Loạt phim tài liệu mới của Netflix đã phơi bày cái giá Rafael Nadal phải trả để đem lại cho anh một kho tàng vinh quang phi thường.
Trong loạt phim tài liệu "Rafa", người xem thấy nhân vật chính, Nadal, được vật lý trị liệu trước khi thi đấu tại Barcelona Mở rộng. Đó là tháng 4/2024. Nadal khi ấy gần 38 tuổi, độ tuổi gần như đã là "cổ nhân" nếu đặt vào chuẩn mực quần vợt chuyên nghiệp đương đại. Anh chuẩn bị trở lại sân đấu lần đầu kể từ năm 2022 sau chấn thương hông nặng buộc phải nghỉ thi đấu.
Khi Nadal nằm trên bàn trị liệu, bản song ca "Shallow" của Lady Gaga và Bradley Cooper trong phim "A Star Is Born" năm 2018 vang nhẹ ở phía sau. Và thật trớ trêu, lời bài hát như miêu tả cảm xúc của huyền thoại sinh ra tại Mallorca, đó là khát vọng thoát khỏi nỗi đau. Nadal nhìn nỗi đau không phải như thứ cần trốn chạy giống vai diễn của Gaga. Anh đối diện điều đó bằng triết lý phải chịu đựng, thậm chí hiển nhiên chấp nhận, để đạt tới thành công.
Nỗi đau ấy trước hết là nỗi đau thể xác. Gần như ngay đoạn đầu sự nghiệp khi sớm phá vỡ hàng loạt kỷ lục, Nadal đã phải chống chọi với nhiều vấn đề nghiêm trọng về cơ thể, từ hội chứng bàn chân hiếm gặp và mãn tính cho đến rắc rối ở đầu gối, lưng và hông.
Chúng biến cuộc sống thường ngày, và dĩ nhiên cả việc chơi tennis, của Nadal thành một bài hành xác gần như liên tục. Và nỗi đau ấy, khi năm tháng trôi qua, dần chuyển hóa để rồi gần như trở thành một quan niệm, chẳng khác gì một đức tin.
Rafael Nadal mừng chiến thắng trước Denis Shapovalov ở vòng ba giải ATP Masters 1000 Italian Open trên sân Foro Italico, Rome (Italy), ngày 13/5/2021. Ảnh: Reuters
"Đó là một triết lý. Học cách chịu đựng thông qua thể thao", mẹ Nadal, Ana Maria Parera, nói trước ống kính ở một đoạn phim. Chuyên gia vật lý trị liệu lâu năm của Nadal, Rafael Maymo, cũng nhấn mạnh tinh thần ấy: "Rafa thích chịu khổ, thích cảm giác rằng mình đã đẩy bản thân tới giới hạn tối đa".
Với Nadal, đau đớn giống như cách để loại bỏ phần yếu đuối ra khỏi cơ thể. Và phim "Rafa" cho thấy hệ tư tưởng ấy đã đem lại những phần thưởng lớn thế nào, nhưng cũng đi kèm cái giá cực lớn.
Loạt phim của Netflix luân phiên giữa hai dòng thời gian song song, đi theo trật tự sự kiện diễn ra. Ở dòng thứ nhất, người xem theo chân Nadal từ năm 2004. Khi mới 18 tuổi, Rafa đã cùng Tây Ban Nha vô địch Davis Cup, trở thành hiện tượng tennis và người hùng quốc gia chỉ sau một đêm.
Chiến thắng rất sớm ấy mở ra hành trình dài của một biểu tượng toàn cầu thông qua môn thể thao này. Nadal, trước hết, thống trị mặt sân đất nện, đặc biệt là Roland Garros. Trong chưa đầy nửa thập kỷ tiếp, anh chinh phục mặt sân cứng Mỹ Mở rộng, Australia Mở rộng và rồi sân cỏ Wimbledon. Tổng cộng, Nadal giành 22 danh hiệu Grand Slam trong sự nghiệp kéo dài hai thập kỷ, chỉ xếp sau kỷ lục mọi thời đại của Novak Djokovic đúng hai chiếc cup.
