Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth - Ảnh: AP
Kể từ khi Mỹ - Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 4, đã xảy ra nhiều vụ vi phạm thỏa thuận.
Tuy nhiên, các cuộc tấn công qua lại giữa hai bên trong tuần này - được phát động sau khi trực thăng Apache của Lục quân Mỹ rơi trên eo biển Hormuz - đánh dấu sự đổ vỡ nghiêm trọng và trên quy mô rộng nhất của thỏa thuận ngừng bắn từ trước đến nay, theo báo The Guardian.
Gây sức ép để Iran ký thỏa thuận
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã để ngỏ khả năng tiếp tục tiến hành các đòn tấn công nhằm vào Iran.
Hôm 10-6, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cho biết Mỹ sẽ phát động các cuộc tấn công "mạnh mẽ và rõ ràng" nhằm vào Iran vào tối 10-6 và tối 11-6 nếu cần thiết.
Dù Nhà Trắng và Lầu Năm Góc phát đi tín hiệu rằng Washington không muốn quay trở lại một cuộc chiến toàn diện, những phát biểu của ông Hegseth vào ngày 10-6 đã phần nào hé lộ chiến lược của Mỹ.
Theo ông, các cuộc không kích mới diễn ra không phải vì "chúng tôi muốn khởi động lại bất cứ điều gì", mà bởi vì Mỹ "sẵn sàng định hình các điều kiện để bảo đảm đạt được thỏa thuận đúng như những gì Tổng thống Trump mong muốn".
"Nếu cần đàm phán bằng bom, chúng tôi sẽ đàm phán bằng bom" - ông Hegseth tuyên bố.
Chia sẻ với báo Wall Street Journal, một quan chức Mỹ cho biết "sức ép quân sự sẽ chỉ gia tăng cho đến khi Iran nhượng bộ trước các điều kiện của tổng thống".
Theo báo The Guardian, các cuộc tấn công của Mỹ trong tuần này nhằm gia tăng sức ép buộc Tehran phải nhượng bộ trước những yêu cầu của ông Trump.
Nhận định này cũng được phản ánh trong một bài viết của trang tin Axios, theo đó các nguồn tin tiết lộ rằng trong cuộc họp với đội ngũ an ninh quốc gia, ông Trump đã cân nhắc thực hiện một chiến dịch "lớn về quy mô, nhưng ngắn về thời gian", với mục tiêu gây áp lực để Iran thay đổi lập trường trên bàn đàm phán.
Ông Trump ngày càng tỏ ra sốt ruột sau gần hai tuần chờ đợi phản hồi từ Iran đối với đề xuất mới nhất của mình.
Tuy nhiên, theo ông Hamidreza Azizi, nghiên cứu viên tại Viện Các vấn đề quốc tế và an ninh Đức, "ngoại giao cưỡng ép" không phải là lý do duy nhất đứng sau các cuộc tấn công leo thang trong tuần này.
Việc Mỹ lựa chọn các mục tiêu tấn công - bao gồm hệ thống phòng không, trung tâm chỉ huy và kiểm soát cũng như hệ thống radar của Iran - cho thấy chính quyền ông Trump muốn làm suy yếu khả năng của Iran trong việc đe dọa hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz, đồng thời phát đi tín hiệu rằng tình hình an ninh quanh eo biển đang cải thiện, qua đó trấn an các công ty vận tải biển.
Những đòn tấn công này có thể được xem là nỗ lực nhằm "làm suy giảm đòn bẩy của Iran đối với eo biển Hormuz", theo ông Azizi.
Không dễ khiến Tehran thay đổi lập trường
Ngày 10-6, Đại sứ Iran tại Liên hợp quốc Amir Saeid Iravani tuyên bố rằng "không một thỏa thuận bền vững nào có thể đạt được thông qua khủng bố, đe dọa hay sử dụng vũ lực".
"Iran chưa bao giờ đàm phán dưới sức ép hay những lời đe dọa, và sẽ không bao giờ khuất phục trước áp lực" - ông nói, đồng thời cho rằng Mỹ đã nhiều lần theo đuổi chính sách này và lẽ ra phải hiểu rằng "đe dọa chỉ phản tác dụng".
Trong suốt cuộc chiến, giới lãnh đạo Iran cho thấy họ không sẵn sàng nhượng bộ trước các yêu cầu của Mỹ, ngay cả khi đối mặt với những đợt tấn công quy mô lớn và thảm họa kinh tế.
Theo tạp chí The Atlantic, ít nhất 1 triệu việc làm tại Iran đã bị mất kể từ khi chiến sự bùng phát. Lạm phát của nước này hiện tiến sát mức 85%.
Dẫu vậy, theo ông Danny Citrinowicz, cựu lãnh đạo bộ phận nghiên cứu Iran thuộc Cục Tình báo quân đội Israel, các đòn tấn công liên tiếp của Mỹ khó có thể khiến Tehran thay đổi lập trường hiện tại.
"Điểm mấu chốt là không một chiến dịch quân sự nào, dù hạn chế hay quy mô lớn, ngắn hạn hay kéo dài, có khả năng buộc Iran chấp nhận một thỏa thuận theo các điều kiện của Mỹ. Khả năng cao hơn là phản ứng của Iran sẽ khiến các bên ngày càng xa rời con đường ngoại giao" - ông Citrinowicz, hiện là nghiên cứu viên tại Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định.
Ông Citrinowicz giải thích: "Tình hình hiện nay là kết quả trực tiếp của sự thiếu lòng tin sâu sắc từ cả hai phía. Nếu Tổng thống Trump thực sự muốn đạt được thỏa thuận, ông ấy sẽ phải xem xét ít nhất một số yêu cầu cốt lõi của Iran. Nếu không sẵn sàng làm điều đó, ông ấy nên chuẩn bị cho một cuộc đối đầu kéo dài thay vì một giải pháp thông qua đàm phán".
Theo Đài CNN, trong những ngày tới các nhà phân tích sẽ đánh giá liệu các cuộc tấn công của Mỹ có thu hẹp các lựa chọn của Iran và làm thay đổi lập trường đàm phán của nước này hay không.
