Sáng 8.6, tại TP.HCM, Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia tổ chức hội thảo xác minh, kết luận thông tin mộ liệt sĩ tập thể được an táng tại khu vực Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán, nay là Công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, TP.HCM.
Phát biểu tham luận, đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ Tổng tham mưu, nhận xét về phương pháp kỹ thuật được sử dụng để xác định vị trí các rãnh mộ tập thể liệt sĩ tại khu vực Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán, đồng thời đề xuất giải pháp phối hợp trong công tác thu thập, phân tích, xác minh thông tin về mộ liệt sĩ tập thể.
Theo đại tá Bùi Yên Tĩnh, Tổ giúp việc trực tiếp cho Phó thủ tướng Chính phủ đã tiếp nhận hồ sơ nghiên cứu, định vị khu vực các rãnh mộ liệt sĩ hy sinh trong trận Mậu Thân tại khu vực Chợ Lớn cuối tháng 1, đầu tháng 2.1968. Hồ sơ này do nhóm chuyên gia, kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng chủ trì xây dựng.
Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ Tổng tham mưu phát biểu tham luận tại hội thảo
ẢNH: THÚY LIỄU
Hồ sơ được thực hiện công phu trong 8 năm
Đánh giá về nguồn tài liệu, đại tá Bùi Yên Tĩnh cho biết nhóm nghiên cứu đã sử dụng rất nhiều chủng loại tư liệu khác nhau, từ ảnh hiện trường, không ảnh, ảnh vệ tinh, bản đồ trước và sau năm 1975, đến báo cáo quân sự, thông tin về việc giải tỏa Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán để xây dựng Công viên Lê Thị Riêng, cũng như các nguồn tin từ cộng đồng và nhân chứng.
Trong đó, nhóm nghiên cứu sử dụng 3 ảnh hiện trường, có một ảnh màu từ hãng tin AP kèm chú thích; các ảnh vệ tinh, không ảnh từ phía Hoa Kỳ, Pháp; bản đồ Đô thành Sài Gòn trước năm 1975; bản đồ TP.HCM sau năm 1975 và nhiều nguồn dữ liệu khác.
Đại tá Bùi Yên Tĩnh nhận xét, tài liệu thông tin được sử dụng trong hồ sơ "rất đa dạng và đều được dẫn nguồn tham chiếu rõ ràng". Theo ông, hồ sơ này được thực hiện rất công phu cả về thu thập tư liệu, thông tin kỹ thuật và xử lý kỹ thuật thông tin, với thời gian hoàn thành kéo dài 8 năm, từ tháng 11.2018 đến tháng 5.2026.
Một điểm quan trọng trong hồ sơ là việc nhóm nghiên cứu xâu chuỗi 3 bức ảnh hiện trường được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau trên internet. Bằng phương pháp xử lý ảnh, phân tích địa hình, địa vật, con người và các yếu tố đặc trưng trong ảnh, nhóm nghiên cứu đã tìm mối tương quan để đi đến kết luận đây là 3 bức ảnh chụp cùng một khu vực, cùng một thời gian và cùng một sự kiện.
"Về mặt kỹ thuật, điều này rất quan trọng, bởi 3 bức ảnh không liên quan đến nhau, được tìm ra ở các thời điểm khác nhau, từ các nguồn khác nhau. Bây giờ, bằng biện pháp kỹ thuật, chúng ta đã chứng minh được 3 bức ảnh đó thực sự liên quan đến nhau, cả về không gian, thời gian và sự kiện", đại tá Bùi Yên Tĩnh phân tích.
Kết quả cho thấy 4 dãy nhà hai tầng khu cư xá và tháp nước trong ảnh hiện trường trùng khớp với không ảnh năm 1972 chụp khu vực Cư xá Bắc Hải, quận 10, Sài Gòn trước đây. Từ đó, nhóm nghiên cứu khẳng định các bức ảnh được chụp trong Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán, nay là Công viên Lê Thị Riêng.
Đại tá Bùi Yên Tĩnh nhấn mạnh, để trả lời được câu hỏi 3 bức ảnh này có phải được chụp tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng hay không, nhóm nghiên cứu đã mất 4 năm.