Còn ở dòng thời gian thứ hai, câu chuyện hẹp hơn, tập trung vào những sự kiện gần đây. Sau khi vô địch Roland Garros 2022 ở tuổi 36 - độ tuổi "xưa nay hiếm" để vô địch tại Paris, Nadal phải rời xa quần vợt vì chấn thương hông. Đội ngũ làm phim theo chân anh trong hành trình trở lại hai năm sau, qua một số giải đấu chuẩn bị cho Roland Garros vào mùa hè 2024. Toàn bộ hành trình bị phủ bóng bởi dấu hiệu của ngày giải nghệ, điều mà mọi người trong đội Nadal, có lẽ trừ chính Rafa, đều hiểu rằng không còn xa.
Việc đoàn làm phim kể chuyện giữa Nadal thời kỳ đầu và Nadal giai đoạn cuối sự nghiệp là một lựa chọn khơi gợi cảm xúc. Một mặt, Nadal vẫn Nadal, cùng một con người, dù ở tuổi 18 hay 38, với những tài năng thiên bẩm còn vẹn nguyên. Người xem được nhắc về điều này khi bộ phim lồng ghép cú thuận tay hủy diệt của Nadal lúc trẻ và lớn tuổi cùng lúc.
Nhưng chính việc đạo diễn xây dựng hai dòng thời gian liên tục, từ khởi đầu đến đoạn cuối sự nghiệp rồi lại quay về, đã nhắc nhở khán giả một cách phũ phàng rằng: những thành tựu rực rỡ của Nadal đã lấy đi của anh nhiều đến thế nào.
Rafael Nadal rời sân Philippe-Chatrier sau thất bại trước Alexander Zverev ở vòng một Roland Garros 2024, Paris (Pháp), ngày 27/5/2024. Đây là lần đầu tiên tay vợt Tây Ban Nha thua ngay trận ra quân tại giải Grand Slam sân đất nện. Ảnh: Reuters
Nadal thời trẻ, với gương mặt còn non, mái tóc dài, khi thì rụt rè, lúc vui tươi, lúc dữ dội, đã biến thành một người đàn ông vội vã, mệt mỏi và già hơn tuổi thật ở những năm cuối. Anh vẫn chơi thứ tennis ngoạn mục.
Chứng kiến sự lỳ lợm, sức mạnh và độ tập trung trong chiến thắng trước Casper Ruud tại Roland Garros 2022 vẫn mang lại cho người xem một trải nghiệm phấn khích. Nhưng "Rafa" đã vén màn hậu trường, rằng Nadal chỉ có thể bước vào trận đấu ấy sau khi bác sĩ gây tê bàn chân nhằm làm dịu cơn đau hành hạ do căn bệnh mãn tính gây ra.
Bàn chân "chết" ấy, bị kéo lê và di chuyển quanh sân, vừa cho thấy sự kiên cường của Nadal, nhưng cũng nói rằng anh đang gặp rắc rối cực lớn. Nadal bị đeo bám dai dẳng bởi những chấn thương, và cả bởi tâm lý chấp nhận chịu đựng, coi đó là điều cần thiết. Vì thế, anh vẫn tiếp tục tiến lên, cống hiến hết khả năng, bất chấp tất cả.
Trong cuộc phỏng vấn trước máy quay, Nadal tỏ ra dè dặt và hơi "nhạt". Trái ngược là Nadal trên sân với khí chất đầy cuốn hút bởi sự tận hiến mãnh liệt.
Sức chịu đựng âm ỉ ấy rõ ràng được Nadal mài giũa trong quá trình cạnh tranh với hai đối thủ lớn nhất của: Djokovic và Roger Federer, những người đều được lên hình khá nhiều trong loạt phim, đặc biệt là Federer. Chính sự điềm nhiên với phong thái trên cơ của cựu tay vợt Thụy Sĩ đã gián tiếp lôi ra từ Nadal thứ ý chí bền bỉ gần giống một người tử vì đạo.
