Ảnh minh họa: FREEPIK
Bộ Y tế vừa ban hành Hướng dẫn dự phòng mắc rối loạn tâm thần và quản lý, chăm sóc y tế, xã hội cho người mắc rối loạn tâm thần tại cộng đồng.
Hướng dẫn nhằm thống nhất việc phòng ngừa, phát hiện sớm, quản lý và chăm sóc người có nguy cơ cũng như người mắc rối loạn tâm thần ngay từ tuyến y tế cơ sở.
Nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ rối loạn tâm thần
Theo hướng dẫn cụ thể của Bộ Y tế, nguy cơ rối loạn tâm thần có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau.
Về sinh học, những người có tiền sử gia đình mắc rối loạn tâm thần, gặp bất lợi trong thai kỳ hoặc sinh nở, bị chấn thương sọ não, mắc bệnh lý thần kinh hoặc bệnh mạn tính ảnh hưởng đến hoạt động của não có nguy cơ cao hơn.
Về yếu tố tâm lý, căng thẳng kéo dài, biến cố lớn trong cuộc sống, khó kiểm soát cảm xúc, lo âu quá mức, tự ti kéo dài và các hoàn cảnh dễ bị tổn thương như người cao tuổi, người sống một mình hoặc có hoàn cảnh khó khăn cũng nằm trong nhóm có nguy cơ.
Các yếu tố xã hội cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ gồm nghèo đói, thất nghiệp, áp lực công việc, bạo lực gia đình, bạo lực học đường và tình trạng cô lập xã hội.
Ngoài ra, lạm dụng rượu bia, ma túy, ít vận động hoặc thường xuyên tiếp xúc với thông tin tiêu cực trên mạng xã hội cũng được xác định là những yếu tố nguy cơ.
Để phòng ngừa, Bộ Y tế khuyến cáo người dân duy trì lối sống lành mạnh, ngủ đủ 7-9 giờ mỗi ngày, hạn chế thức khuya, tập luyện thể lực thường xuyên, ăn uống hợp lý, hạn chế rượu bia và các chất gây nghiện. Đồng thời rèn luyện kỹ năng quản lý căng thẳng, cân bằng giữa học tập, lao động và nghỉ ngơi.
Áp dụng quy trình 5 bước phát hiện sớm
Bộ Y tế hướng dẫn quy trình 5 bước nhằm phát hiện sớm người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần tại cộng đồng.
Theo đó, việc sàng lọc được thực hiện thông qua khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc, khám bệnh nghề nghiệp, khám sức khỏe đầu năm học hoặc trong quá trình khám, chữa bệnh.
Quy trình gồm 5 bước: hỏi bộ câu hỏi sàng lọc ban đầu; phân tầng nguy cơ; thực hiện các trắc nghiệm tâm lý phù hợp; phân tầng nguy cơ sau đánh giá và triển khai các giải pháp can thiệp tương ứng.
Nếu người được sàng lọc có dấu hiệu cấp cứu như có ý nghĩ tự sát gần đây hoặc kích động trong quá trình phỏng vấn, cán bộ y tế phải ưu tiên bảo đảm an toàn và chuyển cấp cứu tâm thần ngay, không chờ hoàn tất toàn bộ quy trình sàng lọc.
Đối với người có nguy cơ cao, hướng dẫn yêu cầu tư vấn thay đổi hành vi, hỗ trợ tâm lý, lập danh sách theo dõi và chuyển đến cơ sở khám, chữa bệnh để được đánh giá chuyên sâu.
Đối với nhóm nguy cơ thấp chủ yếu được truyền thông, giáo dục sức khỏe tâm thần và tiếp tục theo dõi.
Quản lý, chăm sóc tại cộng đồng
Theo hướng dẫn, trạm y tế cấp xã có trách nhiệm lập hồ sơ quản lý người có nguy cơ và người mắc rối loạn tâm thần, theo dõi quá trình điều trị, phát hiện sớm dấu hiệu tái phát.
Đồng thời phối hợp với gia đình, nhà trường, nơi làm việc và chính quyền địa phương để hỗ trợ tâm lý, xã hội cho người bệnh.
Bộ Y tế cũng xây dựng mô hình hỗ trợ tâm lý theo 4 mức, từ giáo dục tâm lý cho người bệnh ổn định đến tư vấn chuyên sâu, hỗ trợ tăng cường và chuyển cơ sở khám chữa bệnh hoặc cấp cứu đối với các trường hợp có dấu hiệu diễn biến nặng, tự gây hại hoặc gây nguy hiểm cho người khác.
Ngoài chăm sóc y tế, bộ hướng dẫn yêu cầu tăng cường chăm sóc xã hội, tạo điều kiện để người bệnh được học tập, lao động, tham gia các hoạt động cộng đồng, giảm kỳ thị và phân biệt đối xử, đồng thời kết nối với các dịch vụ trợ giúp xã hội đối với những trường hợp có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.