"Đó là một quá trình xâu chuỗi thông tin để loại trừ tất cả các khả năng và đi đến kết luận cuối cùng rằng bức ảnh này không thể chụp ở đâu khác mà chụp tại Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán trước đây", ông nói.
Trên cơ sở nghiên cứu chú thích ảnh hiện trường của hãng tin AP, phân tích ảnh, đối chiếu với tài liệu báo cáo "Cuộc tổng công kích của Bộ Tổng tham mưu quân đội Việt Nam Cộng hòa", "Báo cáo tóm tắt của MACV và sơ đồ các vị trí giao tranh", nhóm nghiên cứu xác định sự kiện diễn ra ngày 12.2.1968, vào khoảng 8 - 10 giờ sáng.
Vị trí rãnh mộ số 3 có độ tin cậy
Sau khi xác định được không gian, thời gian và sự kiện, nhóm nghiên cứu chuyển sang định vị vị trí các rãnh mộ tập thể. Việc định vị được thực hiện trên cơ sở phân tích, đối khớp ảnh hiện trường với ảnh vệ tinh năm 1972, sử dụng tháp nước và các dãy nhà cư xá làm vật chuẩn, kết hợp phát hiện các xáo trộn bề mặt dạng rãnh trên ảnh vệ tinh.
Nhóm tiếp tục xử lý, nắn không ảnh năm 1969, đối chiếu với ảnh vệ tinh năm 1972 để kiểm tra chéo các dấu hiệu bất thường. Các vị trí nghi ngờ sau đó được chuyển lên bản đồ Sài Gòn tỷ lệ 1/10.000 năm 1968, rồi tiếp tục chuyển đổi hệ quy chiếu, hệ tọa độ, chồng xếp các lớp bản đồ, không ảnh trước năm 1975 với ảnh vệ tinh các năm 2002 và 2024.
Theo đại tá Bùi Yên Tĩnh, việc đối khớp không ảnh, ảnh vệ tinh thời chiến với bản đồ, ảnh hiện trường, kết hợp giải mã và chuyển đổi tọa độ để thu hẹp phạm vi, định vị mộ tập thể trên thực địa hiện nay là "phương pháp rất khoa học", có độ tin cậy cao.
Ông đánh giá hồ sơ có cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc. Trong đó, vị trí rãnh mộ tập thể số 3 có độ tin cậy; còn rãnh mộ số 1 và số 2 cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung thêm thông tin liên quan.
Cần xây dựng ngân hàng hồ sơ mộ liệt sĩ tập thể
Ở phần tham luận thứ hai, đại tá Bùi Yên Tĩnh đề xuất các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thiếu thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ tập thể, phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Theo ông, thông tin là yếu tố quyết định trực tiếp đến hiệu quả, kết quả, thời gian và công sức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, nguồn thông tin trong nước hiện ngày càng cạn kiệt; các thông tin dễ, rõ hầu như đã được khai thác, chỉ còn lại những thông tin khó, không rõ.
Các đại biểu nghiên cứu tham luận hội thảo
ẢNH: THÚY LIỄU
Đại tá Bùi Yên Tĩnh cho hay công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ hiện gặp điểm nghẽn lớn về thông tin. Nhân chứng ngày càng ít, tuổi cao, trí nhớ suy giảm; nhiều nguồn tư liệu đã giải mã vẫn thiếu yếu tố không gian cụ thể, trong khi việc khai thác thông tin nước ngoài chưa tương xứng với khối lượng tư liệu hiện có.
Riêng khu vực Công viên Lê Thị Riêng, ông kiến nghị tiếp tục bổ sung thông tin về lịch sử tìm kiếm, quy tập sau năm 1975; quá trình di dời Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán và lịch sử xây dựng, cải tạo công viên. Đồng thời, cần sớm sử dụng công nghệ radar quét ngầm để khảo sát hiện trường, làm cơ sở xây dựng phương án tìm kiếm, quy tập trong thời gian tới.