Ở chung kết đơn nam Wimbledon 2008 kéo dài sáu tiếng rưỡi đồng hồ, Nadal đánh bại Federer vì, như Rafa nói: "Tôi sẵn sàng chịu khổ nhiều hơn anh ấy". Người chú kiêm HLV của Nadal, Toni Nadal, nhận xét: "Cám dỗ bỏ cuộc luôn ở đó. Nhưng khi bạn quen với việc chịu đựng thêm một chút, cố thêm một chút, đó là lúc các nhà vô địch trở nên vĩ đại".
Nadal đánh trái tay ở chung kết Wimbledon 2008 với Federer tại tổ hợp All England Club, London, Anh. Ảnh: Reuters
Toni bắt đầu huấn luyện Nadal từ lúc cháu mình mới bốn tuổi. Ngay thời điểm bắt đầu, theo chính lời ông thừa nhận, Toni đã là một HLV cực kỳ khắt khe.
"Thi đấu với bất kỳ đối thủ nào cũng chẳng áp lực như khi tập với Toni", Nadal nói. "Tôi sợ mắc lỗi trước mặt ông ấy".
Khi Nadal bị gãy ngón tay giữa trận lúc còn nhỏ, Toni ra lệnh cho anh tiếp tục chơi. Khi Nadal muốn uống nước trong giờ tập đầu tiên, Toni cấm. "Để học cách chịu khổ một chút", Toni nói trước máy quay, nhớ lại chuyện cũ với nụ cười nhẹ.
Sự khổ luyện đó dường như khiến Nadal rơi vào trạng thái lo âu dữ dội, được biểu hiện qua một loạt nghi thức phức tạp kiểu ám ảnh cưỡng chế lúc giao bóng, từ kéo phần sau quần, vuốt sống mũi rồi vén tóc ra sau từng bên tai. Chưa hết, Nadal tự ám ảnh tới mức sắp xếp đúng vị trí chai nước chỗ ghế nghỉ.
Ngay cả sau khi Toni đột ngột rời vai trò HLV năm 2017 và Carlos Moya xuất hiện với tính cách ôn hòa, khích lệ hơn, cái chất khổ hạnh vẫn tiếp tục sống trong Nadal. Ở một đoạn trong phim, khi Moya gợi ý cứ "ra sân, tận hưởng, thư giãn, chỉ thế thôi" trước một giải đấu chuẩn bị cho Roland Garros 2024, Nadal gần như không để tâm.
"Tôi là tay vợt có dạ dày bị đục thủng nhiều nhất trong lịch sử quần vợt", Nadal chán nản nói với đội của mình. Cựu số một thế giới đang nói tới những vết thủng thật trong ruột do dùng quá nhiều thuốc giảm đau và kháng viêm qua nhiều năm. Đó cũng có thể là lỗ thủng ở gân đầu gối, cùng nhiều chấn thương khác đã khiến anh phụ thuộc quá mức vào các loại thuốc.
Nadal rõ ràng khốn khổ vì tình trạng của mình, song giọng anh vẫn có chút tự hào dù chứa đắng cay. Sau cùng, nếu không liên tục đẩy cơ thể tới mức tổn hại sức khỏe, anh chắc đã chẳng giành được vô vàn vinh quang chói lọi đến thế.
"Có lẽ tôi sẽ không thể giành tới 10 Grand Slam", Nadal nói.
Quyết định giải nghệ của Nadal vào tháng 7/2024 xuất phát từ việc anh không còn khả năng "tìm ra năng lượng để vượt qua các giới hạn của mình". Trong tin nhắn gửi đội ngũ, Rafa cuối cùng thừa nhận bản thân đã "bị nghiền nát".
Nadal là một và duy nhất. Liệu còn ai có thể nói rằng mình đã tự vùi dập và tàn nhẫn với bản thân để tận hiến cho quần vợt?
Vy Anh
