữ số vàng này tại nhà riêng.
Vụ án David J. Rush còn gây chấn động cộng đồng tình báo vì phạm vi quyền hạn lớn đến khó tin của nghi phạm.
Một số cựu quan chức Mỹ và nguồn thạo tin mô tả Rush tham gia một trong những chương trình thu thập thông tin tình báo nhạy cảm nhất của chính phủ. Chi tiết của chương trình không được các nguồn tin tiết lộ với truyền thông, song họ mô tả rằng nó bí mật đến mức chỉ có một vài quan chức tình báo và nghị sĩ Mỹ biết đến.
Rush bị bắt sau cuộc đột kích của Cục Điều tra Liên bang (FBI) ngày 18/5. Tại phiên tòa về lệnh tạm giam trước xét xử ở thành phố Alexandria, công tố viên Gavin Tisdale mô tả Rush là "bậc thầy thao túng".
"Chúng ta không thể tin được rằng Rush sẽ tuân thủ các điều kiện của tòa án", Tisdale nói, cho rằng bị cáo có nguy cơ bỏ trốn rất cao và sẵn sàng lách luật.
Thẩm phán William Fitzpatrick đồng tình với nhận định này, cho rằng Rush có thừa kỹ năng, phương tiện và động cơ để bỏ trốn, nên quyết định tiếp tục giam giữ ông cho đến ngày xét xử.
Luật sư bào chữa Jessica Carmichael vẫn đề nghị tòa cho phép thân chủ được quản thúc tại gia bằng vòng theo dõi điện tử để ở cùng vợ con trong thời gian chờ xét xử. Bà cho rằng chính phủ đang đưa ra những cáo buộc "giật gân", trong đó có nhiều thông tin không liên quan đến tội danh hiện tại.
Tuy nhiên, phía công tố cho biết cuộc điều tra đã tiến triển nhanh chóng kể từ đơn khiếu nại đầu tiên và các điều tra viên hiện nắm giữ lượng chứng cứ lớn hơn nhiều so với những gì đã công bố.
Trụ sở Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) tại Langley, bang Virginia, ngày 13/4/2016. Ảnh: AP
Ngoài cáo buộc biển thủ công quỹ, Rush còn bị nghi gian dối trong hồ sơ cá nhân để gia nhập CIA. Ông khai mình có bằng cử nhân từ Đại học Clemson và bằng thạc sĩ từ Viện Bách khoa Rensselaer. Tuy nhiên, cuộc điều tra không tìm thấy bất kỳ hồ sơ nào trên thực tế cho thấy Rush từng theo học tại hai cơ sở này.
Rush cũng bị cáo buộc bịa đặt về lý lịch quân đội. Ông tuyên bố từng là phi công hải quân, nhưng FBI không tìm thấy bằng chứng xác thực thông tin đó.
Các điều tra viên còn phát hiện Rush đã nhận khoảng 77.000 USD tiền nghỉ phép quân sự bằng cách khai báo mình là quân nhân dự bị, dù đã xuất ngũ từ năm 2015. Hồ sơ cho thấy ông đã kê khai tổng cộng 744 giờ nghỉ phép quân sự sau thời điểm rời quân ngũ.
Những tiết lộ này làm dấy lên hàng loạt câu hỏi về quy trình tuyển dụng và kiểm tra lý lịch của CIA.
Nhiều cựu quan chức tình báo Mỹ cho biết họ ngạc nhiên khi các thông tin sai lệch của Rush không bị phát hiện trong quá trình thẩm tra vốn nổi tiếng nghiêm ngặt.
Marc Polymeropoulos, cựu sĩ quan tác chiến CIA từng làm việc tại nhiều khu vực trên thế giới, cho biết ứng viên CIA thường phải trải qua xét nghiệm máu, đánh giá tâm lý, kiểm tra bằng máy phát hiện nói dối và nhiều bước xác minh khác. Giới chức an ninh thường đối chiếu kỹ lưỡng bảng điểm đại học, lấy lời khai chéo với bạn bè, người thân và giảng viên của ứng viên.
"Thật khó tin khi ông ta có thể vượt qua một quy trình kiểm tra kỹ lưỡng như vậy", Polymeropoulos nói.
Bê bối cũng kéo theo nhiều hệ lụy trong nội bộ chính phủ Mỹ. CIA đã cho một số nhân viên nghỉ việc tạm thời trong khi các cuộc điều tra tiếp tục được tiến hành. Một nhân sự cấp cao tại nhà thầu quốc phòng liên quan vụ án lừa đảo này đã bị sa thải.
Theo các nguồn tin, hiện chưa có bằng chứng cho thấy Rush làm việc cho bất kỳ chính phủ nước ngoài nào hay từng tham gia hoạt động gián điệp.
Vụ án cũng làm dấy lên hoài nghi về quyền lực bảo mật của CIA, vốn được thiết kế để bảo vệ những bí mật tình báo giá trị nhất của Mỹ. Một cựu quan chức tình báo cấp cao nhận định các cơ quan tình báo thường sử dụng nghiệp vụ tài chính đặc biệt để di chuyển lượng tiền lớn mà không thu hút sự chú ý của các đối thủ như Trung Quốc hay Nga.
"Điều quan trọng là đối thủ không biết tiền đến từ đâu và đi về đâu. Giờ đây, vấn đề được đặt ra là đôi khi chính phe ta cũng không biết", người này nói.
Thanh Danh (Theo Washington Post, Guardian, CNN)
